مجلس شورای اسلامی
 نشانواره مجلس شورای اسلامی | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| وابسته به | جمهوری اسلامی ایران |
| وظایف | قانونگذاری، نظارت |
| مکان | تهران |
| سایر | |
| مراکز وابسته | دیوان محاسبات کشور، مرکز پژوهشهای مجلس، مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی |
| وضعیت | فعال |
| وبگاه | https://www.parliran.ir/ |
مجلس شورای اسلامی بهعنوان قوه مقننه تنها مرجع قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران است که نمایندگان آن با رأی مستقیم مردم برای دورهای چهار ساله انتخاب میشوند. فلسفه تشکیل آن بر مبنای عقلایی و شرعیِ مشورت و شورا استوار است. نخستین مجلس قانونگذاری ایران با نام «مجلس شورای ملی» در سال ۱۲۸۵ش در دوره مشروطه افتتاح شد و پس از انقلاب اسلامی، با تغییر نام در سال ۱۳۵۹ش، مجلس شکل کنونی خود را یافت.
این نهاد علاوه بر وضع قوانین، وظایف نظارتی همچون تحقیق و تفحص، رأی اعتماد، سؤال و استیضاح وزرا و رئیسجمهور را بر عهده دارد. مصوبات مجلس پس از تأیید شورای نگهبان از جهت انطباق با شرع و قانون اساسی، اعتبار قانونی مییابند و اختلافات میان این دو نهاد به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارجاع میشود.
در ادوار مختلف آن، قوانین مهمی همچون عدم کفایت سیاسی بنیصدر(نخستین رئیس جمهور ایران)، قانون مجازات اسلامی و مصوبات مرتبط با برجام و فناوری هستهای به تصویب رسیده و در مواردی نیز روند مصوبات آن با حکم حکومتی ولیفقیه تغییر یافته است. ترکیب مجلس شامل طیفهای گوناگونی ازجمله روحانیون (با روند نزولی در ادوار مختلف)، زنان، اهلسنت و اقلیتهای دینی بوده و تعدادی از نمایندگان آن در جریان جنگ ایران و عراق، انفجار دفتر حزب جمهوری و ترورها به شهادت رسیدهاند.
آیتالله سید علی خامنهای دومین رهبر جمهوری اسلامی نیز جزو نمایندگان دوره اول مجلس شورای اسلامی بود. در دوازده دوره مجلس شورای اسلامی، اکبر هاشمی رفسنجانی و علی لاریجانی طولانیترین دوره ریاست بر مجلس را تجربه کردهاند.
جایگاه و اهمیت
مجلس شورای اسلامی از مهمترین نهادهای حکومتی جمهوری اسلامی ایران است[۱] که مطابق قانون اساسی تنها مرجع قانونگذاری در کشور بهشمار رفته[۲] و در سرنوشت سایر نهادهای کشور اثرگذار است.[۳] اصلیترین وظیفه مجلس، قانونگذاری و نظارت تعریف شده است.[۴]
فلسفه تشکیل مجلس شورای اسلامی و مبنای عقلایی آن، مشورت و شورا دانسته شده است.[۵] اسلام نیز این مبنای عقلایی را پذیرفته و بر آن تأکید کرده است؛ چنانکه خداوند در آیه مشورت به پیامبر(ص) فرمان داده است با مردم مشورت کند.[۶] همچنین در احادیث دینی، شورا از عناصر مهم حیات اجتماعی مسلمانان دانسته شده است.[۷]
برخی از مراجع تقلید به وجوب عینی شرکت در انتخابات کشور، ازجمله انتخابات مجلس شورای اسلامی حکم کرده و به برخی از احکام مرتبط با آن اشاره کردهاند.[۸] در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، روز دهم آذر سالروز شهادت سید حسن مدرس نماینده چند دوره مجلس شورای ملی، به نام روز مجلس نامگذاری شده است.[۹]
مجلس و رهبری جمهوری اسلامی
با توجه به اهمیت مجلس، نمایندگان مجلس هر ساله در سالگرد تأسیس اولین دوره مجلس، با رهبر جمهوری اسلامی ایران دیدار میکنند.[۱۰] امام خمینی بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی و اولین رهبر ایران، به مناسبت آغاز اولین دوره مجلس در ۷ خردادماه ۱۳۵۹ش، یازده توصیه مهم به نمایندگان نخستین دوره مجلس داشت که به مثابه منشور نمایندگی دانسته شده که راهبرد تکالیف آنان را تبیین میکند.[۱۱] در اولین سالگرد تأسیس اولین مجلس در خرداد ماه ۱۳۶۰ش نیز امام خمینی در دیدار نمایندگان، اهمیت مجلس و وظایف نمایندگان مجلس را بیان کرد.[۱۲] او در طول مدت رهبری خود، مجلس را به اموری ازجمله معنویت، قانونگرایی، سادهزیستی، رسیدگی به مظلومان، مراعات آداب اسلامی و توجه به رفاه و آسایش اقلیتهای مذهبی سفارش کرد.[۱۳] امام خمینی همچنین مجلس را در رأس امور،[۱۴] کانون هدایت[۱۵] و نهادی اثرگذار در تربیت و اخلاق جامعه میدانست.[۱۶]
سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز هر ساله در سالگرد تأسیس اولین مجلس، با نمایندگان دیدار داشته و رهنمودهای مهمی برای بهبود کارایی مجلس ارائه کرده است.[۱۷] او در این دیدارها مجلس انقلابی را مجلس ایدهآل معرفی کرده و سادهزیستی و دوری از تجملات، امانتداری، اجتناب از تبعیض و فساد و صراحت در گفتار با رعایت تقوا و صداقت را از ویژگیهای آن دانسته است.[۱۸]
سید مجتبی خامنهای، سومین رهبر ایران نیز در اولین سال رهبری خود، به دلیل شرایط جنگی و امنیتی کشور و عدم امکان دیدار حضوری، به مناسبت سالگرد آغاز به کار مجلس پیامی کتبی صادر کرد.[۱۹]
تاریخچه تأسیس
در ایران نخستین مجلس شورای ملی در سال ۱۲۸۵ش در دوران مشروطه توسط مظفرالدین شاه افتتاح شد.[۲۰] از آن زمان تا پیروزی انقلاب اسلامی، ۲۴ دوره مجلس قانونگذاری تشکیل گردید.[۲۱] پس از انقلاب اسلامی، از سال ۱۳۵۹ش هر چهار سال یکبار انتخابات برگزار شده و نمایندگان مجلس توسط مردم انتخاب شدهاند.[۲۲] در نخستین جلسه رسمی دوره اول مجلس (۱۳۵۹ش) نام قوه مقننه از «مجلس شورای ملی» به «مجلس شورای اسلامی» تغییر یافت[۲۳] و در بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ش، در قانون اساسی نیز همین نام درج شد.[۲۴] دوازدهمین دوره مجلس از خرداد سال ۱۴۰۳ش آغاز شده است.[۲۵]
| دوره | سالها | رئیس |
|---|---|---|
| دورهٔ اول | ۱۳۵۹–۱۳۶۳ش | اکبر هاشمی رفسنجانی |
| دورهٔ دوم | ۱۳۶۳–۱۳۶۷ش | اکبر هاشمی رفسنجانی |
| دورهٔ سوم | ۱۳۶۷–۱۳۷۱ش | اکبر هاشمی رفسنجانی - مهدی کروبی |
| دورهٔ چهارم | ۱۳۷۱–۱۳۷۵ش | علیاکبر ناطق نوری |
| دورهٔ پنجم | ۱۳۷۵–۱۳۷۹ش | علیاکبر ناطق نوری |
| دورهٔ ششم | ۱۳۷۹–۱۳۸۳ش | مهدی کروبی |
| دورهٔ هفتم | ۱۳۸۳–۱۳۸۷ش | غلامعلی حداد عادل |
| دورهٔ هشتم | ۱۳۸۷–۱۳۹۱ش | علی لاریجانی |
| دورهٔ نهم | ۱۳۹۱–۱۳۹۵ش | علی لاریجانی |
| دورهٔ دهم | ۱۳۹۵–۱۳۹۹ش | علی لاریجانی |
| دورهٔ یازدهم | ۱۳۹۹–۱۴۰۳ش | محمدباقر قالیباف |
| دورهٔ دوازدهم | ۱۴۰۳– تاکنون | محمدباقر قالیباف[۲۶] |
ساختار، تعداد نمایندگان و مراکز وابسته
به موجب قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی از نمایندگان ملت تشکیل میشود که با رأی مستقیم و مخفی برای دورهای چهار ساله انتخاب میشوند و کشور نباید هیچگاه بدون مجلس باشد.[۲۷] در قانون اساسی، شمار نمایندگان ۲۷۰ تن تعیین شد و در بازنگری ۱۳۶۸ش، افزایش آن با در نظر گرفتن شرایط سیاسی، جغرافیایی و انسانی حداکثر تا ۲۰ نفر در هر ده سال مجاز دانسته شد.[۲۸] برای اقلیتهای دینی نیز سهمیهای مشخص گردید.[۲۹] مجلس در دوره دوازدهم از ۲۹۰ تن تشکیل شده است.[۳۰] مجلس از هیئترئیسه، جلسات عمومی، کمیسیونها و بخشهای اداری تشکیل میشود و نهادهایی مانند «دیوان محاسبات»، «مرکز پژوهشهای مجلس»، «مرکز تحقیقات اسلامی مجلس»، «مرکز افکارسنجی ملت»، «کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی» زیر نظر یا وابسته به آن فعالیت میکنند.[۳۱]
شرایط نمایندگی مجلس
برای شکلگیری مجلس شورای اسلامی، شورای انقلاب در ۱۷ بهمن ۱۳۵۸ش آییننامهای تصویب کرد که بر اساس آن، تابعیت ایران، محجورنبودن، نداشتن شهرت به فساد، اعتقاد به نظام جمهوری اسلامی و وفاداری به قانون اساسی از شرایط نامزدی نمایندگی بود و اقدامکنندگان علیه انقلاب و جمهوری اسلامی و نیز اعضا و کارگزاران وابسته به ساواک و رژیم پهلوی از نامزدی محروم بودند.[۳۲]
پس از تشکیل مجلس، نمایندگان در سال ۱۳۶۲ش آییننامهای جدید تصویب کردند که در آن شرایط رأیدهندگان و نامزدها با تفصیل بیشتری تصویب شد که طبق آن، اعتقاد و التزام عملی به اسلام، تابعیت ایران، اعتقاد و التزام عملی به جمهوری اسلامی ایران و ابراز وفاداری به قانون اساسی ازجمله شرایط بود.[۳۳] در سال ۱۴۰۲ش قانون انتخابات اصلاح شد و ابراز وفاداری به اصل ولایت مطلقه فقیه نیز به شرایط پیشین اضافه گردید.[۳۴]
وظایف و اختیارات مجلس
نمایندگان مجلس شورای اسلامی بر اساس قانون اساسی سوگند یاد میکنند که پاسدار اسلام، دستاوردهای انقلاب، مبانی جمهوری اسلامی، حقوق مردم و قانون اساسی باشند و در گفتار و رفتار، مصالح کشور و آزادی مردم را رعایت کنند.[۳۵] مجلس در حدود قانون اساسی حق قانونگذاری در همه امور کشور را دارد، اما مصوبات آن نباید با احکام مذهب رسمی (شیعه اثنی عشری) یا قانون اساسی مغایر باشد.[۳۶] همچنین حق تحقیق و تفحص در همه امور کشور،[۳۷] تصویب قراردادهای بینالمللی،[۳۸] اظهارنظر درباره تغییر مرزها[۳۹] و نظارت بر اموال نفیس دولتی[۴۰] از اختیارات آن است. مجلس در حوزه نظارت سیاسی نیز با اعطای رأی اعتماد، سؤال از وزیران و رئیسجمهور و حق استیضاح آنان، نقش مهمی در کنترل قوه مجریه دارد.[۴۱]
مطابقت مصوبات مجلس با شریعت
مصوبات مجلس باید مطابق شریعت اسلام باشد،[۴۲] از این رو، طبق قانون اساسی، همه مصوبات مجلس باید برای بررسی به شورای نگهبان ارسال شود و این شورا موظف است آنها را حداکثر ظرف ده روز و در صورت نیاز تا بیست روز از جهت انطباق با موازین اسلام و قانون اساسی بررسی کند؛ در صورت وجود مغایرت نیز مصوبه را برای تجدیدنظر به مجلس بازمیگرداند.[۴۳] بنابراین مجلس شورای اسلامی بدون شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد.[۴۴]
نظارت بر انتخابات مجلس شورای اسلامی بر عهده شورای نگهبان است.[۴۵] اختلافات بین مجلس و شورای نگهبان مطابق قانون اساسی به مجمع تشخیص مصلحت ارجاع میشود.[۴۶]
مهمترین مصوبات مجلس
در ادوار مختلف مجلس، قوانین مهمی تصویب شده که به برخی از آنها اشاره میشود:
عدم کفایت سیاسی سید ابوالحسن بنیصدر نخستین رئیس جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۰ش، تصویب آزادی گروگانهای سفارت آمریکا، قانون مجازات اسلامی، قانون الزام دولت به تدوین لایحهای در مورد آیین عبادی سیاسی حج،[۴۷] قانون مطبوعات، قانون حمایت از انقلاب اسلامی مردم فلسطین، قانون قطع روابط کامل سیاسی با دولت انگلستان (به دلیل انتشار کتاب آیات شیطانی توسط سلمان رشدی و حمایت انگلستان از نویسنده کتاب)،[۴۸] قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب، قانون تنظیم خانواده و جمعیت، تعطیلی روز شهادت امام رضا(ع)،[۴۹] قانون نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور، قانون ساماندهی مد و لباس، قانون سقطدرمانی، قانون دستیابی به فنآوری هستهای صلح آمیز، قانون افزایش تعطیلی عید سعید فطر،[۵۰] قانون صیانت از دستاوردهای صلحآمیز هستهای ایران،[۵۱] قانون الزام دولت به حمایت همهجانبه از مردم مظلوم فلسطین، قانون اقدام متناسب و متقابل ایران در اجرای برجام، قانون الزام دولت به حفظ دستاوردها و حقوق هستهای، قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر، قانون پیگیری حقوقی - سیاسی نقش و دخالت آمریکا و انگلیس در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ علیه دولت ملی ایران، قانون حمایت خانواده،[۵۲] قانون مقابله با نقض حقوق بشر و اقدامات تروریستی آمریکا در منطقه،[۵۳] قانون راهبردی لغو تحریمها، قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده و اصلاح ساختار بودجه و بانکداری اسلامی.[۵۴]
حکم حکومتی و مصوبات مجلس
در موارد چندی، مصوبات مجلس با نظر ولیفقیه تغییر کرده است؛ ازجمله در مجلس دوم که رئیس جمهور و تعدادی از نمایندگان مجلس، موافق نخستوزیری میرحسین موسوی نبودند، اما مجلس با توجه به حکم حکومتی امام خمینی، به ایشان رأی داد[۵۵] و یا در مجلس ششم در سال ۱۳۷۹ش که طرح اصلاح قانون مطبوعات در دستور کار قرار گرفت، سید علی خامنهای رهبر انقلاب با حکم حکومتی با ارسال نامهای به رئیس مجلس به دلیل نگرانی از تأثیرات منفی آن بر نظام، دستور توقف بررسی این طرح را صادر کرد.[۵۶] همچنین جلوگیری از طرح سؤال از محمود احمدینژاد (رئیس جمهور وقت) در سال ۱۳۹۱ش، جلوگیری از طرح بازگشت قیمت بنزین در سال ۱۳۹۸ش و ارجاع مصوبه کمیسیون تلفیق به عنوان مصوبه مجلس به شورای نگهبان در همهگیری کرونا در سال ۱۳۹۹ش ازجمله موارد تأثیر حکم حکومتی در روند مصوبات مجلس دانسته شده است.[۵۷]
ترکیب نمایندگان
نمایندگان مجلس متشکل از افراد مختلفی ازجمله سیاستمداران شاخص، روحانیون، اقلیتهای مذهبی، زنان و... است:
نمایندگان روحانی
تعداد ۷۳۵ نفر از نمایندگان جزو روحانیون بودهاند که گفته شده حضور آنان در مجلس سیر نزولی داشته است.[۵۸] در دوره اول ۱۶۴ نفر، دوره دوم ۱۵۳ نفر، دوره سوم ۸۵ نفر، دوره چهارم ۶۷ نفر، دوره پنجم ۵۳ نفر، دوره ششم ۳۵ نفر، دوره هفتم ۴۳ نفر، دوره هشتم ۴۴ نفر، دوره نهم ۲۷ نفر، دوره دهم ۱۶ نفر، دوره یازدهم ۳۱ نفر و دوره دوازدهم ۱۷ نفر از روحانیون بودهاند.[۵۹]
نمایندگان غیر شیعه
مطابق قانون اساسی، اقلیتهای مذهبی ازجمله مسیحیان، کلیمیان و زرتشتیان ۵ نماینده در مجلس دارند.[۶۰] همچنین گفته شده ۱۳۶ نماینده از اهل سنت در ادوار مختلف به مجلس راه یافتهاند[۶۱] که دو نفر از نمایندگان اهل سنت در هیئت رئیسه موقت مجلس حضور داشتند[۶۲] و فراکسیونی بهنام فراکسیون اهل سنت در مجلس وجود دارد.[۶۳]
نمایندگان زن
زنان در ادوار مختلف در مجلس حضور داشتند، در سه دوره اول، تنها ۴ زن در هر دوره، در دوره چهارم ۹ زن، در دوره پنجم ۱۱ زن، در دوره ششم ۱۳ زن، در دوره هفتم ۱۳ زن، در دوره هشتم ۸ زن، در دوره نهم ۹ زن، در دوره دهم ۱۷ زن، در دوره یازدهم ۱۱ زن و در دوره دوازدهم ۱۴ زن حضور داشتند.[۶۴] مرضیه دباغ حدیدچی، مریم بهروزی، سهیلا جلودارزاده و نیره اخوان بیطرف از نمایندگان زن مجلس بودند.[۶۵]
نمایندگان شهید
تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به شهادت رسیدهاند؛[۶۶] دو نماینده (مصطفی چمران و مهدی شاهآبادی) در جنگ ایران و عراق،[۶۷] ۲۷ نماینده عضو حزب جمهوری اسلامی در انفجار دفتر حزب ازجمله غلامحسین حقانی و محمد منتظری به شهادت رسیدند و هشت نماینده در اصابت هواپیمای مسافربری توسط رژیم بعث عراق و پنج نماینده ازجمله محمدمهدی ربانی املشی از شهدای ترور هستند.[۶۸]
نمایندگان شاخص ادوار مختلف
در ادوار مختلف مجلس (تا دوره دوازدهم) افراد شاخصی نمایندگی مجلس را برعهده داشتهاند، ازجمله:
- سید علی خامنهای سومین رئیس جمهور و دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران
- محمدعلی رجایی دومین نخستوزیر و دومین رئیس جمهوری اسلامی ایران
- محمدجواد باهنر سومین نخستوزیر ایران
- سید محمد خاتمی پنجمین رئیس جمهور اسلامی ایران
- حسن روحانی هفتمین رئیس جمهوری اسلامی ایران
- مهدی بازرگان نخستوزیر دولت موقت جمهوری اسلامی ایران
- محمد امامی کاشانی عضو فقهای شورای نگهبان
- احمد آذری قمی از اعضای مجلس خبرگان
- محمد یزدی عضو فقهای شورای نگهبان و رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران.
- محمدمهدی ربانی املشی عضو فقهای شورای نگهبان
- جلالالدین فارسی
- سید محمود دعایی شش دوره نماینده مجلس
- محسن مجتهد شبستری بعدها امام جمعه تبریز شد
- سید علی غیوری
- سید علیاکبر ابوترابیفرد
- سید محمدنقی شاهرخی
- محمد شجاعی زنجانی
- محمدصادق حائری شیرازی امام جمعه شیراز شد
- محمدهادی عبدخدایی
- صادق خلخالی
- عباسعلی عمید زنجانی
- علیاکبر ولایتی چهار دوره وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران
- قربانعلی دری نجفآبادی بعدها وزیر اطلاعات شد.
- محمدعلی موحدی کرمانی بعدها رئیس مجلس خبرگان شد
- سید محمد موسوی خوئینیها مدتی دادستان کل کشور کشور بود
- فخرالدین حجازی
- یدالله سحابی
- حبیبالله عسگراولادی
- عباس شیبانی
- حسن حبیبی جزو حقوقدانان شورای نگهبان و سه دوره معاون اول رئیس جمهور[۶۹]
پانویس
- ↑ «مجلس شورای اسلامی، مظهر اراده ملی»، ایرنا.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۸۵.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۸۹.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار نمایندگان مجلس نهم»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، ۱۳۹۱ش.
- ↑ عمید زنجانی، فقه سیاسی، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۴۶۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۵۶-۵۷.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۲، ص۱۰۰–۱۰۲.
- ↑ «فقه و احکام انتخاباتی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «۱۰ آذر روز مجلس شورای اسلامی»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «نمایندگان مجلس به دیدار رهبر انقلاب رفتند»، ایرنا.
- ↑ «یازده توصیه امام به نمایندگان مجلس اول»، پرتال امام خمینی.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۴، ص۳۶۵-۳۸۰.
- ↑ «امام خمینی چه انتظاراتی از مجلس داشتند؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۵۰۲.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۲، ص۳۴۷.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۲، ص۳۴۵.
- ↑ «مجلس شورای اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «مجلس شورای اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «پیام به مناسبت سالروز افتتاح مجلس شورای اسلامی و آغاز سومین سال فعالیت مجلس دوازدهم»، رسانه رهبر انقلاب اسلامی.
- ↑ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۸۵–۸۶.
- ↑ قیصریانفرد و خسرویزاده، «مقایسه جامعهشناختی آخرین مجلس عصر مشروطیت با اولین مجلس دوره قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران»، پیام بهارستان، ش۱۶، ص۵۶۲–۵۶۷.
- ↑ «مرور تاریخچه ۱۰۷ ساله مجلس در ایران»، جهان نیوز.
- ↑ «چه کسی مجلس شورای ملی را مجلس شورای اسلامی کرد؟»، همشهری.
- ↑ «اصلاحات و تغييرات و تتميم قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸»، سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «آغاز به کار مجلس دوازدهم با حضور مقامات کشوری و لشکری»، العالم.
- ↑ «مقایسه میزان آرای روسای مجلس در ادوار پارلمان»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ قانون اساسی، اصول ۶۲ و ۶۳.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۶۴.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۶۴.
- ↑ «تعداد نمایندگان مجلس دوازدهم به چند نفر رسید؟»، ایسنا.
- ↑ خوشزاد، مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۷۳–۷۴.
- ↑ سائلی، سیر تحول قوانین انتخاباتی مجلس در ایران، ۱۳۷۸ش، ص۲۶۵–۲۶۸.
- ↑ اداره کل، مجموعه قوانین، اولین دوره مجلس شورای اسلامی (۷ خرداد ۱۳۵۹ تا ۶ خرداد ۱۳۶۳ش)، ۱۳۷۸ش، ص۵۶۳–۵۶۸.
- ↑ «قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی»، شورای نگهبان.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۶۷.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۷۲.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۷۶.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۷۷.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۷۸.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۸۳.
- ↑ قانون اساسی، اصول ۸۷ و ۸۸.
- ↑ مؤسسه تنظیم، حکومت اسلامی و ولایت فقیه در اندیشه امام خمینی، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۳.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۹۴.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۹۳.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۹۹.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۱۱۲.
- ↑ زندی، «مجلس شورای اسلامی دوره اول»، پژوهه.
- ↑ زندی، «مجلس شورای اسلامی دوره سوم»، پژوهه.
- ↑ مهمترین مصوبههای مجلس از ابتدای انقلاب]»، فرارو
- ↑ «قوانین و مقررات»، مرکز پژوهشهای مجلس.
- ↑ مهمترین مصوبههای مجلس از ابتدای انقلاب]»، فرارو
- ↑ «مروری بر مصوبات مجلس نهم»، دنیای اقتصاد.
- ↑ «قوانین و مقررات»، مرکز پژوهشهای مجلس.
- ↑ «مهمترین مصوبات مجلس یازدهم چه بود؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس جمهوری كه مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، ایرنا.
- ↑ «بازخوانی تاریخ؛ مرور احکام حکومتی رهبر انقلاب: حکمهایی که تاریخساز شدند»، تابناک.
- ↑ «بازخوانی تاریخ؛ مرور احکام حکومتی رهبر انقلاب: حکمهایی که تاریخساز شدند»، تابناک.
- ↑ «مجلس اول رکورد زد / ریزش تعداد نمایندگانِ روحانی مجلس در ادوار دوازده گانه»، خبر آنلاین.
- ↑ «مجلس اول رکورد زد / ریزش تعداد نمایندگانِ روحانی مجلس در ادوار دوازده گانه»، خبر آنلاین.
- ↑ قانون اساسی، اصل ۶۴.
- ↑ بروجردی، «لیست نمایندگان اهل سنت در مجلس».
- ↑ «راه یافتن دو نماینده اهل سنت به جایگاه هیات رییسه موقت مجلس»، شفقنا.
- ↑ «نمایندگان عضو فراکسیون اهل سنت مجلس دوازدهم شورای اسلامی»، خانه ملت.
- ↑ «بررسی سهم زنان در انتخابات ادوار مجلس شورای اسلامی»، تابناک.
- ↑ «بررسی سهم زنان در انتخابات ادوار مجلس شورای اسلامی»، تابناک.
- ↑ «شهدای مجلس از چمران تا شهدای حمله داعش»، فارس.
- ↑ «شهدای مجلس از چمران تا شهدای حمله داعش»، فارس.
- ↑ «شهدای مجلس از چمران تا شهدای حمله داعش»، فارس.
- ↑ «نمایندگان مجلس شورای اسلامی»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
منابع
- «۱۰ آذر روز مجلس شورای اسلامی»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- «آغاز به کار مجلس دوازدهم با حضور مقامات کشوری و لشکری»، العالم، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، مجموعه قوانین، اولین دوره مجلس شورای اسلامی (۷ خرداد ۱۳۵۹ تا ۶ خرداد ۱۳۶۳ش)، تهران، ۱۳۷۸ش.
- «اصلاحات و تغییرات و تتمیم قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸»، سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- «اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- امام خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- «امام خمینی چه انتظاراتی از مجلس داشتند؟»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «بازخوانی تاریخ؛ مرور احکام حکومتی رهبر انقلاب: حکمهایی که تاریخساز شدند»، تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس جمهوری كه مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «بررسی سهم زنان در انتخابات ادوار مجلس شورای اسلامی»، تابناک، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- بروجردی، مهرزاد، «لیست نمایندگان اهل سنت در مجلس»، سایت دکتر مهرزاد بروجردی، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «پیام به مناسبت سالروز افتتاح مجلس شورای اسلامی و آغاز سومین سال فعالیت مجلس دوازدهم»، رسانه رهبر انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «تعداد نمایندگان مجلس دوازدهم به چند نفر رسید؟»، ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- «چه کسی مجلس شورای ملی را مجلس شورای اسلامی کرد؟»، همشهری، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
- خامنهای، سید علی، «بیانات در دیدار نمایندگان مجلس نهم»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۴ خرداد ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- خوشزاد، اکبر، مجلس شورای اسلامی، دوره اول، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۶ش.
- «راه یافتن دو نماینده اهل سنت به جایگاه هیات رییسه موقت مجلس»، شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- سائلی کردهده، مجید، سیر تحول قوانین انتخاباتی مجلس در ایران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸ش.
- زندی، محمدعلی، «مجلس شورای اسلامی دوره اول»، پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- زندی، محمدعلی، «مجلس شورای اسلامی دوره سوم»، پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «شهدای مجلس از چمران تا شهدای حمله داعش»، فارس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ شهریور ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- عبداللهپور، احمد، نخستوزیران ایران، تهران، انتشارات علمی، ۱۳۶۹ش.
- عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، تهران، امیرکبیر، ۱۴۲۱ق.
- «فقه و احکام انتخاباتی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، پژوهشکده شورای نگهبان، ۱۳۹۷ش.
- «قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی»، شورای نگهبان، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- «قوانین و مقررات»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- قیصریانفرد، هادی و خسرویزاده، صباح، «مقایسه جامعهشناختی آخرین مجلس عصر مشروطیت با اولین مجلس دوره قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران»، مجله پیام بهارستان، شماره ۱۶، ۱۳۹۱ش.
- کسروی، احمد، تاریخ مشروطه ایران، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
- «مروری بر مصوبات مجلس نهم»، دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- مؤسسه تنظیم، حکومت اسلامی و ولایت فقیه در اندیشه امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- «مجلس اول رکورد زد / ریزش تعداد نمایندگانِ روحانی مجلس در ادوار دوازده گانه»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۴ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مجلس شورای اسلامی، مظهر اراده ملی»، ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- «مرور تاریخچه ۱۰۷ ساله مجلس در ایران»، جهان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- «مقایسه میزان آرای روسای مجلس در ادوار پارلمان»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۵ش.
- «مهمترین مصوبات مجلس یازدهم چه بود؟»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مهمترین مصوبههای مجلس از ابتدای انقلاب»، فرارو، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «نمایندگان عضو فراکسیون اهل سنت مجلس دوازدهم شورای اسلامی»، خانه ملت، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «نمایندگان مجلس به دیدار رهبر انقلاب رفتند»، ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تیر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «نمایندگان مجلس شورای اسلامی»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «یازده توصیه امام به نمایندگان مجلس اول»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.