بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
﴿إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ١ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ٢ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ ٣﴾
سوره کوثر
 ماعون کوثر کافرون  | |
|---|---|
 | |
| شماره سوره | ۱۰۸ |
| جزء | ۳۰ |
| نزول | |
| ترتیب نزول | ۱۵ |
| مکی/مدنی | مکی |
| اطلاعات آماری | |
| تعداد آیات | ۳ |
| تعداد کلمات | ۱۰ |
| تعداد حروف | ۴۳ |
سوره کوثر صدوهشتمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء سی‌ام قرآن جای دارد. این سوره کوچک‌ترین سوره قرآن است و به‌دلیل سخن گفتن از نعمتی به نام کوثر برای پیامبر(ص) در نخستین آیه، کوثر نامیده شده و از پیامبر خواسته است تا در برابر این نعمت بزرگ، نماز بخواند و قربانی کند.
حوض کوثر، رودی در بهشت، خیر فراوان، اسلام، نبوت، قرآن، شمار فراوان اصحاب و شفاعت و فراوانی ذریه از مصادیق کوثر معرفی شده‌اند. به اعتقاد بسیاری از علمای شیعه حضرت فاطمه(س) و فرزندانش یکی از مصادیق کوثر هستند؛ زیرا نزول سوره در پاسخ به کسانی است که پیامبر(ص) را بدون نسل و ذریه می‌دانستند.
در فضیلت تلاوت سوره کوثر آمده است کسی که این سوره را در نمازهای روزانه بخواند، روز قیامت از حوض کوثر خواهد نوشید و همنشین رسول خدا در زیر درخت طوبیٰ خواهد بود.
معرفی
سوره کوثر به‌دلیل اشاره به نعمت کوثر در آیه نخست، به این نام خوانده شده است.[۱] این سوره بنا‌بر دیدگاه مشهور، از سوره‌های مکی است؛ هرچند درباره محل نزول آن اختلاف نظر وجود دارد.[۲] سوره کوثر در ترتیب نزول، پانزدهمین سوره نازل‌شده بر پیامبر(ص) و در چینش کنونی مصحف، صدوهشتمین سوره قرآن است و در جزء سی‌ام قرار دارد.[۳] این سوره سه آیه، ده کلمه و ۴۳ حرف دارد و کوچک‌ترین سوره قرآن است.[۴]
شأن نزول
سوره کوثر درباره سخنی که عاص بن وائل، درباره پیامبر(ص) گفت، نازل شده است. او به علت آنکه عبدالله فرزند رسول خدا از دنیا رفته بود و پیامبر پسری نداشت، در جمع بزرگان قریش، از پیامبر با واژه ابتر (بی‌نسل) یاد کرد.[۵] خداوند با این سوره، به پیامبر دلداری داد که به او خیر فراوان عطا شده است. همچنین به او بشارت داد که دشمنان او ابتر خواهند بود.[۶]
محتوا
سوره کوثر که مانند سوره‌های ضحی و انشراح، در همه آیاتش پیامبر(ص) را خطاب قرار داده[۷] اشاره به نعمتی به نام کوثر دارد که خداوند به پیامبرش عطا کرده است.[۸] مفسران کوثر را به خیر فراوان تفسیر کرده‌اند[۹] خیری که از پیامبر خواسته شده در برابر آن، نماز بخواند و قربانی کند.[۱۰]
مصادیق کوثر
در تفسیر مصداق کوثر، مفسران مصادیقی مانند حوض کوثر، رودی در بهشت، خیر فراوان، اسلام، نبوت، قرآن، شمار فراوان اصحاب و پیروان، تعداد زیاد نسل پیامبر و شفاعت را بیان کرده‌اند.[۱۱] در تفسیر نمونه، حضرت فاطمه(س) یکی از مصادیق کوثر دانسته شده است؛ زیرا نسل پیامبر(ص) از طریق ایشان ادامه یافته است.[۱۲] علامه طباطبایی نیز کثرت نسل پیامبر(ص) را از مصادیق کوثر و از اخبار غیبی قرآن می‌داند.[۱۳] عبدالله جوادی آملی نیز کوثر را به حضرت فاطمه(س) مرتبط دانسته و به تولد یازده امام(ع) از نسل ایشان اشاره کرده است.[۱۴]
نظرات مختلف در تفسیر واژه نحر
مفسران درباره تفسیر واژه نَحر نظرات مختلفی دارند. مفسرانی همچون فضل بن حسن طبرسی (درگذشته ۵۴۸ق)[۱۶] و علامه طباطبایی (درگذشته ۱۳۶۰ش)[۱۷] با استناد به روایاتی از شیعه و سنی آن را به بلند کردن دست‌ها و آوردن آنها به هنگام تکبیر در مقابل صورت تفسیر کرده‌اند. اما ناصر مکارم شیرازی معتقد است که تفسیر نحر به قربانی مناسب‌تر است چراکه منظور نفی اعمال بت‌پرستان است که عبادت و قربانی را برای غیرخدا انجام می‌دادند.[۱۸]برخی از مفسران، نحر را در تفسیری عرفانی به این معنا دانسته که پیامبر(ص) انانیت و نفسانیتش را از میان برده و خودش را در حق فانی گرداند تا بتواند در پرتو بقای حق باقی بماند.[۱۹]
فضیلت و خواص تلاوت سوره کوثر
ابوبصیر از امام صادق(ع) نقل کرده است: کسی که سوره کوثر را در نمازهای روزانه می‌خواند، در روز قیامت از حوض کوثر خواهد نوشید و همنشین رسول خدا در زیر درخت طوبیٰ خواهد بود.[۲۰] در مجمع البیان به نقل از پیامبر(ص) آمده است: کسی که سوره کوثر را قرائت می‌کند، خداوند او را از رودهای بهشت سیراب خواهد کرد و به تعداد قربانی‌هایی که بندگان خدا در روز عید قربان می‌کنند و همچنین قربانی‌های اهل‌کتاب و مشرکان به او پاداش خواهد داد.[۲۱]
خواندن سوره در نمازهای مستحبی
همچنین خواندن سوره کوثر، در برخی از نمازهای مستحبی توصیه شده است؛ از جمله:
- نماز شب یازدهم ماه رمضان: این نماز دو رکعت است؛ در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و بیست مرتبه سوره کوثر خواندمی‌شود.[۲۲]
- نماز شب هجدهم ماه رمضان: این نماز چهار رکعت است که در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و بیست و پنج مرتبه سوره کوثر خوانده می‌شود.[۲۳]
آثار هنری
سوره کوثر بر بنای برخی حرم‌ها، مساجد، امامزاده‌ها و مدارس علمیه به صورت کتیبه یا کاشی‌کاری نقش بسته است؛ از جمله در داخل ضریح امام حسین(ع)،[۲۴] کتیبه‌ای در آرامگاه شیخ صدوق به خط ابراهیم تهرانی،[۲۵] کتیبه‌ای در مدرسه سپهسالار[۲۶] و کتیبه‌های سردر مسجد سید اصفهان.[۲۷]
متن و ترجمه سوره کوثر
﴿ما تو را [چشمه] کوثر دادیم ١ پس برای پروردگارت نماز گزار و قربانی کن ٢ دشمنت خود بی‌تبار خواهد بود ٣﴾
| سوره پیشین: سوره ماعون |
سوره کوثر سوره‌های مکی • سوره‌های مدنی |
سوره پسین: سوره کافرون |
|
۱.فاتحه ۲.بقره ۳.آل‌عمران ۴.نساء ۵.مائده ۶.انعام ۷.اعراف ۸.انفال ۹.توبه ۱۰.یونس ۱۱.هود ۱۲.یوسف ۱۳.رعد ۱۴.ابراهیم ۱۵.حجر ۱۶.نحل ۱۷.اسراء ۱۸.کهف ۱۹.مریم ۲۰.طه ۲۱.انبیاء ۲۲.حج ۲۳.مؤمنون ۲۴.نور ۲۵.فرقان ۲۶.شعراء ۲۷.نمل ۲۸.قصص ۲۹.عنکبوت ۳۰.روم ۳۱.لقمان ۳۲.سجده ۳۳.احزاب ۳۴.سبأ ۳۵.فاطر ۳۶.یس ۳۷.صافات ۳۸.ص ۳۹.زمر ۴۰.غافر ۴۱.فصلت ۴۲.شوری ۴۳.زخرف ۴۴.دخان ۴۵.جاثیه ۴۶.احقاف ۴۷.محمد ۴۸.فتح ۴۹.حجرات ۵۰.ق ۵۱.ذاریات ۵۲.طور ۵۳.نجم ۵۴.قمر ۵۵.الرحمن ۵۶.واقعه ۵۷.حدید ۵۸.مجادله ۵۹.حشر ۶۰.ممتحنه ۶۱.صف ۶۲.جمعه ۶۳.منافقون ۶۴.تغابن ۶۵.طلاق ۶۶.تحریم ۶۷.ملک ۶۸.قلم ۶۹.حاقه ۷۰.معارج ۷۱.نوح ۷۲.جن ۷۳.مزمل ۷۴.مدثر ۷۵.قیامه ۷۶.انسان ۷۷.مرسلات ۷۸.نبأ ۷۹.نازعات ۸۰.عبس ۸۱.تکویر ۸۲.انفطار ۸۳.مطففین ۸۴.انشقاق ۸۵.بروج ۸۶.طارق ۸۷.اعلی ۸۸.غاشیه ۸۹.فجر ۹۰.بلد ۹۱.شمس ۹۲.لیل ۹۳.ضحی ۹۴.شرح ۹۵.تین ۹۶.علق ۹۷.قدر ۹۸.بینه ۹۹.زلزله ۱۰۰.عادیات ۱۰۱.قارعه ۱۰۲.تکاثر ۱۰۳.عصر ۱۰۴.همزه ۱۰۵.فیل ۱۰۶.قریش ۱۰۷.ماعون ۱۰۸.کوثر ۱۰۹.کافرون ۱۱۰.نصر ۱۱۱.مسد ۱۱۲.اخلاص ۱۱۳.فلق ۱۱۴.ناس | ||
پانویس
- ↑ خرمشاهی، «سوره کوثر»، ص۱۲۶۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۶۸.
- ↑ معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۱۶۶.
- ↑ خرمشاهی، «سوره کوثر»، ص۱۲۶۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۶؛ واحدی، اسباب نزول القرآن، ۱۴۱۱ق، ص۴۹۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۳۶۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۳۷۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۳۷۰و۳۷۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۳۷۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۶ و ۸۳۷؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۳۷۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۳۷۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۳۷۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۳۷۱.
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، دروس تفسیر، سوره کوثر.
- ↑ خامه‌گر، ساختار سوره‌های قرآن کریم، ۱۳۹۲ش، ص۱۲۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۷.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۳۷۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۳۷۴.
- ↑ ابن‌عربی، تفسیر ابن عربی، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۴۳۴.
- ↑ صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۲۶و۱۲۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۵.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بخش نمازهای شب‌های ماه رمضان.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بخش نمازهای شب‌های ماه رمضان.
- ↑ «کدام آیات و روایات در ضریح جدید امام حسین(ع) درج شده است» سایت موعود.
- ↑ مصطفوی، آثار تاریخی، ۱۳۶۱ش، ج۱، ص۲۴۳.
- ↑ مهجور و علیئی، «بررسی کتیبه‌های مسجد ـ مدرسهٔ شهید مطهری (سپهسالار)»، ص۵۷.
- ↑ «مسجد سید اصفهان»، سایت کویرها و بیابان‌های ایران.
منابع
- ابن‌عربی، محمد بن علی، تفسیر ابن عربی، تحقیق: عبد‌الوارث محمدعلی، بیروت، دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولی،۲۰۰۱م/۱۴۲۲ق.
- خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ش.
- صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، دار الشریف رضی، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه محمدجواد بلاغی، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، اسوه، ۱۳۸۴ش.
- «کدام آیات و روایات در ضریح جدید امام حسین(ع) درج شده است» سایت موعود، درج مطلب ۱۶ مهر ۱۳۹۱ش، مشاهده ۱۶ آذر ۱۴۰۰ش.
- «مسجد سید اصفهان»، سایت کویرها و بیابان‌های ایران، درج مطلب ۸ دی ۱۳۹۰ش، مشاهده ۱۶ آذر ۱۴۰۰ش.
- مصطفوی، محمدتقی، آثار تاریخی تهران، ۱۳۶۱ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، بی‌جا، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۱ش.
- مكارم شيرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۱ش.
- مهجور، فیروز و میثم علیئی، «بررسی کتیبه‌های مسجد ـ مدرسهٔ شهید مطهری (سپهسالار)»، در مجله هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، شماره ۴۸، زمستان ۱۳۹۰ش.
- واحدی، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
پیوند به بیرون