لیلةالرغائب

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

لَیلَةُ الرَّغائِب به معنای شب بخشش‌های فراوان یا شبی که مورد رغبت است، نام نخستین شب جمعهٔ ماه رجب است. بر اساس روایتی از پیامبر(ص)، در این شب فرشتگان به کعبه می‌آیند و از خداوند درخواست می‌کنند شخص روزه‌دار در ماه رجب را ببخشد. اعمالی نیز در این روایت برای این شب بیان شده است. در منابع شیعه، این حدیث برای اولین بار در کتاب اقبال الاعمال سید بن طاووس و بدون سند آمده است. عالمان شیعه و اهل سنت درستی این حدیث را قبول ندارند.

معنای واژه

لیله به معنای شب است و کلمهٔ «رغائب» جمع «رغیبه» به معنای چیزی است که مورد رغبت و میل و نیز به معنای عطا و بخشش فراوان است.[۱] بنابراین «لیله الرغائب» هم می‌تواند به معنای شبی باشد که میل و توجه به آن بسیار است و هم می‌تواند به معنای شبی باشد که در آن عطا و بخشش خدا بسیار است. با توجه به روایتی که در فضیلت این شب نقل شده هر دو معنا درست است. [۲]

حدیث لیلة الرغایب

حدیث لیلة الرغائب از پیامبر(ص) نقل شده و در کتاب اقبال الاعمال سید بن طاووس آمده است. در این حدیث به جایگاه این شب و اعمال آن اشاره شده است. در این حدیث آمده است این شب را ملائکه، لیلة الرغائب نامیده‌اند. زمانی که یک‌سوم از این شب بگذرد، فرشته‌ای در آسمان و زمین باقی نمی‌ماند، مگر اینکه در کعبه و حوالی آن جمع می‌شوند. خداوند به فرشتگان می‌گوید هرچه می‌خواهید درخواست کنید. فرشتگان گویند درخواست ما بخششِ فرد روزه‌دارِ ماه رجب است. خداوند پاسخ می‌دهد: آن را انجام دادم.[۳]

خدشه در سند حدیث

این حدیث برای اولین بار در کتاب اقبال الاعمال سید بن طاووس آمده و پیش از آن در منابع حدیثی شیعه نیامده است؛[نیازمند منبع] اما سید بن طاووس تصریح می‌کند این روایت را از برخی کتاب‌های علمای شیعه نقل می‌کند؛ با این حال سندی برای این حدیث ذکر نکرده است.[۴]سید محمد مشکات این حدیث را جزو احادیثی می‌داند که ابن طاووس از کتاب‌های اهل سنت وارد کتاب‌های شیعه کرده است.[۵] آیت الله فاضل لنکرانی، استحباب نماز لیله الرغائب را نمی‌پذیرد و تنها انجام آن به امید ثواب را جایز می‌داند.[۶]

در کتاب‌های اهل سنت نیز این حدیث، ساختگی معرفی شده است. ابن جوزی در کتاب الموضوعات به صراحت این حدیث را جعلی معرفی می‌کند.[۷] محی الدین نووی نیز در شرح صحیح مسلم، نماز لیلة الرغائب را بدعتی زشت دانسته که گروهی از علما در رد آن کتاب نوشته‌اند.[۸]

اعمال شب لیلة الرغائب

در روایت لیلة الرغائب آمده است اولین پنج‌شنبه ماه رجب روزه گرفته شود و در شب جمعه، بین نماز مغرب و عشاء دوازده رکعت نماز اقامه شود که هر دو رکعت به یک سلام ختم می‌شود و در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد، سه مرتبه سوره قدر، و دوازده مرتبه سوره توحید خوانده می‌شود و پس از اتمام دوازده رکعت، هفتاد بار ذکر « اَللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحمّدٍ النَّبّیِّ الاُمِّیِّ وَ عَلَی آلِهِ» گفته می‌شود. پس از آن در سجده هفتاد بار ذکر « سُبّوحٌ قُدّوسٌ رَبُّ المَلائِکَةِ وَ الّروحِ»، و پس از سر برداشتن از سجده، هفتاد بار ذکر « رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ تَجاوَزْ عَمّا تَعْلَمْ اِنَّکَ اَنْتَ الْعَلِیُّ الْاَعْظَمُ» گفته می‌شود. همچنین نمازگزار باید دوباره به سجده برود و هفتاد مرتبه ذکر « سُبّوحٌ قُدّوس رَبُّ الْمَلائِکَةِ وَ الرّوحِ» بگوید و سپس می‌تواند حاجت خود را از خداوند بخواهد.[۹]

پانویس

  1. فرهنگ ابجدی عربی فارسی، ج۱، ص۴۳۶.
  2. مکارم شیرازی، مفاتیح نوین، ۱۳۸۵ش، ص۶۱۸، اعمال ماه رجب.
  3. الإقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۱۸۵.
  4. الإقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۱۸۵.
  5. مشکات، مقدمه مناجات الاهیات، ۱۳۷۸ش، ص۳۴.
  6. فاضل لنکرانی، جامع المسائل، انتشارات امیر قلم، ج۲، ص۱۷۲.
  7. ابن الجوزی، الموضوعات، ۱۹۶۶، ج۲، ص۱۲۵.
  8. النووی، شرح صحیح مسلم، ۱۴۰۷ ق، ج۸، ص۲۰.
  9. ابن طاووس، الإقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۱۸۶.

منابع

  • ابن الجوزی، عبدالرحمن بن علی، الموضوعات، تحقیق عبدالرحمان محمد عثمان، مدینه، المکتبة السلفیة، ۱۹۶۶م.
  • ابن طاووس، علی بن موسی بن جعفر، الإقبال بالإعمال الحسنة، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.
  • فاضل لنکرانی، محمد، جامع المسائل، قم، انتشارات امیر قلم.
  • مشکات، سید محمد، مناجات الهیات حضرت امیر، مقدمه، تهران، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۸ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، مفاتیح نوین، قم، انتشارات مدرسة الامام علی بن ابیطالب، ۱۳۸۵ش.
  • النووی، محی الدین یحیی بن شرف، شرح صحیح مسلم، بیروت، دار الکتب العربی، ۱۴۰۷ق.