ایام البیض

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اَیّامُ البیض (به معنای روزهای سفید)، به روزهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه قمری گفته می‌شود. در روایات بر روزه گرفتن در این ایام تأکید شده است. نزد شیعیان، ایام البیض ماه رجب و در مرتبه بعد شعبان و رمضان، از اهمیتی ویژه برخوردار است.

سبب نام‌گذاری

ایام البیض در اصل «اَیّامُ لَیالِی البیض» به معنای روزهای شب‌های سفید است که «لیالی» حذف شده است و این روزها به ایام البیض معروف شده است.[۱] بیض جمع بَیضاء است که در عربی به معنای سفید است. اعراب قدیم رسم داشتند که ایام ماه‌ها را بر اساس میزان روشنایی ماه نام‌گذاری کنند و از آنجا که نور ماه در این سه شب از شب‌های دیگر بیشتر است، به این نام نامیده شده‌اند.[۲] از دیگر نام‌های این ایام، اَواضح و غُرّ است.[۳]

دلیل دیگری هم برای این نامگذاری در روایات ذکر شده است. در علل الشرایع آمده است: «جبرئیل آدم(ع) را در حالی كه سر تا پا سیاه شده بود به زمین فرود آورد. فرشتگان وقتی آدم را با این هیئت دیدند به ضجه در آمده و گریستند و به درگاه حق تعالی عرضه داشتند: پروردگارا مخلوقی را آفریدی و از روح خود در او دمیدی و فرشتگانت را به سجده كردنش وادار نمودی حال با یك گناه رنگ سفیدش را به سیاهی مبدل فرمودی!؟

منادی از آسمان ندا می‌دهد: امروز را برای پروردگارت روزه بگیر، آدم آن روز را كه مطابق با روز سیزدهم ماه بود روزه گرفت، پس ثلث سیاهی از او زائل گشت. سپس منادی در روز چهاردهم نداء كرد: امروز را برای پروردگارت روزه بگیر. آدم آن روز را هم روزه گرفت و ثلث دیگر از سیاهی زائل گردید. روز پانزدهم باز منادی او را به گرفتن روزه دعوت نمود، وی آن روز را هم روزه گرفت و تمام سیاهی او زائل گردید و به همین خاطر این ایام به ایام البیض موسوم شد.»[۴]

اعمال ایام بیض در ماه رجب

مهم‌ترین عمل در این سه روزه اعتکاف و روزه است. بر اساس آنچه از روایات به دست می‌آید، به نظر می‌رسد، روزه ۳ روز در هر ماه، در دوران پیش از اسلام نیز امری پسندیده بوده[۵] و روزۀ حضرت ابراهیم(ع) دانسته شده است.[۶] پیامبر(ص) ضمن برانگیختن مردم، از آنان خواسته است که روزه گرفتن ماهیانه خویش را در ایام بیض قرار دهند.[۷]

روایاتی که بر استحباب روزۀ ایام بیض دلالت دارند، متعدد، و دارای مضامینی متفاوت هستند؛ بعضی تنها به استحباب روزه روز سیزدهم هر ماه نظر دارند.[۸] برخی روایات نیز سنت پیامبر(ص) را، در روزه گرفتن ۳روز دیگر از هر ماه معرفی می‌کنند[۹] به نظر می‌رسد با آنکه اختلافی در استحباب ۳ روز روزه در هر ماه نیست،[۱۰] در تعیین مصداق این ۳ روز، اختلافاتی پیش آمده است. برای مثال در روایتی، امام صادق(ع) این سه روز را «پنجشنبه دهه اول، چهار شنبه دهه دوم و پنجشنبه دهه آخر» می‌داند.[۱۱]

در نتیجه اختلاف روایات، اجتهادات فقیهان در انتخاب میان روایات روزۀ ایام بیض و معارض آن‌ها به درازا کشیده است.[۱۲]

اعمال ایام البیض
شب سیزدهم
روز سیزدهم
شب پانزدهم

" اَللهُ اَللهُ رَبّی لااُشْرِک بِهِ شَیئا وَلا اَتَّخِذُ مِنْ دُونِه وَلِیاً".

روز پانزدهم
  • غسل کردن
  • زیارت امام حسین(ع)
  • خواندن نماز سلمان.
  • خواندن چهار رکعت نماز به دو سلام، و بعد از سلام گفته شود: " اَللّهُمَّ یا مُذِلَّ کلِّ جَبّارٍ؛ وَ یا مُعِزَّ الْمُؤْمِنینَ اَنْتَ کهْفی حینَ تُعْیینِی الْمَذاهِبُ؛ وَ اَنْتَ بارِئُ خَلْقی رَحْمَةً بی‌وَ قَدْ کنْتَ عَنْ خَلْقی غَنِیاً وَ لَوْ لارَحْمَتُک لَکنْتُ مِنَ الْهالِکینَ وَ اَنْتَ مُؤَیدی بِالنَّصْرِ عَلی اَعْداَّئی وَ لَوْ لانَصْرُک اِیای لَکنْتُ مِنَ الْمَفْضُوحینَ یا مُرْسِلَ الرَّحْمَةِ مِنْ مَعادِنِها وَ مُنْشِئَ الْبَرَکةِ مِنْ مَواضِعِها یا مَنْ خَصَّ نَفْسَهُ بِالشُّمُوخِ وَالرِّفْعَةِ فَاَوْلِیاَّؤُهُ بِعِزِّهِ یتَعَزَّزُونَ وَ یا مَنْ وَضَعَتْ لَهُ الْمُلُوک نیرَ الْمَذَلَّةِ عَلی اَعْناقِهِمْ فَهُمْ مِنْ سَطَواتِهِ خاَّئِفُونَ اَسئَلُک بِکینُونِیتِک الَّتِی اشْتَقَقْتَها مِنْ کبْرِیاَّئِک وَ اَسئَلُک بِکبْرِیاَّئِک الَّتِی اشْتَقَقْتَها مِنْ عِزَّتِک وَ اَسئَلُک بِعِزَّتِک الَّتِی اسْتَوَیتَ بِها عَلی عَرْشِک فَخَلَقْتَ بِها جَمیعَ خَلْقِک فَهُمْ لَک مُذْعِنُونَ اَنْ تُصَلِّی عَلی مُحَمَّدٍ وَ اَهْلِ بَیتِهِ."
  • انجام اعمال ام داود

اهمیت ایام بیض ماه رجب

نزد شیعیان، ایام بیض ماه رجب، و در مرتبه بعد، شعبان و رمضان، از اهمیتی ویژه برخوردار است.[۱۳] در ایران سنت اعتکاف در ایام البیض رجب رواج دارد.

پانویس

  1. مسالك الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، ج‌۲، ص: ۷۶
  2. نک: فراء، ص۵۸؛ ابن منظور، ذیل بیض؛ ابن کثیر، ج۳، ص۵۷۳
  3. ابن منظور، ذیل وضح، نیز غرر
  4. علل الشرائع، ترجمه ذهنی تهرانی، ج‌۲، ص: ۲۳۵
  5. ابویوسف، ج۱، ص۲۳۸
  6. نک: سیوطی، ج۴، صص۲۲۲-۲۲۳
  7. ابن سعد، ۷/۴۳؛ برای آشنایی با نقل‌های متفاوت این گونه روایات به غیر از آنکه گفته شد، نک: احمدبن حنبل، ۵/۲۷-۲۸، ۱۵۰-۱۵۲؛ فاکهی، ج۱، ص۴۲۴؛ رازی، ج۱، ص۲۸۵
  8. ابن سعد، ج۱، ص۴۳؛ برای آشنایی با نقل‌های متفاوت این گونه روایات بجز آنکه گفته شد، نک: احمدبن حنبل، ج۵، صص۲۷-۲۸، ۱۵۰-۱۵۲؛ فاکهی، ج۱، ص۴۲۴؛ رازی، ج۱، ص۲۸۵
  9. برای نمونه، نک: نسایی، ج۴، صص۲۲۰-۲۲۳
  10. نک: ابن قدامه، همانجا
  11. شیخ صدوق‌، من لایحضره الفقیه، ج‌۲، ص۸۴
  12. نک: ابن بابویه، ج۲، ص۸۱؛ طوسی، تهذیب...، ج۴، ص۲۹۶، النهایة، صص۱۶۸-۱۶۹؛ ابن طاووس، الدروع...، ص۶۶؛ برای آشنایی با نمونه‌هایی از اختلافات اهل سنت، نک: جزیری، ج۱، ص۵۵۶
  13. نک: ملکی تبریزی، ص۶۲؛ قمی، صص۲۰۱-۲۰۲؛ برای آگاهی از برخی مناسک آن، نک: ابن طاووس، اقبال...، صص۲۸۱، ۲۸۷؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۵۹، ص۳۹۹

منابع

  • ابن ابی عاصم، احمد، الزهد، به کوشش عبدالعلی عبدالحمید حامد، قاهره، ۱۴۰۸ق.
  • ابن بابویه، محمد، العلل، بیروت، مؤسسة الاعلمی.
  • ابن بطوطه، رحلة، به کوشش علی منتصر کتانی، بیروت، ۱۴۰۵ق.
  • ابن جوزی، عبدالرحمان، زادالمسیر، بیروت، ۱۴۰۴ق.
  • ابن سعد، محمد، الطبقات الکبریٰ، به کوشش احسان عباس، بیروت، دارصادر.
  • ابن طاووس، علی، اقبال الاعمال، به کوشش جواد قیومی اصفهانی، قم، ۱۴۱۴ق.
  • همو، الدروع الواقیة، قم، ۱۴۱۴ق؛ ابن عربی، محیی الدین، الفتوحات المکیة، بولاق، ۱۲۹۳ق.
  • ابن قدامه، عبدالله، المغنی، بیروت، ۱۴۰۴ق.
  • ابن کثیر، تفسیر، بیروت، ۱۴۰۱ق.
  • ابن ماجه، محمد، السنن، به کوشش محمد فؤادعبدالباقی، قاهره، ۱۳۷۳ق/۱۹۵۴م.
  • ابن منظور، لسان؛ ابویوسف، یعقوب، الآثار، به کوشش ابوالوفا افغانی، قاهره، ۱۳۵۵ق.
  • احمدبن حنبل، المسند، بیروت، دارصادر؛ بخاری، محمد، صحیح، همراه با شرح کرمانی، بیروت، دارالفکر.
  • ثعلبی، احمد، قصص الانبیاء، بیروت، المکتبة الثقافیه؛ جزیری، عبدالرحمان، الفقه علی المذاهب الاربعة، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
  • دارمی، عبدالله، السنن، به کوشش مصطفیٰ دیب البغا، دمشق، ۱۴۱۲ق.
  • ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت، ۱۴۱۳ق.
  • رازی، تمام، الفوائد، به کوشش حمدی عبدالمجید سلفی، ریاض، ۱۴۱۲ق.
  • سخاوی، محمد، التحفةاللطیفة، بیروت، ۱۹۹۳م.
  • سیوطی، حاشیه بر سنن نسائی.
  • شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۴ق، ج‌۲، ص۸۴‌.
  • طوسی، محمد، تهذیب الاحکام، به کوشش حسن موسوی خرسان، تهران، ۱۳۶۴ش.
  • طوسی، محمد، النهایة، بیروت، ۱۳۹۰ق.
  • فاکهی، محمد، اخبار مکة، به کوشش عبدالملک عبدالله دهیش، بیروت، ۱۴۱۴ق.
  • فراء، یحییٰ، الایام و اللیالی و الشهور، به کوشش ابراهیم ابیاری، قاهره/بیروت، ۱۴۰۰ق.
  • قمی، عباس، مفاتیح الجنان، بیروت، ۱۴۱۲ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • ملکی تبریزی، جواد، المراقبات، بیروت، ۱۴۰۷ق.
  • نسایی، احمد، سنن، به کوشش عبدالفتاح ابوغده، حلب، مکتبةالمطبوعات الاسلامیه.

پیوند به بیرون