مقاله متوسط
رده ناقص
کپی‌کاری از منابع خوب

دحو الارض

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

دَحْوُ الْأرْض، روز بیست و پنجم ذی القعده، که بنابر برخی روایات، روز گستراندن زمین است و در آموزه‌های دین اسلام، از روزهای بافضیلت به شمار می‌رود و انجام دادن برخی اعمال عبادی مانند روزه و نماز در آن تأکید شده است.

معنای لغوی و اصطلاحی

دَحْوالارض، اصطلاحی قرآنی و حدیثی است. مصدر «‌دحو‌» به معنای واگسترانیدن،[۱] گسترش دادن[۲] و چیزی را از جای آن برکندن[۳] و ترکیب «‌دحوالارض‌» به معنای گستراندن زمین است.

مراد از دحوالارض بیرون آمدن خشکی‌های گسترده زمین از زیر آب است. بنابر برخی روایات و منابع کهن اسلامی، زمین در ابتدا زیر آب بوده است و سپس خشکی‌ها از آب سر برآورده‌اند.[۴] روز بیرون آمدن خشکی‌ها[یا روز آغاز آن] روز دحوالارض نامیده شده است. بنابر برخی روایات تاریخ محلی مکه، نخستین جایی که از زمین سر برآورد، مکه و کعبه بوده است.[۵] درباره معنای واقعی دحوالارض و صحت سند این روایات، تردیدها و اختلافاتی وجود دارد.

تاریخ دحوالارض و وقایع آن

به گزارش روایات و کتاب‎های فقهی، تاریخ دحوالارض روز بیست و پنجم ذیقعده و روزه آن روز مستحب است.[۶] به گزارش برخی منابع کهن وقوع دحو الارض بنابر سالشمار شمسی، در مهرماه روی داده است.[۷]در مطابق برخی روایات در این روز اتفاقاتی در رابطه با برخی پیامبران بزرگ واقع شده است.

این وقایع عبارتند از:

قرآن

در آیات قرآن چگونگی دحو الارض و زمان و مکان آغاز آن بیان نشده است. تنها در آیه سی‌ام سوره نازعات وَالْأَرْ‌ضَ بَعْدَ ذَٰلِكَ دَحَاهَا (ترجمه: و پس از آن، زمين را با غلتانيدن گسترد)[ نازعات–۳۰] [یادداشت ۱]، به آن اشاره شده و برای آن قید «‌بعد ذلک‌»(به معنای «پس از آن»)آمده است.

مفسران درباره مقصود از این قید اختلاف نظر دارند و طبری به این اختلاف اشاره کرده است. به نوشته وی برخی از مفسران کلمه «‌بعد‌» را به معنای اصلی آن، که خلاف «‌قبل‌» است، دانسته و معتقدند که گسترش زمین پس از آفرینش آسمان بوده است. در مقابل، گروهی دیگر «‌بعد ذلک‌» را به معنای «‌مع ذلک‌» گرفته و گفته‌اند که زمین پیش از آسمان آفریده و گسترده شده است.[۱۱] طبری روایتی از ابن عباس را سازگار با ظاهر آیه می‎داند. این روایت میان آفرینش(خلق) زمین و گسترشِ (دحو) آن تفاوت گذاشته و خلقت آسمان را پس از آفرینش زمین و پیش از گستردن دانسته است.[۱۲] طبری در تاریخ الامم و الملوک نیز ضمن آوردن همین مباحث، دلیل پذیرش این سخن را کاربرد اهل زبان دانسته و می‌گوید در زبان عربی، «‌بعد‌» متضاد «‌قبل‌» است و به معنای «‌مع‌» نیست. و ملاک معنا کردن کلمات همین کاربرد اهل زبان است[۱۳].

فخر رازی ذیل آیه علاوه بر این دو نظریه، افزوده است: «‌دحو‌» گستردن محض زمین نیست، بلکه منظور نوعی گستردن است که زمین را آماده رویاندن گیاهان کند و این تنها پس از خلقت آسمان حاصل می‌شود. [۱۴] محمدباقر مجلسی اشکالات وارد بر خلق و گسترش زمین را پاسخ داده است[۱۵] و روایات را بر آن تطبیق داده است.[۱۶].

اعمال این روز

در کتاب‌های ادعیه برخی اعمال عبادی برای این روز مستحب شمرده شده است:

  • روزه
  • غسل
  • خواندن دو رکعت نماز در وقت ظهر، در هر ركعت بعد از حمد، پنج مرتبه سوره شمس بخواند و بعد از اتمام نماز بگوید: لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ‏
سپس بگوید: يَا مُقِيلَ الْعَثَرَاتِ أَقِلْنِي عَثْرَتِي يَا مُجِيبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِي يَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِي وَ ارْحَمْنِي وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَيِّئَاتِي وَ مَا عِنْدِي يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ

پانویس

  1. بیهقی، تاج المصادر، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۹۰.
  2. خلیل بن احمد، کتاب العین، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۲۸۰، ذیل «‌دحو».
  3. راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ذیل «‌دحا».
  4. مرزوقى اصفهانى‏، کتاب الازمنة و الامکنه، ۱۴۱۷ق، ص۳۵.
  5. نک: فاکهی، أخبار مكه فى قديم الدهر و حديثه، ۱۴۲۴ق، ج‏۲، ص۲۹۵؛ قزوينى، آثار البلاد و اخبار العباد، ۱۹۹۸ م، ص۱۱۴.
  6. طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۶۶۹؛ طوسی، بی‎تا،النهایة، ص۱۶۹
  7. بیرونی، الآثار الباقیه، ۱۳۸۰ش، ص۲۷۳.
  8. صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۴۲
  9. طوسی، مصباح المتهجد،۱۴۱۱ق، ص۸۲۰.
  10. صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۳۶۸ش، ص۷۹؛ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۸۹؛ قس طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۶۷۱ که ولادت ابراهیم را در اول ذیحجه دانسته است.
  11. طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، دار المعرفة، ج٣٠، ص۲۹.
  12. طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، دار المعرفة، ج٣٠، ص۲۹.
  13. طبری، تاریخ الطبري: تاريخ الأمم و الملوك، بیروت، ج۱، ص۴۹.
  14. فخر رازی،التفسیر الکبیر، دار احياء التراث العربيی، ج٣١، ص ۴۶.
  15. مجلسی، بحار الانوار، دار احياء التراث العربی، ج۵۴، ص۲۲–۲۵.
  16. مجلسی، بحار الانوار، دار احياء التراث العربی، ج۵۴، ص۲۵–۲۱۶.
  17. ر.ک. ابن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۷۷، ج۲، ص۲۷-۲۹؛ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱، ص۶۷۱ – ۶۹۹
  18. طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱، ص۶۶۹.
  1. دَحا از ماده «د ـ ح ـ و»، صیغه مفرد مذکر غایبِ فعلِ ماضی آن از باب «‌فَعَلَ یفعُلُ»

منابع

این مقاله از دانشنامه جهان اسلام گرفته شده است.

  • ابن طاووس، اقبال الاعمال (الاقبال بالاعمال الحسنة فیما یعمل مرة في السنة)، مصحح: جواد قیومی اصفهانی، قم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامي،۱۳۷۷ش.
  • ازرقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکة و ما جاء فیها من الآثار، چاپ رشدی صالح ملحس، بیروت ۱۴۰۳ / ۱۹۸۳، چاپ افست قم ۱۳۶۹ش.
  • بیرونی، ابو ریحان (محمد بن احمد)، الآثار الباقیة عن القرون الخالیة، محقق: پرویز اذکایی، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، ۱۳۸۰ش.
  • بیهقی، احمدبن‌علی، تاج المصادر، مصحح: هادی عالم‌زاده، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۷۶ش.
  • خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم ۱۴۰۹.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن.
  • صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، ۱۳۶۸ش.
  • صدوق، علل الشرایع، نجف، ۱۳۸۵ – ۱۳۸۶، چاپ افست قم [بی تا].
  • صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، چاپ علی اکبر غفاری، قم، ۱۴۰۴.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبري: تاريخ الأمم و الملوك، محقق:ابراهیم، محمد ابوالفضل بیروت، بی‎نا، لبنان، بی‎تا.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، بیروت، دار المعرفة، لبنان، بی‎تا.
  • طوسی، محمد بن حسن ، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشيعه، ۱۴۱۱ق-۱۹۹۱م.
  • طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت؛ دارالاندلس، [بی تا]، چاپ افست قم [بی تا].
  • فاکهی، محمد بن اسحاق، أخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه، محقق / مصحح: ابن دهیش، عبد الملک، مکتبه الاسدی، مکه مکرمه، ۱۴۲۴ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، لبنان، دار احياء التراث العربی.
  • قزوینی،آثار البلاد و اخبار العباد،‌دار صادر، بیروت، ۱۹۹۸ م.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، مصحح: محمد باقر محمودی و دیگران، بیروت، دار احياء التراث العربی، لبنان، بی‎تا.
  • مرزوقى اصفهانى، احمد بن محمد، كتاب الأزمنة و الأمكنة، محقق و مصحح: منصور، خليل عمران، ‏دار الكتب العلمية، بیروت، لبنان، ۱۴۱۷ق.