لا فتی الا علی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

نخستین امام شیعیان
علی بن ابی‌طالب (ع)

حرم امام علی1.jpg


زندگی
یوم‌الدار، شعب ابی‌طالب، لیلة المبیت، واقعه غدیر، سال‌شمار زندگی


میراث
نهج‌البلاغه، غرر الحکم، خطبه شقشقیه، خطبهٔ بی‌الف، خطبه بی‌نقطه، حرم


فضائل
فضائل اهل‌بیت، آیه ولایت • آیه اهل‌الذکر • آیه شراء • آیه اولی‌الامر • آیه تطهیر • آیه مباهله • آیه مودت • آیه صادقین-حدیث مدینه‌العلم • حدیث رایت • حدیث سفینه • حدیث کساء • خطبه غدیر • حدیث منزلت • حدیث یوم‌الدار • حدیث ولایتسدالابوابحدیث وصایت


یاران
عمار بن یاسر، مالک اشتر، ابوذر غفاری، عبیدالله بن ابی‌رافع، حجر بن عدی، دیگران

لا فَتَى إِلَّا عَلِی به معنای جوانمردی جز علی نیست، از فضایل امام علی(ع) است که به دلیل فداکاری و شجاعتش در جنگ احد از سوی جبرئیل به آن توصیف شد. این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده است. در کارهای هنری نیز منشأ پیدایش آثاری شده است.

اصل ماجرا

در جنگ احد، هنگامی که از اطراف به پیامبر حمله می‌شد. حضرت علی(ع) به فرمان پیامبر(ص) به آنان حمله می‌کرد. جبرئیل نازل شد و روحیه جوانمردی امام علی(ع) را ستایش نمود. رسول خدا(ص) جبرئیل را تصدیق کرد و گفت: من از علی هستم و او از من است. سپس صدایی در آسمان پیچید که:

لا سَیفَ اِلاّ ذُوالفَقار، لا فَتى اِلاّ عَلى؛ شمشیری چون ذوالفقار و جوانمردی همچون علی نیست.[۱]

این حدیث در الکافی به نقل از امام صادق(ع) روایت شده و در آن آمده است پس از آن که امام علی(ع) نخستین فرد از کافران را كه از پای درآورد، جبرئیل گفت: اى محمّد! این است مساوات. پیامبر فرمود: او از من است و من از او. سپس جبرئیل عبارت «لا سَیفَ اِلاّ ذُوالفَقار، لا فَتى اِلاّ عَلى» خواند.[۲]

حسان بن ثابت با اجازه پیامبر(ص) شعر (جبریل نادی معلنا) را در این باره سرود.[۳]

مکان نزول

بر پایه حدیثی که از امام باقر(ع) روایت شدهفرشته‌ای به نام رضوان در جنگ بدر این جمله را گفته است.[۴] ابن جوزی از علمای اهل سنت گفته است که احمد بن حنبل این فضیلت را برای جنگ خیبر می‌دانسته است. [۵] علامه امینی با استناد به احادیث متعدد در این زمینه، معتقد است که این جریان چندین بار رخ داده و دانشمندان علم حدیث بر نقل آن اجماع دارند.[۶]

استناد امام علی

حضرت علی(ع) به فضیلت این حدیث درباره خود احتجاج کرده است: شما را به خدا قسم. آیا در میان مهاجران و انصار به غیر از من جبرئیل درباره کسی گفته است:«ای محمد! شمشیری مانند ذوالفقار و جوانمردی مانند علی نیست» آیا در میان مهاجرین و انصار جبرئیل در حق کسی چنین تعبیری آورده است؟[۷]

آثار هنری

این جمله در آثار هنری به کار رفته است. در نوروز ۱۳۳۵ش بر روی سکه نقره‌ای ضرب شد. حسن روح الامین در اردیبهشت ۱۳۹۶ش تابلویی را با محتوای این حدیث طراحی کرد. [۸]

جرج جرداق می گوید: من در خانواده‌ای مسیحی بزرگ شده‌ام پدرم سنگ‌تراش بود. سنگی را به سردر خانه‌مان آویخته بود روی آن سنگ این جمله حک شده بود: «لافتی الا علی، لا سیف الا ذوالفقار» [۹] شاعران فارسی‌زبان همچون سعدی،[۱۰] خواجوی کرمانی،[۱۱] عطار نیشابوری،[۱۲] شاه نعمت‌الله ولی[۱۳] و شهریار[۱۴] در آثار خود با «لافتی الا علی» اشعار و ترکیب‌های گوناگونی ساخته‌اند.

خواجوی کرمانی سروده است:

مهر او از آسمان لافتی الا علی تیغ او از گوهر لاسیف الا ذوالفقار[۱۵]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. طبری، تاریخ طبری،۱۳۶۲ش، ج ۳، ص ۱۰۲۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۱۰۷.
  2. کلینی، كافی،۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۱۰، ح۹۰.
  3. امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج‏۲، ص۱۰۵.
  4. خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۷، ح۲۰۰.
  5. ابن جوری، تذکرة الخواص، ۱۴۱۸ق، ص۲۶.
  6. امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج‏۲، ص۱۰۴.
  7. علی بن الحسن، تاریخ مدینة دمشق، ۱۹۹۵م، ج۳۹، ص۲۰۱.
  8. خبرگزاری صدا وسیما
  9. پایگاه اطلاع رسانی حوزه
  10. سعدی،کلیات سعدی، ۱۳۶۵ش،قصیده۱.
  11. خواجوی کرمانی، دیوان اشعار،۱۳۶۹ش،ص۱۳۳.
  12. عطار نیشابوری، مصیبت‌نامه، ۱۳۷۶ش، ص ۳۴.
  13. شاه نعمت‌الله، دیوان شاه نعمت‌الله ولی،۱۳۷۰ش، ترجیع۱.
  14. دیوان ناصرخسرو، قصیده ۴۲.
  15. خواجوی کرمانی، دیوان اشعار،۱۳۶۹ش،ص۱۳۳.

منابع

  • ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، دار صادر، بیروت، بی تا.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق.
  • خواجوی کرمانی، محمود، دیوان اشعار، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، پاژنگ،۱۳۶۹ش.
  • خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۱ق.
  • سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، قم، منشورات الشریف الرضی، ۱۴۱۸ق.
  • سعدی، مصلح‌الدین، کلیات سعدی، به اهتمام محمدعلی فروغی، تهران، امیرکبیر،۱۳۶۵ش.
  • صرفی محمدرضا، گونه شناسی اوصاف حضرت علی علیه السلام در شعر فارسی - قسمت سوم
  • طبری محمد بن جریر، تاریخ الطبری،(تاریخ الرسل و الملوک)، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، انتشارات اساطیر، ۱۳۶۲ش.
  • عطار نیشابوری، فریدالدین محمد، مصیبت نامه، تصحیح نورانی وصال، تهران، زوّار، ۱۳۵۶ش.
  • علی بن الحسن الشافعی، تاریخ مدینة دمشق وذکر فضل‌ها وتسمیة من حل‌ها من الأماثل ، تحقیق محب الدین أبی سعید عمر بن غرامة العمری،دار الفکر بیروت،۱۹۹۵م.
  • کلینی، محمد بن یعقوب،الکافی،تهران دارالکتب الاسلامیه چهارم،۱۴۰۷ق.