اباصالح

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اباصالح.jpg

ابا صالح از القاب منسوب به امام مهدی(ع) است که از قرن یازدهم قمری درباره آن حضرت به کار رفته است. پیش از آن احمد بن خالد برقی و شیخ صدوق روایتی از امام صادق(ع) نقل کرده که هر گاه راه را گم کردی، یاأباصالح را صدا بزن اما این روایت را بر امام زمان عج تطبیق نداده‌اند.

اباصالح در منابع متقدم

برقی(۲۰۰-۲۷۴ یا ۲۸۰) از امام صادق(ع) روایت کرده است که هر گاه راه را گم کردی، صدا بزن «یا صالح! یا أبا صالح! ارشدونی إلی الطریق» (یا صالح! یاأباصالح! راه را به ما نشان دهید.) خداوند، شما را رحمت کند.[۱] شیخ صدوق(۳۰۵ـ۳۸۱ق) همین روایت را نقل کردده[۲] و نوشته است: روایت شده است که بخش خشکی زمین به صالح سپرده شده است و بخش دریایی آن، در حمایت حمزه قرار گرفته است.[۳] البته شیخ صدوق و هیچ یک از شارحان آثار او، به جز مجلسی اول، لقب یاد شده را بر امام مهدی(ع) تطبیق نکرده‌اند. با توجه به این مسئله گفته‌اند:‌ این روایات به گم‌گشته‌ها در بیابان مربوط است و ارتباطی به امام مهدی(ع) ندارد.[۴]

اباصالح در منابع جدید

کاربرد لقب اباصالح برای امام زمان، از قرن یازدهم و زمان علامه مجلسی به بعد مرسوم شد. مجلسی حکایتی نقل می‌کند که شخصی به نام امیر اسحاق استرآبادی در راه مکه گم شد؛ با گفتن «یا صالح! یا أبا صالح! ارشدونی إلی الطریق»، شخصی را یافت که به او کمک کرد.[۵] در نتیجه گمان شده است که آن شخص امام مهدی است. میرزا حسین نوری نوشته است: اعراب در هنگام گرفتاری امام زمان را با «اباصالح» صدا می‌زنند و شاعران و ادیبان این نام را در قصیده‌ها و مدایح خود ذکر می‌کنند.[۶] وی داستان‌هایی را در این باره نقل کرده و نتیجه گرفته است که اباصالح، لقب امام زمان است.[۷]

ری‌شهری معتقد است برای انتساب «ابا صالح» به امام مهدی(ع)، منبعی متقدمی وجود ندارد و آنچه سبب رواج این لقب برای ایشان شده است، تنها حکایاتی است که دلالتی بر این معنا ندارند.[۸]

پانویس

  1. برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۱۱۰، ح۱۳۰۰.
  2. صدوق، من لا یحضره الفقیه،۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۸، ح ۲۵۰۶.
  3. صدوق، من لا یحضره الفقیه،۱۴۱۳ق، ج۲، ص ۲۹۸،ح ۲۵۰۷.
  4. ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۲۲.
  5. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ ق، ج۵۳، ص۲۹۳.
  6. نوری، نجم الثاقب، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.
  7. نوری، نجم الثاقب، ۱۴۱۰ق، ص۵۷۱.
  8. ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۲۲-۳۲۳.

منابع

  • صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه،،قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
  • صدوق، محمد بن ‌علی، الخصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
  • برقی،احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت،‌ دار احیاءالتراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • نوری، میرزاحسین، نجم الثاقب، قم، انتشارات مسجد جمکران، ۱۴۱۰ق.
  • ری‌شهری، محمد محمدی نیک و دیگران، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن حدیث و تاریخ، قم، نشر‌ دار الحدیث، ۱۳۹۳ش.