نورالله نجفی اصفهانی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۲۷۸ق |
| محل زندگی | ایران • عراق |
| تاریخ وفات | ۴ دی سال ۱۳۰۶ ش |
| محل دفن | مقبره کاشف الغطاء، نجف اشرف |
| شهر وفات | ۱۳۰۶ |
| خویشاوندان سرشناس | محمدتقی رازی اصفهانی (جدّ) • محمدباقر آقا نجفی اصفهانی (پدر) • محمدتقی آقا نجفی اصفهانی (برادر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | حبیبالله رشتی • سید محمدحسن شیرازی |
| محل تحصیل | اصفهان • نجف |
| تألیفات | رساله مکالمات مقیم و مسافر |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | مبارزه با بابیها • نهضت تنباکو • حمایت از مشروطه |
نورالله نجفی اصفهانی (۱۲۷۸ق/ ۱۳۴۶ق.) مشهور بهحاج آقا نورالله نجفی اصفهانی از فقیهان مشروطهخواه در اواخر دوره قاجار. او از حامیان و فعالان نهضت مشروطه در ایران بود.. وی فرزند محمدباقر آقا نجفی اصفهانی و نوه محمدتقی رازی اصفهانی، از روحانیون و فعالان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دوره قاجار بود. وی در سال ۱۲۷۸ق در اصفهان به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را نزد پدر فراگرفت و برای تکمیل تحصیلات حوزوی به عتبات عالیات رفت و در درس حبیبالله رشتی و سید محمدحسن شیرازی شرکت کرد. در سال ۱۳۰۰ق به اصفهان بازگشت و به تدریس و تبلیغ احکام پرداخت.[۱]
حاج آقا نورالله در جریان نهضت تنباکو و مبارزه با بابیه فعالیت داشت و در سال ۱۳۰۷ق به همراه برادرش آقا نجفی به تهران تبعید شد. وی همچنین از حامیان تولید داخلی و استقلال اقتصادی بود و در تأسیس شرکت اسلامیه مشارکت کرد.
در جریان جنبش مشروطه و مهاجرت کبرا به جمع علمای مهاجر در قم پیوست. پس از پیروزی مشروطهخواهان، «انجمن مقدس ملی اصفهان» را با همکاری گروهی از علما و بزرگان، از جمله سید حسن مدرس، تشکیل داد. پس از بهتوپبستن مجلس شورای ملی و برقراری استبداد صغیر، به همراه مدرس و شماری از آزادیخواهان به فعالیت سیاسی علیه استبداد پرداخت. در جریان جنگ جهانی اول نیز در اصفهان در برابر نیروهای روس و انگلیس فعالیت کرد و پس از ورود نیروهای روس به اصفهان به عراق رفت و پس از پایان جنگ به اصفهان بازگشت.[۲]
وی در زمینه اجتماعی و فرهنگی نیز فعال بود. در سال ۱۳۲۰ق برای مقابله با تبلیغات ضداسلامی، جلسات بحث و گفتوگو در اصفهان برپا کرد که بعدها به «انجمن صفاخانه» شهرت یافت. همچنین در تأسیس کتابخانه، قرائتخانه، بیمارستان و مدرسه مشارکت داشت و بخشی از اموال خود را برای اداره آنها وقف کرد.
حاج آقا نورالله بر استقلال اقتصادی و حمایت از تولیدات داخلی تأکید داشت. در سال ۱۳۲۴ق، به همراه گروهی از علمای اصفهان، تعهداتی برای استفاده از کالاهای ایرانی و کاهش مصرف کالاهای خارجی تنظیم کرد. استفاده از کاغذ ایرانی در اسناد شرعی، کفن ایرانی، پوشیدن منسوجات داخلی و سادهسازی مهمانیها از جمله این تعهدات بود.[۳]
اندیشه سیاسی حاج آقا نورالله در رساله «مکالمات مقیم و مسافر» بازتاب یافته است. این رساله در سال ۱۳۲۷ق و در دوره میان مشروطه اول و دوم نوشته شد و در قالب گفتوگویی میان «مقیم» و «مسافر» به بررسی استبداد و مشروطه میپردازد. وی در این اثر از مشروعیت و کارآمدی نظام مشروطه دفاع کرده و آن را در صورت انطباق با قوانین اسلامی، سازگار با شریعت دانسته است.[۴]
از دیدگاه او، هدف مشروطه احیای قوانین الهی، اجرای عدالت و جلوگیری از استبداد بود. وی بر حاکمیت قانون الهی، آزادی در چارچوب کتاب و سنت، مساوات در برابر قانون، نقش مجلس و مردم، مشورت، نظارت بر درآمدهای عمومی و مالیات و نفی وابستگی به بیگانگان تأکید داشت. در اندیشه او، حکومت در عصر غیبت باید تا حد امکان به اجرای قوانین الهی و جلوگیری از ظلم نزدیک شود؛ از این رو، مشروطه را راهکاری عملی برای محدود کردن قدرت حاکمان و کاهش استبداد میدانست.[۵]
حاج آقا نورالله در سال ۱۳۴۲ق به همراه گروهی از روحانیون اصفهان، «هیئت علمیه اصفهان» را تشکیل داد. سید ابوالقاسم دهکردی از اعضای اصلی این هیئت بود. رسیدگی به امور مدارس علمیه، وضعیت زندگی طلاب و نظارت بر اجرای احکام و مقررات اسلامی در اصفهان از وظایف این هیئت بود.[۶]
در سال ۱۳۰۶ش، حاج آقا نورالله در اعتراض به نحوه اجرای قانون نظام اجباری، به همراه گروهی از علمای اصفهان و دیگر مناطق به قم مهاجرت کرد و «هیئت علمیه و روحانیه مهاجرین قم» را تشکیل داد. این حرکت آخرین فعالیت سیاسی مهم او بود.
حاج آقا نورالله در شب ۴ دی ۱۳۰۶ش در قم درگذشت. درباره علت مرگ او دیدگاههای مختلفی مطرح شده و برخی منابع، مرگ وی را ناشی از مسمومیت به دستور رضاشاه دانستهاند. پیکر او به نجف منتقل و در مقبره خاندان کاشفالغطاء به خاک سپرده شد. پس از درگذشت او، هیئت مهاجرین قم نیز از هم پاشید.[۷]
در مورد اقدامات سیاسی نجفی اصفهانی، کتاب قیام آیتالله حاجآقا نورالله نجفی اصفهانی، توسط سیداسدالله رسا تألیف شده است. [۸]
پانویس
- ↑ موسی نجفی، ۱۳۸۷، ص ۶–۹.
- ↑ محمدحسن رجبی، ۱۳۸۲، ص ۶۲–۶۳.
- ↑ روزنامه حبل المتین کلکته، سال ۱۴، ش۲، ۱۹ جمادیالثانی ۱۳۲۴.
- ↑ صوفی نیارکی، تقی، مجله آموزه، شماره ۳، ۱۳۸۷.
- ↑ صوفی نیارکی، تقی، مجله آموزه، شماره ۳، ۱۳۸۷.
- ↑ انصاری قمی، ناصرالدین، اختران فقاهت، ج۲، ص۶۹۳.
- ↑ محمدحسن رجبی، ۱۳۸۲، ص ۶۴–۶۵.
- ↑ قیام آیتالله حاجآقا نورالله نجفی اصفهانی، وبگاه گیسوم
منابع
- صوفی نیارکی، تقی، مجله آموزه، شماره ۳، ۱۳۸۷.
- نجفی، موسی، اندیشه سیاسی و تاریخ نهضت حاج آقا نورالله اصفهانی، ج۲، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۷۸.
- نجفی، موسی، اندیشه تحریم و خودباوری در تاریخ سیاسی ایران، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چاپ چهارم تابستان ۱۳۹۵.
- رجبی، محمدحسن، علمای مجاهد، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۲.
- مجموعه مقالات همایش تبیین آراء و بزرگداشت هشتادمین سالگرد نهضت آیتالله حاج آقا نورالله اصفهانی، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۴، ص ۱۷–۱۹.