بهتوپبستن مجلس شورای ملی
 ساختمان اولین دوره مجلس شورای ملی بعد از بهتوپبستن | |
| دوره | مشروطیت |
|---|---|
| مدت زمان | ۲ تیر ۱۲۸۷ش |
| مکان/خاستگاه | تهران |
| رهبر/رهبران | محمدعلی شاه قاجار |
| زمینهها/علل | محدود شدن اختیارات محمدعلی شاه توسط مجلس، بمبگذاری کالسکه شاه و انتشار مطالب تند روزنامهها علیه او |
| اهداف | نابودی مجلس |
| روشها | بمباران ساختمان مجلس شورای ملی |
| رخدادهای مهم | بهتوپبستن مسجد سپهسالار |
| نتایج/پیامدها | مُنحلشدن مجلس ملی و عزل محمدعلی شاه |
| طرفین | محمدعلی شاه و مشروطهخواهان |
| خسارات | ۲۰۰ کشته و ۵۰۰ زخمی |
بهتوپبستن مجلس شورای ملی توسط محمدعلیشاه قاجار را از وقایع مهم نهضت مشروطه دانستهاند که تأثیرات بسیاری بر روند مشروطیت در ایران گذاشت.[۱] او که از زمان ولیعهدی با مشروطهخواهان مخالف بود،[۲] پس از رسیدن به سلطنت برای نابودی مجلس شورای ملی تلاش میکرد.[۳] با محدودشدن اختیاراتش توسط مجلس،[۴] به دستور او در تهران حکومت نظامی شد و به لیاخوف (فرمانده روسی قزاقان)،[۵] دستور داد تا مجلس و مسجد سپهسالار را محاصره کند.[۶] لیاخوف در ۲ تیر ۱۲۸۷ش، مجلس، مسجد سپهسالار[۷] و ساختمان برخی از انجمنهای اطراف مجلس همچون انجمن آذربایجان، انجمن مردمی تبریز، و انجمن مظفری را به توپ بست[۸] و آنها را ویران کرد.[۹] پس از نابودی این ساختمانها، اشیای گرانقیمت آنها سرقت شد.[۱۰]
هنگام بهتوپبستن مجلس، سید عبدالله بهبهانی، سید محمد طباطبایی و برخی از نمایندگان در مجلس بودند.[۱۱] در این حادثه عدهای از نمایندگان مجلس کشته شدند.[۱۲] به گزارش سفارت بریتانیا، در این اتفاق، ۲۰۰ نفر کشته[۱۳] و ۵۰۰ نفر زخمی شدند و مجلس نیز مُنحل شد.[۱۴]
چند روز پیش از بهتوپبستن مجلس، رهبران مشروطه تهران به علمای حامی مشروطیت در نجف مانند آخوند خراسانی، حسین خلیلی تهرانی و ملاعبدالله مازندرانی تلگراف فرستادند و درخواست یاری کردند. علما نیز فتوا صادر کردند که همکاری با مخالفان مشروطه جایز نیست و معادل جنگ با امام مهدی(ع) محسوب میشود.[۱۵]
انتشار مطالب تند در روزنامههای مشروطه[۱۶] و بمبگذاری در کالسکه محمدعلیشاه در ۸ اسفند ۱۲۸۶ش،[۱۷] که گفته میشود توسط خود ناظمالاسلام کرمانی برای متهم کردن نمایندگان مجلس صورت گرفته،[۱۸] بههمراه حمایت روسیه[۱۹] و انگلیس از شاه،[۲۰] زمینهساز به توپ بستن مجلس توسط محمدعلیشاه شد.[۲۱]
به گفته پژوهشگران، استبداد صغیر با به توپ بستن مجلس آغاز شد و تا برکناری محمدعلیشاه ادامه یافت؛[۲۲] در این دوره رهبران مشروطه مانند بهبهانی و طباطبایی در باغ شاه زندانی[۲۳] و پس از مدتی همراه با تعدادی دیگر تبعید شدند[۲۴] میرزا نصرالله مَلِکالمُتکلمین، از خطیبان دوره مشروطه[۲۵] و میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل، از روزنامهنگاران اعدام[۲۶] و مطبوعات تعطیل شدند.[۲۷]
بهتوپبستن مجلس باعث اعتراضات زیادی از سوی مشروطهخواهان شد.[۲۸] مردم شهرهای مختلفی مانند تبریز،[۲۹] رشت و اصفهان علیه محمدعلیشاه قیام کردند.[۳۰] این قیامها موجب شد که محمدعلیشاه در ۱۵ اردیبهشت ۱۲۸۸ش، فرمان بازگرداندن مشروطیت را صادر کند؛[۳۱] ولی مشروطهخواهان آذربایجان، گیلان و اصفهان در ۱۹ تیر ۱۲۸۸ش تهران را تصرف کردند.[۳۲] با تصرف تهران توسط مشروطهخواهان، محمدعلىشاه به سفارت روسیه پناهنده شد[۳۳] نمایندگان مجلس نیز او را از سلطنت عزل کردند و پسرش، احمدشاه قاجار را به سلطنت گماشتند.[۳۴]
پانویس
- ↑ آجودانی، مشروطه ایرانی، ۱۳۸۶ش، ص۲۱.
- ↑ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۵۷۷.
- ↑ ملکزاده، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران،۱۳۸۳ش، ص۵۶۳؛ آجودانی، مشروطه ایرانی، ۱۳۸۶ش، ص۲۱.
- ↑ براون، انقلاب ایران، ۱۳۲۹ش، ص۱۳۲.
- ↑ آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۱۰۱؛ براون، انقلاب ایران، ۱۳۲۹ش، ص۱۹۷.
- ↑ براون، انقلاب ایران، ۱۳۲۹ش، ص۲۰۴.
- ↑ ناظمالاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۲۰۰.
- ↑ دولتآبادی، حیات یحیی، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۳۰.
- ↑ براون، انقلاب ایران، ۱۳۲۹ش، ص۲۰۶.
- ↑ دولتآبادی، حیات یحیی، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۳۰.
- ↑ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۶۳۷؛ براون، انقلاب ایران، ۱۳۲۹ش، ص۲۰۴.
- ↑ «ماجرای فرار اولین رئیس مجلس»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۱۰۱.
- ↑ «سخن نخست»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۶۱۴-۶۱۵.
- ↑ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۵۷۸ و ۵۹۳.
- ↑ ناظمالاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۱۹۹؛ براون، انقلاب ایران، ۱۳۲۹ش، ص۱۸۹.
- ↑ ناظمالاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۱۹۹؛ براون، انقلاب ایران، ۱۳۲۹ش، ص۱۹۰.
- ↑ ملکزاده، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران،۱۳۸۳ش، ص۵۷۱؛ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۵۷۸.
- ↑ «حمایت روسیه و انگلیس از محمدعلی شاه در آستانه به توپ بستن مجلس»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۵۷۸ و ۵۹۳.
- ↑ موسویزاده، حسن، «استبداد صغیر»، وبگاه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ۱۳۸۳ش، ص۶۵۱؛ ناظمالاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۲۰۰.
- ↑ هزار، دانشمندان و مشاهیر حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۲۶۸.
- ↑ کریمی، انقلاب مشروطه در بوته نقد، ۱۳۸۳ش، ص۷۷.
- ↑ کریمی، انقلاب مشروطه در بوته نقد، ۱۳۸۳ش، ص۷۷.
- ↑ عارف قزوینی، دیوان عارف قزوینی، ۱۳۸۱ش، ص۱۵.
- ↑ حسنوند، «ستارخان؛ الگوی مقاومت در برابر استبداد و استعمار»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ کریمی، انقلاب مشروطه در بوته نقد، ۱۳۸۳ش، ص۷۹.
- ↑ کریمی، انقلاب مشروطه در بوته نقد، ۱۳۸۳ش، ص۸۰.
- ↑ کریمی، انقلاب مشروطه در بوته نقد، ۱۳۸۳ش، ص۸۱.
- ↑ کریمی، انقلاب مشروطه در بوته نقد، ۱۳۸۳ش، ص۸۲.
- ↑ آجودانی، مشروطه ایرانی، ۱۳۸۶ش، ص۳۸۳.
- ↑ آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۱۰۴.
منابع
- «حمایت روسیه و انگلیس از محمدعلی شاه در آستانه به توپ بستن مجلس»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۷ آذر ۱۴۰۴ش.
- «ماجرای فرار اولین رئیس مجلس»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ بازدید: ۷ آذر ۱۴۰۴ش.
- «سخن نخست»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ بازدید: ۷ آذر ۱۴۰۴.
- آبراهامیان، یرواند، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی، چاپ چهارم، ۱۳۸۹ش.
- آجودانی، ماشاءالله، مشروطه ایرانی، تهران، اختران، چاپ هشتم، ۱۳۸۶ش.
- براون، ادوارد، انقلاب ایران، ترجمه احمد پژوه، تهران، کانون معرفت، ۱۳۲۹ش.
- حسنوند، رحمن، «ستارخان؛ الگوی مقاومت در برابر استبداد و استعمار»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۷ آذر ۱۴۰۴ش.
- دولتآبادی، یحیی، حیات یحیی، تهران، عطار، ۱۳۷۱ش.
- عارف قزوینی، ابوالقاسم، دیوان عارف قزوینی، تهران، نگاه، ۱۳۸۱ش.
- کریمی، علیرضا، انقلاب مشروطه در بوته نقد، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۳ش.
- کسروی، احمد، تاریخ مشروطه ایران، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
- موسویزاده، حسن، «استبداد صغیر»، وبگاه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
- ملکزاده، مهدی، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران، سخن، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- ناظمالاسلام کرمانی، محمد، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۴ش.
- هزار، علیرضا، دانشمندان و مشاهیر حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و شهر ری، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۲ش.