تنزیه صفات
| خداشناسی | |
|---|---|
| اثبات خدا • توحید • اسما و صفات خدا • عدل الهی • قضا و قدر | |
| نبوت | |
| عصمت پیامبران • خاتمیت • نبوت خاصه • معجزه • قرآن • وحی • اسلام | |
| امامت | |
| امامان • امامت امامان • برتری اهلبیت(ع) • عصمت امامان • ولایت • غیبت • مهدویت | |
| معاد | |
| مرگ • برزخ • معاد جسمانی • بهشت • جهنم | |
| مسائل چالشی | |
| امر بین الامرین • جبر و اختیار • تقیه • ولایت فقیه • توسل • شفاعت • تحریفناپذیری قرآن • زیارت • بداء • رجعت |
نظریه تنزیه یا نظریه اثبات بدون تشبیه نظریهای در باب شناخت صفات خدا است. طبق این دیدگاه، تحلیل صفات الهی نیازمند طی مراحلی است: ابتدا تأمل در اوصاف کمالی که درباره خود یا موجودات پیرامون به کار میبریم و شناسایی قیود محدودکننده آنها، سپس جدا کردن این قیود از معانی، و در نهایت نسبت دادن معنای پیراسته و متعالی حاصل به ذات الهی.
این روش، بهعنوان مثال، در مورد صفت علم الهی، ابتدا مفهوم آگاهی را از قیودی چون حادث بودن، زوالپذیری، نیاز به ابزار و خطاپذیری منزه ساخته و سپس به علم ازلی، ابدی، بینیاز و خطاناپذیر الهی نسبت میدهد تا درکِ فهمپذیر و در عین حال متعالی از این صفت حاصل شود.[۱]
در تحلیل معنایی صفات الهی، روایات، از جمله حدیثی از امام علی(ع)،[۲] گواهی میدهند که عقل گرچه به کنه صفات الهی دست نیافته، اما از شناخت ضروری او نیز محروم نمانده است. به گفته پژوهشگران، پیمودن این مسیرِ پیچیده، نیازمند مهارتهای عمیق ذهنی و فکری است؛ اگرچه موانعی برای همگان وجود دارد، اما بخشی از این راه برای متفکران عقلی هموار گشته تا به کاوش در مباحث متافیزیک و الهیات بپردازند.[۳]
به گفته محققان، شناخت خداوند منحصر به عقل نیست و معرفت شهودی و وحیانی نیز جایگاه خود را دارند؛ بااینحال، هر دو این معرفتها بر پایهی عقل بنا شدهاند و انکار عقل، مانع دستیابی به عرفان و وحی نیز خواهد شد.
پانویس
منابع
- سبحانی، جعفر، الالهیات، قم، موسسه امام صادق(ع)، چاپ ششم، ۱۳۸۴ش.
- سعیدیمهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، قم، طه، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
- شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، قم، نشر هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.