برهان معجزه
برهان معجزه از براهین اثبات وجود خداوند است که با استناد به معجزات و رخدادهای خارقعادت، وجود خدا را اثبات میکند. براساس منابع، این برهان نخست در میان اندیشمندان غربی مطرح شد و سپس برخی عالمان مسلمان، از جمله محمدمهدی نراقی، آن را تقریر کردند. همچنین گفته شده است که از این برهان، افزون بر اثبات وجود خداوند، برای اثبات نبوت و در برخی تقریرها برای اثبات امامت نیز استفاده شده است.
براساس منابع، بیشتر متکلمان مسلمان از معجزه برای اثبات نبوت بهره بردهاند؛[۱] اما محمدمهدی نراقی[۲] و احمد بن مصطفی مراغی[۳] آن را از براهین اثبات وجود خداوند نیز دانستهاند. در تقریر نخست، انجام اعمالی مانند تبدیل عصا به اژدها، زنده کردن مردگان یا شکافته شدن ماه، خارج از توان انسان شمرده شده و وجود قدرتی برتر برای تحقق آنها نتیجه گرفته میشود؛ ازاینرو، معجزه با واسطه بر وجود خداوند دلالت میکند.[۴] در تقریر دوم، نراقی با استناد به گرایش انسان به پناه بردن به خدا در شرایط اضطرار،[۵] این حالت را نشانهای از فطری بودن شناخت خدا دانسته و آن را یکی از تقریرهای برهان معجزه معرفی کرده است.[۶] گفته شده است که این تقریر بر تجربه عمومی انسانها تکیه دارد، نه بر اثبات نبوت.[۷] در تقریر سوم نیز با استناد به کثرت گزارشهای تاریخی معجزات، مداخله خداوند در نظام طبیعت تنها تبیین این رخدادها دانسته شده است.[۸]
انتقادهایی نیز نسبت به این برهان مطرح شده است. براساس گزارشها، ابنسینا، ملاصدرا، علامه طباطبایی، جوادی آملی و سبحانی، معجزه را برای اثبات وجود خدا کافی ندانسته و آن را عمدتاً دلیلی بر صدق ادعای پیامبران شمردهاند. دیوید هیوم نیز با تردید در امکان اثبات وقوع معجزه و اعتبار گزارشهای آن، این برهان را نقد کرده است. در مقابل، عبدالحسین خسروپناه با نقد مبانی فلسفی هیوم و استناد به فراوانی گزارشهای تاریخی، از امکان استناد به معجزه در این برهان دفاع کرده است.
پانویس
- ↑ خسروپناه، «دلالت معجزات بر اثبات وجود خدا»، ص۸۱.
- ↑ شمسآبادی، «برهان معجزه در مسیر اثبات وجود خدا»، ص۱۱۳.
- ↑ شمسآبادی، «برهان معجزه در مسیر اثبات وجود خدا»، ص۱۲۱و۱۲۳.
- ↑ نراقی، انیس الموحدین، ۱۴۰۳ق، ص۵۳-۵۴.
- ↑ نراقی، انیس الموحدین، ۱۴۰۳ق، ص۵۷-۵۸.
- ↑ نراقی، انیس الموحدین، ۱۴۰۳ق، ص۵۷-۵۸.
- ↑ خسروپناه، «دلالت معجزات بر اثبات وجود خدا»، ص۸۴.
- ↑ خسروپناه، «دلالت معجزات بر اثبات وجود خدا»، ص۸۴.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تبیین براهین اثبات خدا، قم، نشر اسرا، چاپ پنجم، ۱۳۸۶ش.
- خسروپناه، عبدالحسین، «دلالت معجزات بر اثبات وجود خدا»، قبسات، شماره۱۱، پائیز۱۳۸۵.
- ربانی گلپایگانی، علی، «بررسی و تحلیل برهان معجزه بر امامت امام عصر(عج)»، مجله انتظار موعود، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۰.
- رضایی، محمدعلی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، رشت، کتاب مبین، ۱۳۸۱ش.
- سبحانی، جعفر، الاهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل، قم، امام صادق(ع)، چاپ پنجم، ۱۴۲۳ق.
- سعیدی روشن، محمدباقر، معجزه شناسی، قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۹۲ش.
- شمسآبادی، محمدعلی، «برهان معجزه در مسیر اثبات وجود خدا»، فرهنگ پژوهش، شماره ۱۴ و ۱۵، پائیز و تابستان۱۳۹۲.
- طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۹۳ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، تهران، موسسه انتشارات امیر کبیر شرکت چاپ و نشر بین الملل، چاپ اول، ۱۳۹۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- میرباقری، محمدعلی و عباس یزدانی، «نقد و بررسی برهان معجزه بر اثبات وجود خدا از دیدگاه فیلسوفان دین مغرب زمین»، دو فصلنامه تأملات فلسفی، شماره۱۴، بهار و تابستان۱۳۹۴.
- نراقی، محمدمهدی، انیس الموحدین، تصحیح قاضی طباطبایی، تهران، الزهرا(س)، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.