مقاله قابل قبول
پیوند کم
بدون عکس
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
استناد ناقص
جانبدارانه
شناسه ناقص
نارسا
عدم جامعیت
نیازمند خلاصه‌سازی

آیات مهدویت

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

آیات مهدویت حدود ۵۰۰ آیه از قرآن کریم که به مهدویت اشاره دارد. برخی از این ۵۰۰ آیه به امام مهدی تفسیر و برخی تاویل شده است. مفسران شیوه‌های متعددی این آیات را بررسی کرده‌اند.

تعداد آیات

با توجه به تفسیر بعضی از آیات و تأویل بسیاری از آنها در موضوع مهدویت، می‌توان ۵۰۰ آیه از قرآن را مهدوی دانست. برخی در ۲۶۵ جای از قرآن به ۳۹۸ آیه اشاره کرده‌اند.[۱]و بعضی‌ها به ۵۳۱ آیه اشاره کرده‌اند.[۲]

انواع آیات

  1. تفسیری: آیاتی که تفسیر آن، مهدویت است.
  2. تأویلی: آیاتی که باطن آن مربوط به مهدویت است.
  3. تطبیقی: آیاتی که مهدویت، یکی از مصادیق معنا و مفهوم آن آیه باشد. ممکن است این معنا ومفهوم کلی، یا در ظاهر و تفسیر آیه و یا در باطن و تأویل آن باشد.
  4. تبیینی: آیاتی که موضوع آن ارتباطی با مهدویت ندارد، اما برای تبیین مباحث مهدویت و پاسخ گویی به سؤالات و شبهات مهدویت، کاربرد دارد.[۳]

موضوعات آیات

طرح جلد یکی از کتاب‌های آیات مهدویت که نظرات شیعه و اهل‌سنت را بیان نموده است.

اسم امام مهدی در قران نیامده اما موضوعات متنوعی از مهدویت در قرآن مطرح شده است. [یادداشت ۱]

مفسران شیعه دو دسته از آیات قرآن را برای مسئله مهدویت استفاده می‌کنند.

  1. آیاتی که بر ضرورت وجود امام تاکید دارد: در دیدگاه قرآن، خداوند برای هر امتی فردی را انتخاب کرده تا آنها را هدایت کند: «وَلِکلِّ قَوْمٍ هَادٍ»، «و برای هر جامعه راهنمایی هست.»(سوره رعد، آیه۷) امام صادق در تفسیر این آیه فرمود: «در هر زمانی امامی از خاندان ما وجود دارد که مردم را به آنچه رسول خدا آورده هدایت می‌کند».[۴]
  2. آیاتی که بشارت به حکومت صالحان و مومنان بر روی زمین می‌دهد: مثل سوره انبیاءآیه ۱۰۵ ٬ و سوره قصص آیه ۵. روایات این دوآیه را به مهدویت نسبت داده‌اند.

در آیه‌ای دیگر خداوند حکومت و جانشینی مومنان و صالحان را به عنوان وعده الهی بر بندگان مومن خود بیان می‌کند و امنیت و آرامش را مژده می‌دهد.[۵] روایات این آیه را بر امام زمان و یاران او منطبق کرده‌اند.[۶]

در دیدگاه مفسران شیعه و با استناد به سخنان اهل‌بیت قرآن درباره ویژگی‌های عصرغیبت و همچنین نشانه‌های ظهور و دوران پس از آن سخن گفته است. در ویژگی‌های عصر غیبت قران کریم درباره مقام و منزلت منتظران در عصر غیبت (بقره،۱-۳)[یادداشت ۲]، صبر و ارتباط قلبی(آل عمران،۲۰۰)[یادداشت ۳] ، اطاعت محض(نساء، آیه ۵۹)[یادداشت ۴] و امتحانات بسیار دشوار آنها(بقره، آیه ۱۵۵)[یادداشت ۵] و شرایط سخت زندگی منتظران(یوسف، آیه۱۱۰)[یادداشت ۶] و پاداش بر این دشواری‌ها را بیان می‌کند.(نساء، آیه۶۹)[یادداشت ۷] قرآن کریم در آیه ۴۶ سوره ابراهیم به توطئه‌هایی اشاره می‌کند که به هدف تضعیف اعتقادات مردم انجام می‌شود.امام صادق(ع) در حدیثی این آیه را به تلاش دشمنان در عصر غیبت برای زائل کردن اعتقاد مردم به مسئله مهدویت تفسیر کرده است.[۷] مسئله اختلاف مردم درباره اعتقاد به مهدویت (شوری،۱۸)[یادداشت ۸] و همچنین سرگردانی مردم در تشخیص حق(یونس،۵)[یادداشت ۹] و قساوت دل ها(حدید،۱۶)[یادداشت ۱۰] و انکار و تکذیب امام زمان در عصر غیبت(فرقان،۱۱)[یادداشت ۱۱] ثابت نمی‌مانند مگر کسی که یقینش قوی و معرفتش صحیح باشد و نسبت به ما اهل بیت تسلیم باشد</ref> از جمله موضوعاتی است که مفسران شیعه به آیات مختلفی در قران کریم استناد می‌کنند.

نشانه‌های ظهور هم موضوعی است که مفسران به آن اشاره می‌کنند؛ کشتار بی‌سابقه مردم(مریم،۳۷)[یادداشت ۱۲] کشته شدن کسانی که در حق پیامبر و عترت او مرتکب ظلمی شده‌اند(اسرا،۴-۶)[یادداشت ۱۳] و نزول عذاب در عصر غیبت به جهت امتحان[یادداشت ۱۴] و عذاب گنه کاران و مؤاخذه آنها(فصلت،۱۶) [یادداشت ۱۵] از جمله آنهاست..

شیوه‌های بررسی

آثاری که درباره آیات مهدویت است به شیو های متنوعی این آیات را بررسی کرده‌اند که مهم ترین آنها عبارت است از:

  1. به ترتیب چینش سوره‌های قرآن: یعنی برای بررسی آیات مهدویت از سوره حمد شروع نموده‌اند.
  2. به ترتیب نزول سوره‌های قرآن
  3. موضوعی: شیوه علمی بررسی آیات مهدویت، همین شیوه موضوعی است؛ یعنی ابتدا آیاتی که ناظر به وجود حجت خداوند در هر زمان است، اثبات می‌گردد؛ سپس آیات ناظر به موضوعات مهدوی، مطرح می‌شود.
  4. تفسیری تاویلی؛یعنی ابتدا آیات تفسیری طرح و سپس آیات تاویلی ذکر می‌شوند.

بدیهی است که انتخاب هر یک از این شیوه ها، به هدف و نو ع مخاطب بستگی دارد.[۸]

کتاب‌شناسی

طرح جلد یکی از کتاب‌های آیات مهدویت

برخی از کتاب‌هایی که درباره آیات مهدویت نوشته شده،[۹] عبارتند از:

  1. معجم احادیث الامام المهدی،ج ۵،(نشر مؤسسه معارف اسلامی قم)چاپ جدید، ج ۷،(چاپ مسجد جمکران) با ذکر بیش از ۲۶۸ آیه.
  2. الامام المهدی فی القرآن و السنة، سعید ابومعاش، انتشارات آستان قدس رضوی، با ذکر بیش از ۵۰۰ آیه.
  3. المحجة فیما نزل فی القائم الحجة، سید هاشم بحرانی. با ذکر بیش از ۱۲۸ آیه.
  4. سیمای حضرت مهدی در قرآن، ترجمه المحجة، سید مهدی حائری قزوینی.
  5. بررسی تطبیقی تفسیر آیات مهدویت و شخصیتشناسی امام مهدی در دیدگاه فریقین، فتح الله نجارزادگان، نشر سمت.
  6. معجم مهدویت در تفاسیر شیعه و اهلسنت، محسن طباطبائی و همکاران، قم، بوستان کتاب.۲۸۲ آیه.
  7. الآیات الباهره فی بقیة العترة الطاهرة، سید داود میرصابری، مؤسسة البعثة، حدود ۱۳۸ آیه.
  8. القرآن یتحدث عن الامام المهدی، مهدی حسن علاء الدین.
  9. الامام المهدی فی القرآن، سید عبدالرحیم موسوی، مرکز جهانی اهل بیت.
  10. شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، حاکم ابوالقاسم حسکانی. موضوع آن فضایل اهل بیت است و ذیل چند آیه، روایاتی در ارتباط آیه با مهدویت ذکر کرده است.
  11. امام مهدی در قرآن، مهدی یوسفیان، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.
  12. معجم مهدویت در روایات تفسیری، مرتضی عبدی چاری، انتشارات اندیشه ظهور،۱۳۹۴ش. این اثر ۳ جلدی کامل‌ترین کتاب در این موضوع است.

جستار وابسته

پانویس

  1. کورانی، معجم الاحادیث الإمام المهدی
  2. ابومعاش، کتاب الامام المهدی فی القرآن و السنّة
  3. اباذری،قافله سالار، ۱۳۹۳ق، ص۳۴.
  4. مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج۲۳، ص۵.
  5. سوره نور، آیه ۵۵.
  6. شیخ طوسی،التبیان،ج۷ص۴۵۶؛مکارم،تفسیر نمونه، ۱۳۷۳ش، ج۱۴،ص۵۳۰.
  7. عیاشی،تفسیر عیاشی،۱۳۸۰ش، ج ۲، ص۲۳۵.
  8. اباذری،قافله سالار، ۱۳۹۳ق، ص۳۴.
  9. رجوع کنید به: کتابشناسی قرآن و انتظار، دبیرخانه دوازدهمین نمایشگاه بین المللی قرآن. کریم، ۱۳۸۳ش.
  1. برخی درباره علت نیامدن اسم امام مهدی در قرآن را ۵ علت نوشته‌اند:
    1. روش قرآن تنها معرفی با اسم نیست.
    2. نام هیچ یک از ائمه در قرآن نیامده.
    3. جعل اسم آسان است اما ایجاد یک صفت سخت است.
    4. برای جلوگیری از تحریف قرآن.
    5. برای پیروی صفت نیز کافی است. برای دشمنان، آمدن اسم هم سودی ندارد.اباذری،قافله سالار، ۱۳۹۳ق، ص۳۰.
  2. غیبت نعمانی، ص۱۰۵: جابر بن عبدالله انصاری پیرامون تفسیر این آیه از رسول خدا چنین روایت می‌کند که آن حضرت فرمودند: خوشا به حال صبرکنندگان در زمان غیبت او (مهدی) و خوشا به حال کسانیکه بر محبت او پابرجا می‌مانند آنها کسانی هستند که خداوند در کتاب خویش چنین توصیفشان کرده و فرموده: الذین یؤمنون بالغیب..سپس آن حضرت فرمودند: آنان حزب خدایند و آگاه باشید که حزب خداوند پیروز است.
  3. نعمانی در کتاب غیبت خود از امام باقر(ع)نقل می‌کند که درباره این آیه فرمودند: که صبر کنید بر ادای فرایض و در مقابل دشمنان پایداری کنید و با امامتان که انتظارش را می‌کشید مرابطه نمایید.
  4. کتاب المحجه صفحه ۱۰۹: جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید هنگامی که پروردگار این آیه را بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نازل فرمود عرض کردم یا رسول الله؛ خدا و رسول را شناختیم، اولی الامر که خداوند اطاعتشان را به اطاعت تو مقرون ساخته چه کسانی هستند؟ حضرت فرمودند: آنان خلفای من و ائمه مسلمانان پس از من می‌باشند. اول آنها علی بن ابی طالب و (آخرینشان) حجت خدا در زمین و بقیة الله بر بندگانش است آنکه خدای تعالی مشرق و مغرب زمین را به دستان او فتح می‌کند. آنکه از شیعیان و دوستانش غیبتی خواهد داشت که در زمان غیبتش بر اعتقاد به امامتش ثابت نمی‌ماند مگر کسی که خداوند دلش را برای ایمان آزمایش کرده باشد
  5. ینابیع المودة، ج ۳، ص۲۳۵، حدیث ۲: محمد بن مسلم می‌گوید: امام جعفر صادق(ع) در تفسیر این آیه فرمودند: پیش از آمدن قائم(ع) علامت‌هایی برای امتحان مؤمنین خواهد بود. عرض کردم: آن علامت‌ها چیست؟ فرمودند: بیماری‌های گوناگون که سبب ترس و دلهره است و بالا رفتن نرخ‌ها که سبب گرسنگی است و کاهش در اموال و جان‌ها که سبب قحطی و مرگ و میر فراوان است و نقص در محصولات که به نیامدن باران است، پس در آن موقع به آن‌ها که در عقیده به ما ثابت می‌مانند مژده بده.
  6. دلائل الامامه، ص۲۴۸: امیرمؤمنان علی(ع) در ضمن فرمایشاتی پیرامون این آیه شریفه به شرایط سخت زندگی مؤمنین و عدم توجه جامعه و مردم به آن‌ها در عصر غیبت اشاره نموده تا آن جا که می‌فرمایند:متقین (در عصر غیبت) در نظر مردم از مردار در چشم صاحبش بی‌ارزش‌تر خواهند شد که در چنین شرایطی یاری خداوند و پیروزیش فرا رسد و این است معنای فرموده خداوند که: حَتَّی إِذَا اسْتَیأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا
  7. تفسیر قمی، ج۱، ص۱۴۲: علی بن ابراهیم از امام صادق(ع) پیرامون تفسیر این آیه چنین نقل می‌نماید که امام فرمودند: مراد از نبیین رسول خدا(ص) و صدیقان علی(ع) و شهیدان حسن و حسین و صالحان ائمه(ع) می‌باشند و نیکو رفیقان قائم از آل محمد(ص) است.
  8. المحجه، ص۳۳۲: مفضل بن عمر نقل می‌کند که امام صادق(ع) به من فرمودند:‌ای مفضل! اهل عراق این آیه را چگونه می‌خوانند؟ عرضه داشتم آقای من کدام آیه را، فرمود قول خدای تعالی یستعجل بها الذین لا یؤمنون بها و... عرض کردم آقای من همینطور می‌خوانند. حضرت فرمودند: وای بر تو! می‌دانی که معنای این آیه چیست؟ عرض کردم: خدا و رسول و فرزند رسول او بهتر می‌دانند. حضرت فرمودند: بخدا سوگند (معنای این آیه) جز قیام حضرت قائم(ع) نیست پس چگونه کسی که به آن ایمان ندارد عجله می‌کند، به خدا سوگند جز مؤمنان نسبت به آن عجله نکنند.
  9. نعمانی در کتاب غیبت خود(ص ۲۲۶) پیرامون این آیه از امام صادق(ع) چنین نقل می‌کند: شخصی (به نام عبدالرحمان بن مسلمه جریری) به امام صادق(ع) گفت: (مخالفین) ما را توبیخ و سرزنش می‌کنند و دروغگو می‌شمارند به خاطر این که می‌گوییم: (قبل از ظهور) دو صیحه خواهد بود، آن‌ها می‌گویند: از کجا معلوم می‌شود که کدام حقیقت است و کدام باطل؟ حضرت فرمودند: در پاسخ آن‌ها چه می‌گویید؟ عرض کردم: چیزی در رد آن‌ها نمی‌گوییم: فرمودند: بگویید: کسی که از قبل به آن ایمان داشته باشد آن را تصدیق خواهد کرد، همانا خدای عزوجل می‌فرماید: أَفَمَن یهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یتَّبَعَ أَمَّن لا یهِدِّی إِلاَّ أَن یهْدَی فَمَا لَکُمْ کَیفَ تَحْکُمُونَ
  10. نعمانی در کتاب غیبة خود درباره این آیه از امام صادق(ع) نقل می‌کند که حضرت فرمودند: این آیه که در سوره حدید است (آیه بالا) درباره ا هل زمان غیبت نازل شده است، در ادامه فرمودند: همانا منظور از اَمَد دوران غیبت است (که به خاطر طولانی شدن آن دل‌های مردم قساوت می‌گیرد و بسیاری از مردم فاسق می‌شوند).
  11. شیخ صدوق در کمال الدین از حضرت سجاد(ع) نقل می‌کند: قائم ما دو غیبت دارد یکی طولانی‌تر از دیگری (اشاره به غیب صغری و کبری).. که غیبت دوم آنقدر طول خواهد کشید که تا اینکه بیشتر گروندگان به این امر از او برخواهند گشت (او را تکذیب می‌کنند و می‌گویند اصلا متولد نشده) پس بر آن اعتقاد (اعتقاد به وجود امام زمان(ع)
  12. در تفسیر عیاشی،ج۱، ص۶۴ از امام باقر(ع) روایت است که فرمودند: قبل از ظهور حضرت مهدی(ع) سالی است که در هر یک از سرزمین‌های عرب اختلاف خواهد بود، و به راستی اهل شام نیز با هم اختلاف کنند، پس سفیانی و همدستانش خروج کنند و بر گروهی از اختلاف کنندگان پیروز شوند و چنان کشتاری راه بیندازند که هیچ کشتاری بمانند آن نبوده باشد و مردی از گروه مغلوب سفیانی متواری می‌شود و به دمشق می‌آید پس او و همراهانش را نیز به طوری می‌کشند که کسی را آنطور نکشته باشند و این است معنی قول خداوند که می‌فرماید: فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِن بَینِهِمْ فَوَیلٌ لِّلَّذِینَ کَفَرُوا مِن مَّشْهَدِ یوْمٍ عَظِیمٍ.
  13. کلینی در روضه کافی، ص۲۵۵از امام صادق(ع) درباره این آیه چنین نقل می‌کند که فرمودند: (مراد از دو فساد بزرگ در زمین) یکی کشتن علی بن ابی طالب(ع) بود و دوم ضربت زدن به امام حسن(ع) و مراد از تسلط و سرکشی سخت و ظالمانه این قوم، کشته شدن امام حسین(ع) است و هرگاه نوبت نخستین انتقام از این قوم ظالم فرا رسد، خداوند پیش از قیام قائم(ع) قومی را برمی‌انگیزد که هیچ مسئول خونی از آل محمد(ع) باقی نگذارند جز اینکه او را بکشند و این وعده حتمی خواهد بود.(سجده،۲۱)
  14. از حضرت امام صادق(ع) در معنای این آیه روایت است که: عذاب ادنی قحطی و خشکسالی است، و عذاب اکبر خروج قائم(ع) با شمشیر در آخرالزمان است. البته این عذاب اکبر که به خروج و قیام حضرت مهدی(ع) تفسیر شده است در مورد ظالمان و مستکبران است که جهان را در عصر غیبت از ظلم و جنایات لبریز کرده‌اند.
  15. محمد ابن ابراهیم نعمانی در کتاب غیبت خود صفحه۲۶۹ می‌گوید: ابو بصیر از امام صادق (علیه‌السلام) سؤال کرد: مراد از عذاب خوار کننده در زندگی دنیا چیست؟ حضرت فرمودند:‌ای ابوبصیر! کدام خواری از این بدتر می‌شود که مرد در خانه‌اش در کنار برادران و میان زن و فرزند خود نشسته باشد که ناگهان خاندان او گریبان هایشان را چاک زنند و فریاد برکشند، مردم بپرسند این سر و صدا چیست؟ در جواب گفته شود: فلانی همین حالا مسخ شد و از صورت آدمیان برگشت. روای گوید: عرضه داشتم: این پیش از قیام حضرت قائم(ع) خواهد بود یا بعد از آن؟ فرمودند: قبل از قیام حضرت مهدی (علیه‌السلام) خواهد بود.

منابع

  • اباذری،محمود، قافله سالار امام‌زمان(عج)از منظر قرآن، قم، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود،۱۳۹۳ش.
  • ابومعاش،سعید، الامام المهدی فی القرآن و السنة،مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی،۱۳۸۸ش.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،داراحیاءالتراث العربی، بی‌تا
  • عیاشی، محمد بن مسعود،تفسیر العیاشی،تهران مکتبه العلمیه،۱۳۸۰ش.
  • کورانی و همکاران، علی، معجم احادیث الامام المهدی، المعارف الاسلامیة، قم، ۱۴۱۱ق.
  • مجلسی،محمد باقر،بحار الانوارالجامعه لدرراخبارالائمه الاطهار،بیروت داراحیاءالتراث العربی،۱۴۰۳ق.
  • مکارم شیرازی و دیگران، ناصر، تفسیرنمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۷۹ ش.
  • نعمانی، محمدبنابراهیم، الغیبة، صدوق، تهران، ۱۳۷۱ش.

پیوند به بیرون