مقاله متوسط
رده ناقص
شناسه ارزیابی نشده

صیحه آسمانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ندای آسمانی
قالَ الباقرُ(ع): ینَادِی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ علیه‌السلام فَیسْمَعُ مَنْ بِالْمَشْرِقِ وَ مَنْ بِالْمَغْرِبِ

امام باقر(ع) فرمود: ندا دهنده‌ای از آسمان به نام قائم(ع) ندا می‌دهد و هر کس در شرق و غرب است، آن را می‌شنوند.

نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۱.

صیحه آسمانی یا ندای آسمانی از نشانه‌های حتمی ظهور امام مهدی(عج) است. این ندا توسط جبرئیل ایجاد و از آسمان شنیده می‌شود. محتوای آن در احادیث به چند صورت بیان شده است: بشارت به ظهور امام زمان، ویژگی‌های حضرت مهدی(عج) و حقانیت شیعه. در پایان همان روز نیز صدایی از شیطان شنیده می‌شود که حق را به عثمان، سفیانی و پیروانشان می‌دهد و سبب تردید برخی می گردد. احادیث مربوط به ندای آسمانی را تواتر دانسته‌اند.

نشانه ظهور

شنیده شدن معجزه‌آسای کلامی آسمانی در روایات از نشانه‌های حتمی ظهور یا قیام امام زمان(عج) دانسته شده است. این مطلب در روایات متعددی آمده و برخی معتقدند این روایات تواتر معنوی دارند.[۱]

این ندا را جبرئیل صادر می‌کند،[۲] و در منابع شیعه و اهل سنت با واژه‌های مختلفی مانند «نداء»، «صیحه» و «صوت» از آن یاد شده است که در این میان بیشتر احادیث از واژه «نداء» بهره برده‌اند. اگر چه در روایات فراوانی صیحه در معنای «ندا» به کار رفته اما در بعضی، صیحه و ندا دو پدیده دانسته شده‌اند.[۳]

حتمی بودن ندای آسمانی

مطابق نقل شیخ صدوق از امام صادق(ع)، این نشانه، در کنار چهار علامت دیگر(خروج سفیانی، خروج یمانی، خَسفِ بَیداء و قتل نفس زکیه) از نشانه‌های حتمی پیش از قیام امام زمان است،[۴] در روایت دیگری، اولین این نشانه‌ها، ندای آسمانی در ماه رمضان معرفی شده است. [۵]

گستره ندای آسمانی

این ندا را که توسط جبرئیل ایجاد می‌‌شود، همه انسان‌ها آن[۶] هر کس به زبان و گویش خود آن را خواهد شنید.[۷] روایات، بیان می‌کنند که این ندا از آسمان شنیده می‌شود.[۸] از ویژگی‌های ندا یا صیحه آسمانی این است که از نزدیک و دور یکسان شنیده می‌شود،[۹] انسان‌های خواب را بیدار کرده و همگان را به وحشت می‌اندازد،[۱۰] برای مؤمنان رحمت و برای کافران عذاب است[۱۱] و از آن پس نام حضرت مهدی(عج) بر سر زبان‌ها می‌افتد.[۱۲]

هنگام این ندا

روایات دربارۀ زمان ندای آسمانی مختلف بوده و دیدگاه‌های متفاوتی را پدید آورده است؛ این دیدگاه‌ها عبارت است از:

پیش از ظهور

مطابق دیدگاه بیشتر عالمان، صیحه آسمانی در ماه رمضان سال قبل از ظهور اتفاق خواهد افتاد. دلیل این گروه روایتی از امام باقر(ع) است که فرمود: آن صیحه جز در ماه رمضان بر نخواهد خاست؛... نداکننده‌ای از آسمان به نام حضرت قائم علیه‌السلام ندا سر می‌دهد و هر که در مشرق و مغرب است، آن را می‌شنود.[یادداشت ۱]

همزمان ظهور

از بعضی روایات استفاده می‌شود که ندای آسمانی هم زمان با ظهور امام مهدی(عج) رخ خو اهد داد.[۱۳]شیخ مفید این همزمانی را در روایتی از پیامبر اکرم(ص) این گونه نقل کرده است: هنگامی که نزدیک خروج قائم شد، ندادهنده‌ای از آسمان آواز می‌دهد:‌ای مردم! زمان ستمگران به سر رسیده و مسؤول این امر بهترینِ امت محمد است؛ پس خود را به مکه برسانید.[یادداشت ۲]

بر اساس حدیثی دیگر، به هنگام ظهور در شب جمعه، بیست و سوم ماه رمضان،[۱۴] جبرئیل (فرشته وحی) از آسمان نام و نام پدر حضرت مهدی(ع) را بانگ می‌زند: آگاه باشید که حجت خدا در کنار خانه خدا ظهور کرد. از او پیروی کنید که حق با او و در اوست.[۱۵] او قائم آل محمد، بهترینِ امت و امیر و حاکم شماست. این مهدی است که به شیوه داود و سلیمان قضاوت می‌کند و درخواست شاهد و بَیّنه نمی‌کند. پس جنگ و خونریزی برای چیست؟ به او گوش سپارید و از دستوراتش پیروی کنید. بدانید که حق با علی و آل محمد و پیروان آنهاست، علی و شیعیانش رستگارند.‌ای مردم جهان! عمر جباران و ستمگران به پایان رسیده است.[۱۶]

پس از ظهور و پیش از قیام

بر اساس روایات دیگری، امام زمان(عج) در بیست و سوم ماه رمضان ظهور می‌کند و آن‌گاه پس از آن که یارانش به ۱۰ هزار نفر رسید، در روز عاشورا قیام کرده و از مکه به سوی مدینه حرکت می‌نماید. مقارن قیام آن حضرت، جبرئیل مردم جهان را به بیعت و پیروی از وی فرامی‌خواند.[۱۷]

امام مهدی(عج) مدتی پیش از قیام، به طور آشکار و شناخته شده در مدینه اقدام به تبلیغ می‌نماید. در این میان در ماه رجب، مقارن خروج سفیانی، که فتنه و آشوب و جنگ و خونریزی سراسر جهان را فرا گرفته و مردم جهان در اضطراب و ترس و وحشت به سر می‌برند، ندایی از آسمان ظهور حضرت مهدی(عج) و فرا رسیدن پایان عمر ستمگران را نوید می‌دهد.[۱۸]

تعدد نداها

برخی با متفاوت دانستن زمان ظهور با قیام، زمان نداهای آسمانی را پس از ظهور و پیش از قیام دانسته و معتقدند نداهای آسمانی از آغاز ظهور تا هنگام قیام متعدد هستند و در مراحل مختلف ظهور و قیام امام زمان تا استقرار کامل حکومت او بر جهان، نداهای گوناگونی شنیده خواهد شد.[۱۹] وجود زمان‌های متفاوت در روایات برای ندای آسمانی[۲۰] را مؤید این احتمال دانسته‌اند.

محتوای ندای آسمانی

در بیشتر روایات، محتوای ندا آسمانی معرفی امام زمان(عج) با نام و ویژگی‌های او است.[۲۱] در برخی روایات نیز محتوای ندای آسمانی حقانیت علی(ع) و رستگاری شیعیان او دانسته شده است.[۲۲]

ندای شیطان

برخی روایات از ندایی که شیطان در پایان همان روز سر می‌دهد حکایت می‌کند و مهم‌ترین هدف او را از ایجاد این صدا، ایجاد تردید در انسان‌ها در پیروی از امام زمان می‌داند.[۲۳] «بدانید حق با عثمان بن عفان و پیروان اوست. او مظلوم کشته شد، پس به خونخواهی‌اش قیام کنید و بدانید حق با سفیانی و پیروان اوست و عثمان و پیروانش رستگارند.»[۲۴] با این ندا گروهی به شک می‌افتند.[۲۵]

در روایات دیگری، محتوای ندای شیطان، دعوت مردم به مسیحیت دانسته شده است.[۲۶] برخی معتقدند شیطان نیز چندین بار ندا کرده و هربار به گونه‌ای در پی انحراف مردمان است و احتمال داده‌اند ایجادکنندگان این نداها انسان‌هایی باشند که به تحریک شیطان این کار را می‌کنند.[۲۷]

تفسیرهای نوین

برخی از نویسندگان با وجود انبوه روایات، تلاش کرده‌اند این نشانه را متناسب با فن‌آوری‌های نوین و پیشرفت دانش‌های روز به ماهواره تفسیر کنند.[۲۸] این توجیه به دلیل کافی نبودن دلایل آن، مورد پذیرش عالمان دینی قرار نگرفته است.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. سایت حوزه
  2. مجلسی، بحارالانوار، ج۵۲، ص۱۱۹، ح ۴۸، ص۲۹۰، ح ۳۲، ص۲۰۶، ح ۳۹.
  3. شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۲۷، ح۷
  4. شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۵۰
  5. نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۲۸۹، ح۶.
  6. نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۱.
  7. شیخ صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۶۵۰
  8. کلینی، الکافی، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۳۱۰.
  9. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ج ۵۱، ص ۱۵۲، ح ۲.
  10. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ج ۵۲، ص ۲۳۳، ح ۹۸، ص ۲۸۵، ح ۱۴، و ۱۵، ص ۱۱۹، ح ۴۸، ص ۲۹۰، ح ۳۲، ص ۲۳۰، ح ۹۶، ص ۴۶۴.
  11. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۵۱، ص ۱۵۲، ح ۲
  12. کورانی، معجم احادیث الامام المهدی علیه‌السلام، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص ۳۵، ح ۵۸۹.
  13. نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۲۶۳، حدیث ۲۲؛ شیخ صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۳۰، ح۱۶.
  14. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص ۲۰۴، ح ۳۳
  15. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص ۳۲۲، ح ۲۹.
  16. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص ۳۶۹، ح ۱۵۵، ص ۳۰۵، ح ۷۳ و ۷۵، ص ۲۹۴، ح ۴۶، ص ۲۰۶، ح ۴۰، ص ۲۸۹، ح ۲۷، ص ۲۹۶، ح ۵۱ و ۵۲، ص ۲۹۲، ح ۴۰.
  17. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص ۲۹۷، ح ۵۶; کورانی، معجم احادیث الامام المهدی علیه‌السلام، ۱۴۱۱ق، ج۳، ج ۳، ص ۴۸۹، ح ۱۰۶۰.
  18. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۵۱، ص ۱۰۸، ح ۴۲؛ کورانی، معجم احادیث الامام المهدی علیه‌السلام، ۱۴۱۱ق، ج ۱، ص ۴۴۱، ح ۳۰۲.
  19. مهدی منتظر، ص۲۹۷.
  20. برای نمونه نگاه کنید به: شیخ صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۷۱، ح۵؛ نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۰، حدیث ۲۸.
  21. برای نمونه نگاه کنید به: شیخ صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۷۱، ح۵.
  22. کلینی، الکافی، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۳۱۰.
  23. نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۲۶۵، حدیث ۲۹.
  24. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۵۲، ص ۲۹۲، حدیث ۴۰.
  25. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص ۳۰۵، ح ۷۵، ص ۲۹۲، ح ۴۰، ص ۲۹۵، ح ۴۶، ص ۲۳۰، ح ۹۶، ص ۲۹۴، ح ۴۵، ص ۲۰۶، ۳۹ و۴۰، ص ۲۸۹، ح ۲۷، ص ۲۹۰، ح ۳۱، ص ۲۰۵، ح ۳۵.
  26. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص ۳۷، حدیث ۵۹۱.
  27. سایت حوزه
  28. اسماعیلی، «بررسی نشانه‌های ظهور»، ص۲۸۷.
  1. الصَّیحَةُ لَا تَکونُ إِلَّا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ، شَهْرِ اللَّهِ وَ هِی صَیحَةُ جَبْرَئِیلَ إِلَی هَذَا الْخَلْقِ ثُمَّ قَالَ ینَادِی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ علیه‌السلام فَیسْمَعُ مَنْ بِالْمَشْرِقِ وَ مَنْ بِالْمَغْرِبِ. (نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۲۵۴.)
  2. إِذَا کانَ عِنْدَ خُرُوجِ الْقَائِمِ ینَادِی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ أَیهَا النَّاسُ قُطِعَ عَنْکمْ مُدَّةُ الْجَبَّارِینَ وَ وَلِی الْأَمْرَ خَیرُ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ فَالْحَقُوا بِمَکةَ…؛ شیخ مفید،الاختصاص ص۲۰۸.

منابع

  • اسماعلیلی، اسماعیل، «بررسی نشانه‌های ظهور»، در نشریه حوزه، شماره ۴ و ۵، ۱۳۷۴ش.
  • سلیمیان، خدا مراد، درسنامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود، ۱۳۸۹ش.
  • صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، بیروت، موسسة الاعلمی، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به کوشش علی اکبر غفاری، بیروت،‌ دار التعارف، چاپ سوم، ۱۴۰۱ق.
  • کورانی، علی، معجم احادیث الامام المهدی علیه‌السلام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبة، مصحح: علی اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق.

پیوند به بیرون