چاه عریضه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
چاه عریضه در مسجد جمکران

چاه عریضه چاهی در مسجد جمکران است که برخی شیعیان، عریضه‌های خود به امام زمان(عج) را در آنجا می‌اندازند. این چاه تاریخچه مشخصی ندارد. در برخی مساجد دیگر نیز چاه‌هایی برای انداختن عریضه وجود داشته است. از آنجا که اصل عریضه نویسی به عنوان یکی از مصادیق حاجت و توسل به شمار می‎آید و روایاتی نیز برای آن وجود دارد این عمل در هر چاه یا آب روان می‎تواند انجام شود حتی در چاه مسجد جمکران.

در عین حال برخی از مراجع دینی هرگونه قداستی را برای این چاه فاقد سند دانسته‎اند و با عریضه نویسی برای چاه مسجد جمکران به دلیل اعتقاد برخی به تقدس چاه مسجد مخالفت کرده‎اند. به گفته مسؤولان مسجد جمکران سالانه حدود یک میلیون عریضه در چاه جمکران انداخته می‎شود که در هر برهه زمانی جمع‎آوری و بازیافت می‎شود.

مشخصات ظاهری چاه عریضه

همچنین ببینید: مسجد جمکران

در قسمت جنوبی ساختمان اصلی مسجد جمکران و حدودا پشت دیوار محراب، چاهی وجود دارد که به چاه عریضه معروف است. برخی نیز به اشتباه، این چاه را «چاه امام زمان» می‌نامند. مساحت اطراف چاه که به وسیله نرده محصور شده حدود ۳۰ متر مربع است. دهانۀ چاه مربعی به ضلع ۵۰ سانتی‌متر است که با میله‌های آهنی پوشیده شده است و تنها فضایی که بتوان یک کاغذ را از میان میله‌ها به داخل چاه‌ انداخت، وجود دارد. به دلیل نبودن نور و کوچک بودن دهانۀ چاه، داخل آن پیدا نیست. در کنار محوطه‌ای که مخصوص آقایان است محوطۀ بزرگتری به چشم می‌خورد که مخصوص خانم‌هاست و چاه جداگانه‌ای برای انداختن عریضه برای آنان تعبیه شده است. معمولا تعداد خانم‌هایی که اطراف چاه هستند، بیشتر از آقایان است.[۱]

تاریخچه چاه

تاریخچه مشخصی از چاه جمکران وجود ندارد. در گذشته چاهی در مسجد وجود داشت که مردم خاک آن را برای تبرک برمی‌داشتند؛ در سال ۱۳۱۰ شمسی آیت الله میرزا محمد فیض این چاه را به دلیل اینکه نزد مردم قداست بی‌موردی پیدا کرده بود پُر کرد و سنگ مرمری را که برخی قدمگاه امام زمان می‌پنداشتند از بین برد.[۲] در سال ۱۳۷۲ و با توسعه مسجد، چاهی که مردم عریضه‌های خود را در آن می‌انداختند داخل مسجد فعلی قرار گرفت و به جای آن اتاقکی به ارتفاع ۳ تا ۴ متر در مکان عریضه نویسی جدید ایجاد شد که عریضه‌ها را از ورودی بالای آن داخل این مکان می‌اندازند.[نیازمند منبع] هر دو تا سه ماه یکبار عریضه‌ها را جمع‌آوری کرده و به خمیر کاغذ تبدیل می‌کنند.[۳]

قداست چاه

درباره چاه عریضۀ مسجد جمکران سندی وجود ندارد که نشان دهد به امر امام زمان حفر شده باشد. تولیت مسجد جمکران یا هیچ یک از مراجع دینی برای این چاه قداستی قائل نیستند و در بنرهای اطراف چاه نیز به صراحت مقدس نبودن چاه بیان شده است.[۴]

از سوی دیگر حسین احمدی مدیر وقت انتشارات مسجد جمکران ضمن اعتقاد به نداشتن هیچ گونه قداست برای این چاه، گفته است: از باب عریضه نویسی می‎تواند محل مناسبی باشد و افرادی که علاقه‎مندند دعایشان را به جای ذکر، بنویسند، می‎توانند این مکان را انتخاب کنند. به گفته او سالانه حدود یک میلیون عریضه در این چاه‌ انداخته می‌شود که در هر برهه زمانی، جمع‎آوری و بازیافت می‎شود تا با این کار زیان اقتصادی نیز به وجود نیاید.[۵]

سایر چاه‌های عریضه

در برخی مساجد شهرهای دیگر مانند اصفهان و کرمان نیز چنین سنتی رایج است. در مسجد جامع اردکان یزد نیز چاهی بوده که نزد مردم آن سامان مقدس بوده است اما امروزه آن را پوشانده‌اند.[۶]

عریضه نویسی

نوشتار اصلی: عریضه‌نویسی

عَریضه نویسی نوشتن نامه به منظور درخواست و حاجت گرفتن است که مخاطب آن می‌تواند خداوند یا یکی از معصومان باشد. این نوشته‌ها را معمولاً در کنار مزار معصومان یا آب روان یا چاه می‌اندازند. مضمون این کار نوعی دعا و توسل است.

زمان آغاز این رسم در مسجد جمکران مشخص نیست. به گفته ابوالقاسم وافی یزدی، تولیت وقت مسجد جمکران، خادمان و دست اندرکاران مسجد از سابقه طولانی این کار در مسجد خبر می‌دهند.[۷]

نوشتن یک میلیون عریضه در سال موجب شده است تا مسئولین مسجد جمکران برای «رعایت مسائل زیست‌محیطی و تمیزی مسجد» این مکان را حفظ کنند. در این مکان تابلوهایی نیز نصب شده که از تقدس نداشتن چاه حکایت می‌کند.[۸] هر دو تا سه ماه یکبار عریضه‌ها را جمع‌آوری کرده و به خمیر کاغذ تبدیل می‌کنند.[۹]

بازدیدکنندگان از چاه

تعداد افرادی که برای انداختن عریضه در محوطه چاه حاضر می‌شوند نسبت به افرادی که داخل مسجد هستند و به نماز و عبادت مشغولند، بسیار کمتر است.[۱۰] در پژوهشی که حدود سال ۱۳۹۰ انجام شد، بیشتر افرادی که عریضه خود را در چاه می‌انداختند، عریضه‌نویسی را یکی از راه‌های توسل به خدا دانسته و در جواب این سؤال که چرا حاجات خود را در نماز یا در دعا در مسجد مطرح نمی‌کنید، می‌گفتند هم در نماز و دعا می‌گوییم و هم به صورت کتبی می‌نویسیم. اکثریت مطلق افرادی که مصاحبه می‌شدند، اصالت را به مسجد جمکران می‌دادند و چاه را به نوعی یک بخش از قسمت‌های مسجد می‌دانستند و در برابر این سؤال که «آیا این چاه و عریضه‌انداختن داخل آن را خرافی می‌دانید یا خیر» پاسخ منفی داده و معتقد بودند اگر خرافه بود مسؤولان مسجد آن را جمع می‌کردند.[۱۱] آنان انداختن عریضه به چاه را به نوعی یک عمل سمبلیک و نمادین می‌دانند و هدفشان برقراری ارتباط با امام در قالب این کنش و تخلیۀ روحی ناشی از بیان گرفتاری‌ها است و در ضمن امید به برآورده شدن حاجاتشان از این طریق دارند.[۱۲] بعضی هم از روی کنجکاوی و تنها برای نگاه کردن به این مکان می‌آیند.[۱۳]

مخالفت‎ها

آیت الله خامنه‌ای انداختن نامه را دارای سند صحیح ندانسته و توصیه کرده‌ در این چاه عریضه‌ انداخته نشود،[۱۴] مکارم شیرازی نیز اعمال این چاه را صحیح ندانسته‌اند.[۱۵][۱۶] برخی چهره‌های دینی دیگر، این گونه توسل را باعث سست نشان دادن باورهای شیعه معرفی کرده‌اند.[۱۷]

پانویس

  1. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۶۵
  2. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۷۶
  3. سرانجام عریضه‌های درون چاه جمکران، سایت تابناک
  4. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۷۵
  5. مدیر انتشارات و پژوهش مسجد مقدس جمکران:اگر اطلاع رسانی مناسب باشد برای چاه عریضه تبلیغات منفی صورت نمی‎گیرد، سایت آینده روشن.
  6. پیری اردکانی، نادر، پله هشتم، قم، مجمع ذخائر اسلامی، ۱۳۸۵ش، ص۱۰۱.
  7. مراجع عظام برای چاه مسجد جمکران موضوعیتی قائل نیستند/ سرنوشت عریضه‌های انداخته شده در چاه، خبرگزاری مهر
  8. مدیر انتشارات و پژوهش مسجد مقدس جمکران:اگر اطلاع رسانی مناسب باشد برای چاه عریضه تبلیغات منفی صورت نمی‎گیرد، سایت آینده روشن.
  9. سایت تابناک
  10. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۶۳
  11. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۹۰
  12. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۹۵
  13. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۶۴
  14. مسیح در شب قدر، انتشارات مؤسسه جهادی صهبا، ص۴۳۱
  15. چاه عریضه در مسجد جمکران، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی.
  16. مرکز خبر روابط عمومی مسجد جمکران
  17. مقاله چاه عریضه جمکران، ص۱۷۰

منابع