مقاله ضعیف
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع مردود
استناد ناقص
عدم جامعیت
نیازمند خلاصه‌سازی

علائم ظهور

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی
فروع توسل • شفاعت • تبرک •
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین •
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام(ص)  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • غیبت (غیبت صغری، غیبت کبریانتظار فرج، ظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

علائم ظهور یا نشانه‌های ظهور، آن دسته از رخدادهایی که بر اساس احادیث معصومان(ع)، قبل و یا در آستانه ظهور امام مهدی(ع) ‏ پدید می‌آید و تحقق هر یک از آنها، نشانه نزدیک‌تر شدن ظهور است. بر این اساس، با تحقق مجموعه رخدادهای پیشگویی شده و به دنبال آخرین نشانه ظهور، امام مهدی‏ (ع) قیام خواهد کرد. از جمله این رخدادها صیحه آسمانی، خروج سفیانی و قیام یمانی است.

رابطه نشانه‌های ظهور با اشراط الساعة

در منابع دینی، قیام امام مهدی‏ (ع)، یکی از نشانه ‌های برپایی قیامت شمرده شده است. از همین رو تعدادی از نشانه‏‌های ظهور، نشانه‏‌های قیامت هم شمرده می‌شود که از آن به اشراط الساعة تعبیر می‌شود.

تعداد نشانه‌‌ها

در منابع دینی، رخدادهای طبیعی و غیرطبیعی و دگرگونی‏‌های سیاسی و اجتماعی فراوانی به عنوان نشانه‏‌های ظهور یاد شده است که درجه اعتبار و درستی همه آنها یکسان نیست. برخی از این روایات در منابع معتبر آمده و از جهت سند و دلالت محکم است. بعضی در کتاب‏‌های غیرمعتبر و به وسیله افراد غیرموثق یاد شده است. برخی از این نشانه‌ها، تنها نشانه ظهور، و بعضی، هم نشانه ظهور و هم نشانه برپایی قیامت‌اند. برخی نشانه‌ها، کلی و محوری است و بعضی بیانگر مسائل ریز و جزئی است که گاه همه آنها را می‌‏توان در عنوان واحدی گرد آورد.

فراوانی روایات در این باب، حاکی از این است که در آستانه ظهور امام مهدی(ع) ، حوادثی رخ خواهد داد که برخی چشمگیر و فراگیر و بعضی نه چندان مهم و قابل توجه است. برخی از روایات با عناوین مختلف، به تعدادی از نشانه‏‌ها اشاره کرده است.

انواع نشانه‏‌های ظهور

نشانه‏‌های ظهور گوناگون است و برشمردن همه این اقسام، نه چندان مفید است و نه لازم؛ زیرا بسیاری از آنها، نشانه‏‌های قطعی ظهور نیستند. افزون بر این، از نظر سند و محتوا دارای اشکال هستند و درستی و نادرستی آنها چندان روشن نیست.

نشانه‏‌های حتمی و غیر حتمی

در میان نشانه‏‌های ظهور، شماری از آنها به روشنی به عنوان «علائم حتمی ظهور» یاد شده است. منظور از «نشانه‏‌های حتمی» - در مقابل نشانه‏‌های غیرحتمی - آن است که پدیدار شدن آنها - بدون هیچ قید و شرطی - قطعی و الزامی خواهد بود؛ به گونه‏‌ای که تا آنها واقع نگردد، حضرت مهدی ‏(ع) ظهور نخواهد کرد. با این حال، حتمی و قطعی بودن وقوع این نشانه‌‏ها، به این معنا نیست که پدید نیامدن آنها محال است؛ بلکه به حسب فراهم بودن شرایط و مقتضیات و نبودن بازدارنده‏‌ها، پدید آمدن آنها - اگر خداوند اراده کند - قطعی خواهد بود.

از روایات فراوانی که در میان آنها روایات صحیح هم وجود دارد، حتمی بودن نشانه‏‌های پنج‌گانه ذیل استفاده می‌‏شود: خروج سفیانی، قیام یمانی، صیحه آسمانی ، قتل نفس زکیه و خسف بیداء.

امام صادق ‏(ع) می‌‏فرماید: «پنج امر قبل از قیام قائم از نشانه‏‌ها است: صیحه آسمانی، خروج سفیانی، خسف در بیداء، خروج یمانی و قتل نفس زکیه».[۱]

در برابر نشانه‏‌های حتمی، نشانه‏‌های غیر حتمی قرار دارد؛ یعنی، مقید و مشروط به اموری است که در صورت تحقق آنها، به عنوان نشانه پدید می‌آید. به عبارت دیگر نشانه‏‌های غیر حتمی شاید پدید آید و شاید پدید نیاید و امام زمان‏ (ع) ظهور کند.

بعضی از نشانه‏ هایی که به حتمی بودن آنها تصریح نشده، از این قرار است:

۱. مرگ و میرها

۲.زلزله‏ ها

۳.جنگ‏ها و آشوب‏های فراگیر

۴. خسوف و کسوف نابهنگام

۵. بارش باران‏های فراوان و...

نشانه‏‌های متصل‏ به ظهور و غیر متصل به ظهور

بر اساس بعضی از روایات ، تعدادی از نشانه‏‌های ظهور، متصل به آن خواهد بود؛ به گونه‏‌ای که بین آنها و ظهور حضرت مهدی‏ (ع) فاصله زیادی نیست. البته اینکه فاصله آن نشانه‏‌ها تا ظهور چه مدت و یا چند روز است، به طور دقیق روشن نیست؛ ولی قدر مسلم آن است که فاصله زیاد نیست و احتمالاً، مجموعه نشانه‏‌های متصل به ظهور، در همان سال ظهور، یا سال پیش‏ ازآن رخ می‌دهد.

براین‏ اساس تردیدی نیست که برخی از نشانه‏‌های ظهور، نزدیک ظهور و متصل به آن واقع می‌شود. در مقابل نشانه ‏های غیرمتصل است که در طول تاریخ در دوران غیبت کبرا، اتفاق افتاده و خواهد افتاد.

نشانه‏‌های غیر عادی

تحقق نشانه‏‌های ظهور - همچون واقع شدن سایر پدیده‏‌ها - به روال طبیعی و عادی است؛ ولی پیشگویی برخی از آنها، به گونه‏‌ای در روایات بازتاب یافته که به نظر می‌‏رسد، رخ دادن آنها به طور عادی غیرممکن است و تحقق آنها به صورت غیرطبیعی در چهار چوب معجزه خواهد بود؛ مثلاً طلوع خورشید از مغرب و صیحۀ آسمانی، اگر همان معنای ظاهری آنها مقصود باشد، باید به صورت معجزه رخ دهد؛ زیرا پدیدار شدن چنین اموری، عادتاً ممکن نیست. البته شاید بعضی از این نشانه‏ ها، معنای کنایی و رمزی داشته باشد و به رخدادهایی اشاره کند که پیدایش آنها عادتاً امکان دارد.

گفتنی است که احادیث‏ فراوانی در مورد نشانه‏‌های ظهور، در منابع روایی وجود دارد. اسناد این روایات، بیشتر ضعیف و غیرقابل اعتماد است. از نظر دلالت نیز، هماهنگی و انسجام لازم بین آنها نیست .

به نظر می‏رسد، اهمیت بسیار زیاد مسأله مهدویت از یک سو و علاقه‌مندی شدید مسلمانان به آگاهی از چگونگی رخدادهای آینده و پدیدار شدن نشانه‏‌های ظهور مهدی‏ (ع)، از سوی دیگر، سبب شده که دشمنان و بدخواهان - به ویژه حاکمان ستمگر - وسوسه شوند که در جهت برآوردن منافع سیاسی خویش، تغییراتی در روایات به وجود آورند.[۲]

اینک با انبوهی از روایات صحیح و غیرصحیح در زمینه نشانه‏‌های ظهور، روبه‏ رو هستیم که دست کم برخی از آنها از آفت جعل و تحریف مصون نمانده است. متأسفانه کتاب‏هایی نیز وجود دارد که در آنها از سَرِ جهل و دلسوزی و یا به عمد و از روی غرض، به این امر دامن زده شده است.

البته وجود مواردی از جعل و تحریف، در نشانه‏‌های ظهور و یا وجود مدعیان دروغین به عنوان نمونه نشانه‏ ها، هیچ‌گاه دلیل این نمی‌شود که همه روایات از اعتبار بیفتد و یا اصل همه نشانه ‏ها زیر سؤال برود؛ زیرا دسته‏ای از این نشانه‏‌ها مسلّم و قطعی است.

نکته‌ای مهم

به طور کلی این علایم و نشانه‏‌ها، برخی از نظر مفهوم و معنا و پیام، روشن و آشکارند و برخی در نهایت ابهام و اجمال و پیچیدگی‌اند. بسیاری از نویسندگان، بویژه نویسندگان معاصر، این روایات را آورده، آنها را تفسیر نموده و طبق دیدگاه خاص خویش، به تأویل آنها پرداخته و بر اساس آرای شخصی خود آنها را تحلیل نموده‌اند.

اما به نظر می‌رسد اینان نه از نظر علمی و نه از نظر تاریخی، توان اثبات این آراء و دیدگاهها را در مورد روایات مورد اشاره، ندارند. به همین دلیل پیروی از دیدگاهها و تأویلات آنان محل اشکال است، زیرا که پیام حقیقی آنها مبهم است و خدا و پیامبر و ائمه (ع) به حقایق امور داناترند.

شیخ مفید در «ارشاد»، ضمن بحث در نشانه‏‌های ظهور می‌نویسد: «... و نزول الترک الجزیرة و نزول الروم الرملة...»[۳]

  1. در شرایط کنونی، ترک‌ها در ایران، در شمال عراق، ترکیه، قفقاز و آذربایجان شوروی سکونت دارند، پس منظور از این سخن چیست؟ و این ترکها چه کسانی هستند ؟ روشن نیست.
  2. واژه‏ جزیره نیز که در این جمله آمده، بسیار است، کدام جزیره از جزیره‏‌های دنیا است که نژاد ترک در آن فرود می‏‌آید؟ آن جزیره کجاست؟
  3. اما روم همه‏ اروپای کنونی را شامل می‌گردد و روشن است که اروپای امروز، دارای کشورها و دولت‌های متعددی است و همۀ آنها هم جزو «روم» قدیم هستند، از این رو سؤال دیگر این است که: آیا منظور از واژه‏ روم، اسرائیل است؟ بدان اعتبار که رومیانی که برای جنگ با مسلمانان در غزوه موته آمدند در اردن و فلسطین کنونی سکونت داشتند؟ ممکن است مقصود از واژۀ روم، آمریکا باشد چرا که بیشتر آمریکایی‌ها را مهاجرانی تشکیل داده‌اند که از قارۀ اروپا رفته‌اند.
  4. واژه‏‌های «مشرق» یا «مغرب» نیز در روایات مربوط به ظهور و نشانه‏‌های ظهور، بارها بکار رفته است. سؤال این است که منظور از مشرق و مغرب چیست؟ خاور دور؟ یا خاورمیانه؟ غرب دور؟ یا مغرب عربی که شامل کشورهای لیبی، تونس، الجزائر و مراکش می‏‌شود؟ کدامیک؟
  5. همچنین در روایات این بخش واژۀ «بنوفلان» آمده است: «الا اخبرکم بآخر ملک بنی ‏فلان؟» منظور از «بنی‏ فلان» کیست؟ یا کیانند؟ برخی پنداشته‌اند مقصود بنی‏ عباس است. با آگاهی بر اینکه این سلسله، در سال ۶۵۶ هجری منقرض شده‌اند، آیا ممکن است برخی از سردمداران در کشورهای عربی از نژاد و نسب آنان باشند؟

به هر حال شناخت نام‌ها و مکان‌هایی که در این روایات آمده و به راز و رمز شباهت دارند، مشکل و گاه ناممکن است. بنابراین بهتر است این گونه نشانه‏‌ها و علایم ظهور به همان نحو که ذکر شده‌اند ترسیم شوند. آینده خود با رخدادهایش، این واژه‌‏ها و نام‌ها را تفسیر و مصادیق آنهارا تبیین و در موارد شایستۀ آنها، تطبیق خواهد نمود.

پانویس

  1. شیخ صدوق؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۶۵۰.
  2. علی دوانی؛ نورمهدی، ص۷۰.
  3. شیخ مفید؛ ارشاد، ج۲، ص۳۷۳.

منابع

  • شیخ صدوق؛ کمال الدین و تمام النعمه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۵۹ق.
  • شیخ مفید؛ الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.

پیوند به بیرون