زینب دختر پیامبر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
زینب دختر پیامبر (ص)
مشخصات فردی
محل زندگی مکهمدینه
مهاجر/انصار مهاجر
نسب/قبیله قریش
خویشاوندان سرشناس پیامبر (ص)خدیجهابوالعاص بن ربیعامامه دختر ابوالعاص
درگذشت ۸ ق
نحوه درگذشت مریضی بر اثر سقط جنین در جریان حمله دو تن از مشرکان به او
مدفن بقیع
مشخصات دینی
هجرت به مدینه
دلیل شهرت دختر پیامبر (ص)
نقش‌های برجسته صحابه

زینب بنت رسول الله (درگذشت ۸ق)، بزرگ‌ترین دختر پیامبر(ص) و خدیجه بود. همسر او ابو العاص بن ربیع نام داشت. زینب در ۸ ق درگذشت و در بقیع مدفون شد.

از نظر برخی محققان شیعه مانند سید جعفر مرتضی عاملی، زینب فرزند رسول خدا (ص) و خدیجه نبوده، بلکه او دختر خوانده پیامبر (ص) بوده است اما این نظر با نظر غالب تاریخ‌نگاران و سیره‌نویسان سازگاری ندارد.

نسب و زندگی‌نامه


زینب بزرگ‌ترین دختر رسول الله و خدیجه بنت خویلد بود[۱]، او هنگامی که پیامبر (ص) ۳۰ ساله بود، در سال سی‌ام عام الفیل به دنیا آمد.[۲] او با ابوالعاص بن ربیع ازدواج کرد.[۳] این ازدواج پیش از بعثت اتفاق افتاد.

هنگامی که عتبة و برادرش عتیبه, پسران ابولهب, رقیه و ام کلثوم, دختران پیامبر را طلاق دادند، سران قریش از ابوالعاص خواستند تا زینب را طلاق دهد، اما ابوالعاص نپذیرفت.[۴]

از نظر برخی محققان شیعه مانند سید جعفر مرتضی عاملی، زینب، رقیه و ام کلثوم فرزندان رسول خدا (ص) و خدیجه نبوده‌اند، بلکه دختر خوانده پیامبر (ص) بوده‌اند.[۵] ولی غالب تاریخ‌نگاران و سیره‌نویسان معتبر از جمله طبری تصریح کرده‌اند که او بزرگ ترین دختر پیامبر (ص) بوده است.[۶]

همسر

نوشتار اصلی: ابوالعاص بن ربیع

اَبوالْعاص بن ربیع بن عبدالعزّی بن عبد شمس (درگذشت ۱۲ ذی‌الحجه) خواهرزاده (فرزند هاله) خدیجه بود[۷] که در جنگ بدر به اسارت مسلمانان درآمد و حدود سال ۶ هجری قمری اسلام آورد.

اسارت ابوالعاص

ابوالعاص در جنگ بدر در صف مشرکان حضور داشت و به اسارت مسلمانان درآمد.[۸] هنگامی که مردم مکه برای آزادی اسیران، فدیه خواستند، زینب هم گردن‌بندی را که هنگام ازدواج از خدیجه دریافت کرده بود برای آزادسازی ابوالعاص فرستاد، چون چشم پیامبر (ص) بر آن افتاد، متاثر شد و پس از کسب موافقت مسلمانان، ابوالعاص را آزاد ساخت و اموال زینب را نیز پس فرستاد و از ابوالعاص پیمان گرفت که زینب را آزاد گذارد.[۹] ابوالعاص پس از بازگشت به مکه، زینب را همراه با یاران پیامبر( ص) به مدینه فرستاد.[۱۰] گفته‌اند که پیش از این، زمانی که پیامبر اکرم (ص) به مدینه هجرت کرد کسانی را به مکه فرستاد تا دخترانش را به مدینه بیاورند ولی زینب به دست شوهرش محبوس شده بود و نتوانست بیاید.[۱۱]

اسلام ابوالعاص

در سال ۶ هجری قمری هنگامی که ابوالعاص از سفر بازرگانی به شام برمی‌گشت، مأموران پیامبر (ص) به کاروان او حمله کردند. بعضی گریختند و او نیز گریخت. مسلمانان اموال کاروان را توقیف کردند. او شبانه به مدینه آمد و به همسر سابقش زینب پناه آورد. روز بعد زینب در میان نماز برخاست و گفت همه بدانید که من به ابوالعاص پناه داده‌ام. پیامبر (ص) به مسلمانان گفت که من خبر نداشتم. آن‌گاه به زینب گفت او را گرامی بدار ولی با او همبستر نشو زیرا تو بر او حلال نیستی. آن گاه به مسلمانان گفت اگر می‌خواهید او و اموالش را آزاد کنید. مسلمانان او و اموال همراه کاروانش را آزاد کردند. ابوالعاص به مکه رفت و اموال مردم را به آنان داد و اعلام اسلام کرد و به مدینه بازگشت.[۱۲]

هجرت به مدینه

پس از آن که همسر زینب بنابر قولی که به پیامبر داده بود، او را برای رفتن به مدینه آزاد گذاشت، زینب به مدینه رفت. طبری آورده است که در میان راه به دو تن از مشرکان برخورد. آنان او را هُل دادند. زینب در حالی که باردار بود بر سنگی خورد و فرزند خود را سقط کرد و دچار خونریزی شد. بر اثر این حادثه او آسیب دید و آسیب‌دیدگی تا آخر عمر با او ماند.[۱۳]

ازدواج مجدد

جایگاه قبر زینب دختر پیامبر (ص) در قبرستان بقیع

ابوالعاص پس از چندی به مدینه بازگشت و پیامبر (ص) در محرم سال ۷ق زینب را با همان عقد زناشویی پیشین نزد او فرستاد.[۱۴] بعضی گفته‌اند که زینب با مهر و نکاح جدید به زوجیت ابوالعاص درآمد.[۱۵]

ابوالعاص بن ربیع:
ذکرت زینب لما ورّکت إرما فقلت سقیا لشخص یسکن الحرما
بنت الأمین جزاها الله صالحة و کلّ بعل سیثنی بالذی علما
ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۵۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۹۸

فرزندان

  • علی[۱۶] در کودکی از دنیا رفت.[۱۷]
  • امامه، رسول خدا او را دوست می‌داشت، امامه در کودکی هنگامی که پیامبر نماز می‌گزارد، بر روی دوش آن حضرت سوار می‌شد، چون به سجده می‌رفت او را بر زمین می‌نهاد و چون برمی‌خاست او را برمی‌داشت.[۱۸] امام علی (ع) بعد از درگذشت حضرت فاطمه (س) به سفارش آن حضرت با امامه ازدواج کرد. امامه پس از شهادت حضرت علی (ع) به وصیت آن حضرت با مغیرة بن نوفل ازدواج کرد.[۱۹]

درگذشت

بقعه‌ دختران پیامبر (ص) در کنار بقعه ائمه بقیع قبل از تخریب

زینب در ۸ق از دنیا رفت[۲۰] سوده دختر زمعة بن قیس، ام سلمه و ام ایمن او را غسل دادند. پیامبر پیراهن خود را داد تا او را در آن بپیچند.[۲۱] پیامبر (ص) خود داخل قبر زینب شد و برای او دعا کرد.[۲۲]

درباره علت وفات او طبری نقل کرده است که هنگام هجرت به سوی مدینه، هبار بن الأسود و مردی دیگر از مشرکان میان راه او را دیدند. هبار او را هول داد و بر سنگی زد و زینب فرزند میان شکم خویش را سقط کرد و از آن زمان ناخوش شد و دیگر به صورت کامل بهبود نیافت تا با همین بیماری درگذشت.[۲۳]

مدفن

بقعه منسوب به دختران پیامبر (ص)؛ رقیه، ام کلثوم و زینب از بقعه‌های بقیع بود که در شمال قبور امامان شیعه و جنوب غربی قبور همسران پیامبر(ص) و نزدیک قبر عثمان بن مظعون قرار داشت. منابع از دفن زینب در بقیع، نزدیک به قبر عثمان بن مظعون، بر پایه سفارش پیامبر (ص) حکایت دارند.[۲۴] در گذشته بر این قبور ضریحی برنجی قرار داشت.[۲۵] این بقعه توسط وهابیون تخریب شد.

پانویس

  1. طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۹۶۷م، ج۱۱، ص۴۹۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۹۷.
  2. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۳۹، ۱۸۵۳؛ اسدالغابه، ج۶، ص۱۳۰
  3. اسدالغابه، ج۴، ص۲۲۲
  4. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۹۷.
  5. عاملی، الصحیح من سیرة النبی الاعظم، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۱۸.
  6. طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۹۶۷م، ج۱۱، ص۴۹۴.
  7. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۹۷.
  8. واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۱۳۹.
  9. واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۱۳۰-۱۳۱؛ بلاذری، ج۱، ص۳۹۷؛ اسدالغابه، ج۵، ص۱۸۵
  10. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۹۷.
  11. آفرينش‏ و تاريخ، ج‏۲، ص۶۷۶.
  12. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۹۹-۳۹۸؛ آفرينش ‏ و تاريخ، ج‏۲، ص۷۳۲
  13. طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۹۶۷م، ج۱۱، ص۴۹۴.
  14. واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۲، ص۵۵۳-۵۵۴؛ ابن سعد، طبقات، ج۸، ص۳۳؛ اسدالغابه، ج۴، ص۲۲۲
  15. ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۱۲۲؛ اسدالغابه، ج۴، ص۲۲۲، ج۶، ص۱۳۰؛ بلاری، ج۱، ۳۹۹-۴۰۰
  16. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۱۳۴
  17. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۴۰۰.
  18. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۷۸۸؛ اسدالغابه، ج۶، ص۲۲؛ البدء و التاریخ، ج۷، ص۳۳۱
  19. اسدالغابه، ج۴، ص۴۷۳، ج۶، ص۲۲
  20. تاریخ خلیفه، ص۴۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۵۳؛ اسدالغابه، ج۶، ص۱۳۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۴۰۰.
  21. ابن سعد، طبقات الکبری، ترجمه، ج۸، ص۴۵۲
  22. اسدالغابه، ج۶، ص۱۳۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۴۰۰.
  23. طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۹۶۷م، ج۱۱، ص۴۹۴.
  24. احمد بن حنبل، ج۱، ص۲۳۷؛ ابن عبدالبر، ج۳، ص۱۰۵۶؛ حاکم نیشابوری، ج۳، ص۱۹۰.
  25. جعفریان، ج۵، ص۲۴۱.

منابع

  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت،‌ دار الجیل، چاپ اول، ۱۴۱۲/۱۹۹۲ق.
  • ابن حجر عسقلانی، احمدبن علی، الاصابــه‌ فی تمییز الصحابـه، قاهره، ۱۳۲۸ق.
  • ابن سعد، محمد، طبقات الکبری، بیروت،‌ دار صادر.
  • واقدی، محمدبن عمر، المغازی، به کوشش مارسدن جونز، لندن، بی‌نا، ۱۹۶۶م.
  • احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت،‌ دار صادر.
  • حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، به کوشش مرعشلی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۶ق.
  • جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، تهران، نشر علم، ۱۳۸۹ش.
  • ابن سعد، طبقات، محمد بن سعد، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، انتشارات فرهنگ و اندیشه، ۱۳۷۴ش.
  • بلاذری، أحمد بن یحیی، انساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، ۱۴۱۷/۱۹۹۶ق.
  • خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفة بن خیاط، تحقیق فواز، بیروت، دارالکتب العلمیة، ط الأولی، ۱۴۱۵/۱۹۹۵.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت،‌ دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷/۱۹۶۷ق.
  • البدء و التاریخ، مطهر بن طاهر المقدسی، بور سعید، مکتبة الثقافة الدینیة، بی‌تا.
  • عاملی، سید جعفر مرتضی، الصحیح من سیرة النبی الاعظم، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۶ق/۱۳۸۵ش.
  • مطهر بن طاهر مقدسى، آفرينش و تاريخ، ترجمه محمدرضا شفيعى كدكنى، تهران، آگه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.