مقاله نامزد خوبیدگی

محارم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

مَحارِم کسانی که ازدواج با آنان حرام است. محارم و احکام آن در قرآن و باب‌های مختلف فقه مانند ازدواج، طلاق و احکام اموات آمده است. بر اساس متون فقهی نسب، ازدواج و رضاع از اسباب محرمیت‌ معرفی شده‌اند. همچنین اسباب دیگری نیز برای حرام بودن ازدواج بیان شده است.

در ادبیات عامیانه محارم به خویشاوندانی گفته می‌شود که احکام حجاب در مورد آنها جاری نیست.

محرمیت

مَحْرَم، از رَحِم گرفته شده و ذو رَحِم به معنای خویشاوندان است. محرم به کسانی گفته می‌شود که بین آن‌ها نسبتی وجود دارد و ازدواج میان آنان برای همیشه جایز نیست. به این نسبت محرمیت گفته می‌شود.[۱]

محارم و احکام آن در دو آیه از قرآن آمده است؛ آیه ۲۳ سوره نساء به ذکر محارم و حرمت ازدواج با آنان اختصاص دارد.[۲] در سوره نور نیز برخی از محارم زنان را بر شمرده است.[۳]

بر اساس نظر فقها احکام حجاب (پوشش تمام بدن به غیر از صورت و مچ دست‌ها) درباره محارم واجب نیست.[۴]

اسباب محرمیت و اقسام محارم

محارم نسبی

نسبت و خویشاوندی حاصل از تولد یک یا چند نفر از دیگری را خویشاوندی نسبی می‌گویند و محارم نسبی به کسانی گفته می‌شود که از زمان تولد رابطه محرمیت با آنها برقرار است.

در متون فقهی پدر، پدربزرگ، اجداد، پسر، نوادگان، عمو، دایی، برادر، برادرزادگان و خواهرزادگان محارم نسبی زن هستند. همچنین مادر، مادربزرگ، جده‌ها، دختر، نوادگان، خاله، عمه، خواهر، خواهرزادگان و برادرزادگان محارم نسبی مرد به شمار می‌روند.[۵]

محارم سببی

در فقه اسلامی افرادی به واسطه ازدواج و رضاع به شخصی مَحرم می‌شوند. بر این اساس ازدواج و رضاع از دیگر اسباب محرمیت هستند.

محارم ناشی از ازدواج

با خواندن صیغه عقد برخی از خویشاوندان مرد بر زن و برخی خویشاوندان زن بر مرد محرم می‌شوند که به آن‌ها محارم سببی می‌گویند.[۶] به وسیله ازدواج، پدرشوهر و جد پدری شوهر بر زن و نیز مادرزن و جد مادری بر مرد محرم می‌شوند.[۷]

رابطه محرمیت همیشگی است و حرمت ازدواج با محارم از نوع حرام ابدی است.[۸]

محارم ناشی از رِضاع

نوشتار اصلی: محارم رضاعی

بین طفل شیرخوار و زنی که او را را شیر داده و برخی خویشاوندان آن زن مانند همسر و فرزندان رابطه محرمیت برقرار می‌شود.[۹] در فقه اسلامی برای برقراری این رابطه مقرراتی در نظر گرفته شده است. از جمله‌ اینکه سن شیرخوار کمتر از ۲ سال باشد و زن شیرده از راه شرعی باردار شده باشد.[۱۰]

موارد دیگر

برخی موارد دیگر که سبب حرمت ازدواج می‌شوند، عبارت‌اند از:

  • سه طلاقه کردن همسر: بنا بر فقه شیعه اگر مردی همسر خود را سه بار طلاق دهد، در این صورت، مرد حق ازدواج مجدد با او را نخواهد داشت مگر پس از مُحَلِّل، و پس از ۹ بار طلاق دادن، بر او حرام ابدی می‌شود.[۱۱]
  • زنی که در عده دیگری است. اگر بین زنی که در عده دیگری است و مردی عقد ازدواج خوانده شود، عقد باطل است و سبب حرمت ابدی آن دو بر هم می‌شود.[۱۲]
  • زنا با زن شوهردار سبب می‌شود که ازدواج آن مرد و زن برای همیشه حرام شود.[۱۳]
  • لواط سبب می‌شود که ازدواج لواط کننده با مادر، دختر و خواهر لواط دهنده حرام شود.[۱۴]
  • کفر و ناصبی بودن را از دیگر اسباب حرمت نکاح دانسته‌اند.[۱۵]
  • لعان؛ لِعان سبب حرمت ابدی زن و شوهر بر یکدیگر می‌شود.

پانویس

  1. ابن‌اثیر، النهایه، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۲۱۱-۲۱۲؛ فیومی، مصباح المنیر، ج۲، ص۱۳۲.
  2. سوره نساء، آیه۲۳.
  3. سوره نور، آیه۲۱.
  4. رساله توضیح المسائل مراجع، بخش نکاح، مسئله ۲۴۳۷.
  5. نک: امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۶۳-۲۶۴؛ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۱۹۸۸.
  6. امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۶۴.
  7. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۱۹۸۹.
  8. امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۸۰.
  9. نک: خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۱۹۸۸.
  10. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۲-۵۰۳؛ امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۶۵.
  11. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱
  12. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱
  13. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱
  14. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱
  15. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۰

منابع

  • ابن‌اثیر، مبارک بن محمد جزری، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان،۱۳۶۷ش.
  • امام خمینی، تحریرالوسیلة‌، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم‌، بی‌تا.
  • بنی‌هاشمی خمینی، سیدمحمدحسن، رساله توضیح المسائل مراجع مطابق با فتاوای سیزده نفر از مراجع معظم تقلید، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۵ش.
  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، انتشارات دوستان، ۱۳۷۷ش.
  • فیومی، احمد بن محمد مقری، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، منشورات دارالرضی، بی‌تا.
  • مفید، محمد بن محمد، المقنعه، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.