مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

محارم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

مَحارِم کسانی که ازدواج با آنان به دلیل خویشاوندی حرام است. محارم و احکام آن در قرآن و باب‌های مختلف فقه مانند ازدواج، طلاق و احکام اموات آمده است. بر اساس متون فقهی نسب، ازدواج و رضاع اسباب محرمیت‌ معرفی شده‌اند. اسباب دیگری نیز مانند سه طلاقه کردن همسر، کفر و نصب برای حرام بودن ازدواج بیان شده است.

در ادبیات عامیانه محارم به خویشاوندانی گفته می‌شود که احکام حجاب در مورد آنها جاری نیست.

محرمیت

مَحْرَم، از حرم گرفته شده است. به کسانی که دارای خویشاوندی (رَحِم) باشند و ازدواج میان آنان برای همیشه جایز نیست، محرم[۱] و به نسبت میان آنان محرمیت گفته می‌شود. محارم و احکام آن در دو آیه از قرآن آمده است؛ آیه ۲۳ سوره نساء به ذکر محارم و حرمت ازدواج با آنان اختصاص دارد.[۲] در سوره نور نیز برخی از محارم زنان را بر شمرده است.[۳]

بر اساس نظر فقها احکام حجاب (پوشش تمام بدن به غیر از صورت و مچ دست‌ها) درباره محارم واجب نیست.[۴]

اسباب محرمیت و اقسام محارم

محارم نَسَبی

نسبت و خویشاوندی حاصل از تولد یک یا چند نفر از دیگری را خویشاوندی نَسَبی می‌گویند و محارم نسبی به کسانی گفته می‌شود که از زمان تولد رابطه محرمیت با آنها برقرار است.

در متون فقهی پدر، پدربزرگ، اجداد، پسر، نوادگان، عمو، دایی، برادر، برادرزادگان و خواهرزادگان محارم نسبی زن هستند. همچنین مادر، مادربزرگ، جده‌ها، دختر، نوادگان، خاله، عمه، خواهر، خواهرزادگان و برادرزادگان محارم نسبی مرد به شمار می‌روند.[۵]

محارم سببی

در فقه اسلامی افرادی به واسطه ازدواج و رضاع به شخصی مَحرم می‌شوند. بر این اساس ازدواج و رضاع از دیگر اسباب محرمیت هستند.

محارم ناشی از ازدواج

با خواندن صیغه عقد برخی از خویشاوندان مرد بر زن و برخی خویشاوندان زن بر مرد محرم می‌شوند که به آن‌ها محارم سببی می‌گویند.[۶] به وسیله ازدواج، پدر و پدربزرگ شوهر بر زن و نیز مادر و مادربزرگ زن بر مرد محرم می‌شوند.[۷] همچنین خواهرزن تا وقتی که زن زنده باشد یا طلاق نگرفته باشد، نامحرم به حساب می‌آید ولی ازدواج با او نیز حرام است.[۸]

رابطه محرمیت همیشگی است و حرمت ازدواج با محارم از نوع حرام ابدی است.[۹]

محارم ناشی از رِضاع

نوشتار اصلی: محارم رضاعی

بین طفل شیرخوار و زنی که او را را شیر داده و برخی خویشاوندان آن زن مانند همسر و فرزندان رابطه محرمیت برقرار می‌شود.[۱۰] در فقه اسلامی برای برقراری این رابطه شرایطی در نظر گرفته شده است. از جمله‌ اینکه سن شیرخوار کمتر از ۲ سال باشد و زن شیرده از راه شرعی باردار شده باشد.[۱۱]

موارد دیگر حرمت ازدواج

برخی موارد دیگر که سبب حرمت ازدواج می‌شوند، عبارت‌اند از:

  • سه طلاقه کردن همسر: بنا بر فقه شیعه اگر مردی همسر خود را سه بار طلاق دهد، مرد حق ازدواج مجدد با او را نخواهد داشت مگر پس از مُحَلِّل (کسی با آن زن ازدواج کند و سپس او را طلاق دهد).[۱۲] البته به واسطه ازدواج، خواهر زن تا زمانی که زن در عقد مرد است بر او حرام می‌شود.
  • کفر و ناصبی بودن را از دیگر اسباب حرمت نکاح دانسته‌اند.[۱۳]

حرمت ابدی

نوشتار اصلی: حرام ابدی

در فقه شیعه اسبابی برای حرام بودن ازدواج مرد و زنی برای همیشه ذکر شده است. طلاق همسر پس از مرتبه نهم،[۱۴]خواندن صیغه عقد مرد با زنی که در عده طلاق دیگری است،[۱۵] زنای محصنه؛ (زنا با زن شوهردار)[۱۶] لعان[۱۷] را از آن جمله دانسته‌اند. همچنین لواط نیز سبب می‌شود که ازدواج لواط‌کننده با مادر، دختر و خواهر لواط‌دهنده برای همیشه حرام شود.[۱۸]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. فراهیدی، العین، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۲۲.
  2. سوره نساء، آیه۲۳.
  3. سوره نور، آیه۲۱.
  4. رساله توضیح المسائل مراجع، بخش نکاح، مسئله ۲۴۳۷.
  5. نک: امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۶۳-۲۶۴؛ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۱۹۸۸.
  6. امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۶۴.
  7. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۱۹۸۹.
  8. بنی‎هاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل سیزده مرجع، ۱۳۸۵ش، احکام نکاح، مساله ۲۳۹۰.
  9. امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۸۰.
  10. نک: خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۱۹۸۸.
  11. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۲-۵۰۳؛ امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم‌، ج۲، ص۲۶۵.
  12. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱.
  13. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۰.
  14. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱.
  15. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱
  16. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱
  17. نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۱۴۰۴ق، ج۳۰، ص۲۴.
  18. مفید، المقنعه، ۱۴۱۳ق، ص۵۰۱

منابع

  • امام خمینی، تحریرالوسیلة‌، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم‌، بی‌تا.
  • بنی‌هاشمی خمینی، سیدمحمدحسن، رساله توضیح المسائل مراجع مطابق با فتاوای سیزده نفر از مراجع معظم تقلید، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۵ش.
  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، انتشارات دوستان، ۱۳۷۷ش.
  • فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم، نشر هجرت، تصحیح: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، ۱۴۱۰ق.
  • مفید، محمد بن محمد، المقنعه، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.