ابوالعاص بن ربیع

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مشخصات فردی
نام کامل اَبوالْعاص بن ربیع بن عبدالعزّی بن عبد شمس
محل زندگی مکه، مدینه
نسب/قبیله قریش
خویشاوندان سرشناس خواهرزاده خدیجه کبری و همسر زینب دختر پیامبر(ص)
تاریخ و مکان درگذشت ۱۲ ذی‌الحجه
مشخصات دینی
زمان اسلام آوردن حدود سال ۶ قمری
نحوه اسلام آوردن پس از آن که پیامبر(ص) دستور داد مسلمانان اموالی را که از او غنیمت گرفته بود، بازپس دهند.
نقش‌های برجسته از ثروتمندان و امانتدارهای شهر مکه


اَبوالْعاص بن رَبیع بن عَبْدُالعُزّی بن عَبد شَمْس، داماد پیامبر(ص)، خواهرزاده خدیجه و همسر زینب دختر رسول خدا. در جنگ بدر به اسارت مسلمانان درآمد؛ ولی آزاد شد و حدود سال ۶ قمری، اسلام آورد و از مکه به مدینه مهاجرت کرد.

شخصیت‌شناسی

ابوالعاص کنیه است و درباره نام وی در منابع اختلاف است. عده‌ای او را قاسم یا مقسّم[۱] و بعضی هشیم یا مهشم (یا مُهَشِّم) گفته‌اند؛ اما بیشتر او را لَقیط نامیده‌اند.[۲]

ابوالعاص بازرگانی ثروتمند و امین و از مشاهیر شهر مکه بود.[۳] طبری، ابو العاص را از معدود افراد ثروتمند و امانتدار مکه دانسته است.[۴] مادرش هاله دختر خویلد بود و خدیجه خاله وی بود. خدیجه از پیامبر(ص) خواست که با ازدواج ابوالعاص و زینب موافقت کند و پیامبر(ص) نیز موافقت کرد.[۵]

اسارت به دست مسلمانان

ابوالعاص پیش از بعثت، با زینب دختر پیامبر، ازدواج کرد. پس از بعثت، با آنکه خدیجه و دخترانش ایمان آوردند، ابوالعاص اسلام نیاورد.[۶]

گفته‌اند پیامبر اکرم(ص) پس از هجرت به مدینه کسانی را فرستاد تا دخترانش را از مکه به مدینه بیاورند؛ اما ابوالعاص، زینب را محبوس کرد و زینب نتوانست به مدینه بیاید.[۷]

ابوالعاص در غزوه بدر در صف مشرکان حضور داشت و به اسارت مسلمانان درآمد.[۸] هنگامی که مردم مکه برای آزادی اسیران فدیه پرداختند، زینب هم فدیه‌ای برای ابوالعاص به مدینه فرستاد که ضمن آن گردن‌بندی از آن خدیجه بود. گفته‌اند که چون چشم پیامبر(ص) بر آن افتاد، متأثر شد و پس از کسب موافقت مسلمانان، ابوالعاص را آزاد ساخت و اموال زینب را پس فرستاد و از ابوالعاص پیمان گرفت که زینب را آزاد گذارد.[۹] او نیز پس از بازگشت به مکه، زینب را همراه با یاران پیامبر(ص) به مدینه فرستاد.[۱۰]

اسلام ابوالعاص

ابوالعاص در جمادی الاول سال ۶ ق همراه با کاروانی از مردان و اموال مردم قریش برای تجارت راهی شام شد.[۱۱] این کاروان در برابر حمله مسلمانان به فرماندهی زید بن حارثه تاب مقاومت نیاورد. برخی گریختند و برخی دیگر گرفتار شدند و اموالشان به دست مسلمانان افتاد. ابوالعاص نیز گریخت و شبانه خود را به مدینه رساند و به خانه زینب رفت و به او پناهنده شد. زینب او را پناه داد و آن واقعه را در مسجد در حضور مسلمانان به اطلاع پیامبر(ص) رساند. پیامبر(ص) پناهندگی او را پذیرفت و هنگامی که به درخواست زینب دستور داد اموال کاروان را به مشرکان بازگردانند، ابوالعاص همراه با اموال به مکه بازگشت و ضمن بازگرداندن اموال به مردم گفت که به اسلام گرویده است.[۱۲]

ازدواج مجدد با زینب

ابوالعاص پس از چندی به مدینه بازگشت و پیامبر(ص) در محرم سال ۷ ق زینب را با همان عقد زناشویی پیشین نزد او فرستاد.[۱۳] بعضی گفته‌اند که زینب با مهریه و نکاح جدید به همسری ابوالعاص درآمد.[۱۴]

زینب برای ابوالعاص پسری به نام «علی» و دختری به نام امامه به دنیا آورد. امامه با علی(ع) ازدواج کرد.[۱۵]

پانویس

  1. ابن قتیبه، المعارف، ۱۹۶۹م، ص۱۴۱.
  2. بلاذری، انساب الاشراف، ۹۱۵۹م، ج۱، ص۳۹۷؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ۱۲۸۵ق، ج۵، ص۲۳۷؛ ابن حجر، الاصابه، ۱۳۲۸ق، ج۴، ص۱۲۱.
  3. ابن هشام، السیره النبویه، ۱۹۵۵م، ج۲، ص۳۰۶.
  4. طبری، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، ج۲، ص۴۶۷.
  5. طبری، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، ج۲، ص۴۶۷.
  6. ابن سعد، طبقات الکبری، دار صادر، ج ۸، ص۳۰-۳۱.
  7. مقدسی، آفرینش و تاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۷۶.
  8. واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج ۱، ص۱۳۹؛ ابن هشام، السیره النبویه، ۱۹۵۵م، ج ۲، ص۳۰۶.
  9. ابن هشام، السیره النبویه، ۱۹۵۵م، ج۲، ص۳۰۷، ۳۰۸؛ واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۱۳۰-۱۳۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۳۹۷.
  10. نگاه کنید به: ابن هشام، السیره النبویه، ۱۹۵۵م، ج۲، ص۳۰۸-۳۱۰.
  11. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۳۷۷، ۳۹۸.
  12. واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۲، ص۵۵۳ و ۵۵۴.
  13. واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۲، ص۵۵۳-۵۵۴؛ ابن هشام، السیره النبویه، ۱۹۵۵م، ج۲، ص۳۱۲-۳۱۴؛ ابن سعد، طبقات الکبری، دار صادر، ج۸، ص۳۳.
  14. نگاه کنید به: ابن حجر، الاصابه، ۱۳۲۸ق، ج۴، ص۱۲۲.
  15. ابن سعد، طبقات الکبری، دار صادر، ج۸، ص۳۱.

منابع

  • ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابه، قاهره، ۱۲۸۵ق.
  • ابن حجر عسقلانی، احمدبن علی، الاصابه‌ فی تمییز الصحابه، قاهره، بی‌نا، ۱۳۲۸ق.
  • ابن سعد، محمد، طبقات الکبری، بیروت،‌دار صادر، بی‌تا.
  • ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، بی‌نا، ۱۹۶۹م.
  • ابن هشام، عبدالملک، السیره النبویه، به کوشش مصطفی سقا و دیگران، قاهره، بی‌نا، ۱۳۷۵ق/ ۱۹۵۵م.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، به کوشش محمد حمیدالله، قاهره، بی‌نا، ۱۹۵۹م.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، روائع التراث العربی، بی‌تا.
  • مقدسی، مطهر بن طاهر، آفرینش و تاریخ، ترجمه محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران، آگه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
  • واقدی، محمدبن عمر، المغازی، به کوشش مارسدن جونز، لندن، بی‌نا، ۱۹۶۶م.

پیوند به بیرون