مقاله متوسط
شناسه ارزیابی نشده
نیازمند خلاصه‌سازی

ربیبه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

رَبیبه به دختر همسر(زوجه) گفته می‌شود. در قرآن و منابع فقهی اسلامی ربیبه از محارم ناپدری بوده و ازدواج با او حرام است. بر اساس نظر فقها نوه پسری و دختری همسر نیز ربیبه شوهر به‌شمار می‌آیند.

فقها حرمت ابدی ازدواج ربیبه با شوهرِ زن را مشروط به آمیزش با مادر ربیبه دانسته‌اند. ربیبه و شوهر زن از یکدیگر ارث نمی‌برند.

مفهوم‌شناسی

ربیبه در لغت به‌معنای دخترِ تربیت‌شده است و در اصطلاح فقهی به دختری گفته می‌شود که از شوهر دیگر زن باشد.[۱] به دلیل آن‌که دختر در دامان شوهر مادرِ خود تربیت می‌شود او را ربیبه می‌گویند.[۲] ربیبه تنها به دختر زن گفته نمی‌شود بلکه اگر نوه آن زن یا دختر رضاعی او نیز باشد ربیبه است. همچنین نیاز نیست دختر از شوهر قبلی زن باشد؛ بلکه می‌تواند آن دختر از شوهر بعدی آن زن باشد. در این صورت آن دختر برای شوهر قبلی‌ زن حکم ربیبه دارد.[۳]

در قرآن واژه ربیبه به‌صورت جمع (ربائب) در سوره نساء آمده است. در این آیه، خداوند در کنار ربیبه کسانی را که ازدواج با آنها حرام است، ذکر کرده است.[۴]

حرمت ازدواج با ربیبه

از اصطلاح فقهی ربیبه در باب نکاح سخن گفته شده است.[۵] در منابع فقهی، ربییه محرم شوهرِ زن است و شوهر حق ازدواج با دختر زن را ندارد. فقها حرمت ابدی ازدواج با ربیبه را به همبستر شدن شوهر با مادر ربیبه مشروط کرده‌اند. تفاوتی در نوع ازدواج شوهر با مادر ربیبه نیست و می‌تواند ازدواج دائم یا ازدواج موقت باشد. بر همین اساس، ناپدری ربیبه در صورتی محرم ربیبه است که با مادر ربیبه ارتباط جنسی داشته باشد.[۶]

برخی از فقها در محرمیت ناپدری با ربیبه علاوه بر همبستر شدن با مادر ربیبه، شرط تربیت شدن ربیبه نزد ناپدری را نیز ذکر کرده‌اند.[۷]

شرط ازدواج با ربییه

اگر ناپدری با مادر ربیبه همبستر نشود در صورتی که از او طلاق بگیرد یا زن بمیرد می‌تواند با ربیبه ازدواج کند.[۸]

ارث ربیبه

بر اساس دیدگاه برخی از فقها ربیبه از ناپدری خود و ناپدری از ربیبه ارث نمی‌برد.[۹]


پسر شوهر

پسر شوهر یا ناپسری به پسر شوهر از زن دیگر گفته می‌شود. برخی به او ربیب نیز گفته‌اند.[۱۰] در آیه ۳۱ سوره نور به صراحت از آنان نامبرده شده است. فقها بر اساس این آیه به محرمیت پسر شوهر با همسر پدرش حکم داده‌اند.[۱۱] همچنین در آیه ۲۲ سوره نور به حرمت ازدواج پسر شوهر با همسر پدر اشاره شده است.

حکم ازدواج سرپرست با فرزندخوانده

نوشتار اصلی: فرزندخوانده

بر اساس نظرات برخی فقها، دختری که به فرزندخواندگی پذیرفته می‌شود، در حکم ربیبه نیست و از محارم شوهر زن محسوب نمی‌شود.[۱۲] بر همین اساس، ازدواج سرپرست با او جایز است. فقها برای مَحرمیت سرپرست با فرزندخوانده راهکارهای متعددی را ارائه داده‌اند.[۱۳]

به‌رغم دیدگاه بسیاری از فقها بر فقدان رابطه محرمیت میان سرپرست و فرزندخوانده، برخی محققان با استناد به آیه محارم و توسعه مفهومی دلیل حرمت ازدواج با ربیبه (تربیت در دامن شوهر زن)، ازدواج با فرزندخوانده را حرام دانسته‌اند.[۱۴]

پانویس

  1. نجفی، جواهرالکلام، ۱۹۸۱م، ج۲۹، ص۳۴۹.
  2. قرشی‌بنایی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۵؛ طوسی، التبیان، داراحیاءالتراث العربی، ج۳، ص۱۵۷ و ۱۵۸.
  3. علامه حلی، تذكرة الفقهاء، المكتبة المرتضویة لاحیاء الآثار، ج۲، ص۶۳۰.
  4. سوره نساء، آیه ۲۳.
  5. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۵۸.
  6. نجفی، جواهرالکلام، ۱۹۸۱م، ج۲۹، ص۳۴۹؛ رساله توضیح المسائل مراجع، بخش نکاح، مسئله ۲۳۸۷.
  7. شریعتی‌نسب، «محرمیت در فرزندخواندگی»، ۱۳۹۳ش، ص۲۳۷.
  8. نجفی، جواهرالکلام، ۱۹۸۱م، ج۲۹، ص۳۴۹.
  9. «ارث ربیبه (فرزند همسر)»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله مکارم شیرازی.
  10. دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه «ربیب».
  11. موسوعة الفقه الإسلامی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۳۰۴.
  12. «ازدواج سرپرست با فرزند خوانده قانونی شد»، سایت تابناک.
  13. صانعی، مجمع المسائل، ج۲، ص۳۵۷ و ۳۵۸؛ صدراللهی دامغانی، «مسئله فرزندخواندگی»، ۱۳۸۷ش، ص۵.
  14. میرداماد نجف‌آبادی، «بررسی مشروعت ازدواج فرزندپذیر با فرزندخوانده با نگاه به آیات قرآن کریم»، ص۱۴.

منابع

پیوند به بیرون