مقاله قابل قبول
شناسه ارزیابی نشده
عدم جامعیت

ازدواج

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

ازدواج یا نکاح، ایجاد پیوند زناشویی به وسیله صیغه عقد. در مذهب شیعه امامی ازدواج دو قسم موقت و دائم دارد. در ازدواج موقت، در صیغه عقد، مدت معینی در نظر گرفته می‌شود و بعد از آن مدت، زن و شوهر بدون طلاق از هم جدا می‌شوند. در ایران عدم ثبت قانونی ازدواج، برای زوج جرم محسوب می‌شود.

قرآن ازدواج را مایه آرامش دانسته و به مسلمانان توصیه کرده است که مردان و زنان بی‌همسر خود را همسر دهند. بر طبق روایات، ازدواج بزرگ‌ترين نعمت پس از نعمت اسلام‌، نگه‌دارنده نصف يا دو سوم دين و سنّت پیامبر اسلام(ص) است.

در کتاب‌های توضیح المسائل، احکام فقهی فراوانی برای ازدواج آمده است که از مهم‌ترین آنها این است که در ازدواج، واجب است که صیغه عقد خواند شود و صِرف رضایت زن و مرد، در تحقق آن کافی نیست. تدین، خوش‌اخلاقی و خانواده خوب از ملاک‌های سفارش‌شده در روایات برای انتخاب همسر است.


تعریف و اقسام

ازدواج ایجاد پیوند زناشویی است که به وسیله صیغه عقد، ایجاد می‌شود. در مذهب شیعه امامی ازدواج دو قسم موقت و دائم دارد. در ازدواج موقت، در صیغه عقد، مدت معینی در نظر گرفته می‌شود و بعد از آن مدت زن و شوهر بدون طلاق از هم جدا می‌شوند.[۱]

ازدواج موقت

نوشتار اصلی: ازدواج موقت

ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام(ص) جایز بود؛ اما از زمان خلیفه دوم، حرام اعلام شد.[۲] از میان مذاهب اسلامی تنها مذهب شیعه امامی، ازدواج موقت را جایز می‌داند.[۳] مهم‌ترین تفاوت ازدواج موقت و ازدواج دائم، در مدت‌دار بودن ازدواج موقت و لزوم بیان مدت آن در صیغه عقد است.[۴]

جایگاه

دین اسلام به ازدواج اهمیت فراوان داده است. قرآن ازدواج را مایه آرامش دانسته[۵] و به مسلمانان توصیه کرده است که مردان و زنان بی‌همسر خود را همسر دهند.[۶][۷] در روایات امتیازات فراوانی برای آن ذکر شده است. بر طبق روایات، ازدواج بزرگ‌ترين نعمت، پس از نعمت اسلام‌، سنّت پیامبر اسلام(ص)، نگه‌دارنده نصف يا دو سوم دين، خير دنيا و آخرت و افزایش‌دهنده روزی، است و پست‌ترين مردگان مسلمانان، كسانى‌اند که ازدواج‌نکرده‌، می‌میرند.[۸]

از دیدگاه فقها ازدواج به‌خودی‌خود، مستحب مؤکد است؛ اما برای کسی که بدون ازدواج به گناه می‌افتد، واجب است.[۹]

احکام ازدواج

در کتاب‌های توضیح المسائل، احکام فقهی فراوانی برای ازدواج آمده است. برخی از مهم‌ترین آنها به شرح زیر است:

  • در ازدواج چه دائم و چه موقت، واجب است که صیغه عقد خواند شود و صرف رضایت زن و مرد در تحقق ازدواج کافی نیست؛[۱۰]
  • زن و مرد می‌توانند خود صیغه عقد را بخوانند و نیز می‌توانند کسی را وکیل کنند که از طرف آنها صیغه را بخواند؛[۱۱]
  • اگر زن و مرد توانایی خواندن صیغه به زبان عربی را دارند، باید آن را عربی بخوانند؛[۱۲]
  • دختر باکره برای ازدواج باید از پدر یا جد پدری خود اجازه بگیرد؛[۱۳]
  • ازدواج با محارم مانند مادر، خواهر و مادرزن برای مرد [و پدر، برادر و پدرزن برای زن]، حرام است؛[۱۴]
  • ازدواج دائم و موقتِ زن مسلمان با مرد غیرمسلمان جایز نیست؛[۱۵]
  • ازدواج موقت مرد مسلمان با زن غیر مسلمان، اگر از اهل کتاب باشد، جایز است.[۱۶]

تفاوت‌های ازدواج دائم و ازدواج موقت

ازدواج دائم و ازدواج موقت احکام مشترک بسیاری دارند؛ از جمله خواندن صیغه عقد در هر دو ازدواج لازم است. این دو ازدواج تفاوت‌هایی نیز با هم دارند که به شرح زیر است:

  • در ازدواج دائم، بر خلاف ازدواج موقت، مرد باید نفقه زن را بپردازد.
  • در ازدواج دائم زن بدون اجازه شوهر نمی‌تواند از خانه بیرون رود؛ اما در ازدواج موقت اجازه مرد لازم نیست.
  • در ازدواج دائم بر خلاف ازدواج موقت، زن و مرد از یکدیگر ارث می‌برند.[۱۷]
  • اگر در صیغه عقدِ ازدواج موقت، مهریه ذکر نشود، عقد باطل می‌شود؛ اما در ازدواج دائم، عقد صحیح است و در صورت نزدیکی مهر المثل به زن تعلق می‌گیرد.[۱۸]

ملاک‌های ازدواج در روایات

نمونه‌ای از سند ازدواج دائم.

برخی از روایات، ملاک‌هایی را برای ازدواج بیان و توصیه کرده‌اند که در انتخاب همسر در نظر گرفته شوند. بنا بر روایتی، پیامبر اسلام شخصی را به ازدواج با افراد متدین سفارش کرده است.[۱۹] درکتاب مکارم الاخلاق، به نقل از امام صادق(ع) آمده است:‌ با خاندان شایسته ازدواج کنید؛ چرا که ویژگی‌های خانوادگی به فرزندان منتقل می‌شوند.[۲۰] از امام رضا(ع) هم نقل کرده‌اند که از ازدواج با فرد بداخلاق نهی کرده است.[۲۱]

قانون ثبت ازدواج

در بسیاری از کشورها ازدواج به صورت قانونی ثبت می‌شود.[۲۲] در ایران نیز براساس ماده ۶۴۵ قانون مجازات اسلامی، عدم ثبت نکاح برای زوج جرم محسوب می‌شود.[۲۳] برخی اهداف ثبت قانونی ازدواج عبارت است از: اطمینان از صحت نکاح، پیشگیری از اختلاف و سهولت اثبات حقوق زوجین.[۲۴]

پانویس

  1. مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۳۹۰.
  2. سبحانی، «ازدواج موقت در کتاب و سنت»، ص۱۲۵، ۱۲۶.
  3. سبحانی، «ازدواج موقت در کتاب و سنت»، ص۶۳.
  4. حسینی، احکام ازدواج، ۱۳۸۹ش، ص۱۲۱.
  5. قرآن، سوره روم، آیه ۲۱.
  6. قرآن، سوره نور، آیه ۳۲.
  7. حسینی، احکام ازدواج، ۱۳۸۹ش، ص۳۹، ۴۰.
  8. اسدی، «ازدواج».
  9. حسینی، احکام ازدواج، ۱۳۸۹ش، ص۳۹، ۴۰.
  10. امام خمینی، توضیح المسائل(مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۵۰.
  11. امام خمینی، توضیح المسائل(مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۵۰.
  12. امام خمینی، توضیح المسائل(مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۵۳.
  13. امام خمینی، توضیح المسائل(مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۵۸.
  14. امام خمینی، توضیح المسائل(مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۶۴.
  15. امام خمینی، توضیح المسائل(مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۶۸.
  16. امام خمینی، توضیح المسائل(مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۶۸.
  17. حسینی، احکام ازدواج، ۱۳۸۹ش، ص۱۲۰، ۱۲۱.
  18. اکبری، احکام خانواده، ۱۳۹۳ش، ص۲۶.
  19. کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۳۳۲.
  20. طبرسی، مکارم الأخلاق، ۱۳۷۰ش، ص۲۰۳.
  21. کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۵۶۳.
  22. اسدی، «نقد و بررسی قوانین ثبت ازدواج»، ص۱۰۳.
  23. اسدی، «نقد و بررسی قوانین ثبت ازدواج»، ص۱۰۳.
  24. اسدی، «نقد و بررسی قوانین ثبت ازدواج»، ص۱۰۶-۱۰۹.

منابع

  • قرآن کریم.
  • اسدی، سيدمصطفى، «ازدواج»، دانشنامه موضوعی قرآن.
  • اکبری، محمود، احکام خانواده، قم، فتیان، ۱۳۹۳ش.
  • اسدی، لیلا سادات، «نقد و بررسی قوانین ثبت ازدواج»، در مجله مطالعات راهبردی زنان، تهران، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، تابستان ۱۳۸۷، شماره ۴۰.
  • حسینی، سیدمجتبی، احکام ازدواج (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام)، قم، دفتر نشر معارف، چاپ هفتم، ۱۳۸۹ش.
  • سبحانی، جعفر، «ازدواج موقت در کتاب وسنت»، فقه اهل بیت، ش۴۸، ۱۳۸۵ش.
  • صنعانی، عبدالرزاق بن همام، المصنّف، مجلس علمی، بی‌جا، ۱۳۹۰ق/۱۹۷۰م.
  • طبرسى، حسن بن فضل‏، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی، چاپ چهارم، ۱۴۱۲ق/۱۳۷۰ش.
  • کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تحقیق على اكبر غفارى‌، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • منصور، جهانگیر، قانون مدنی با آخرین اصلاحیه‌ها و الحاقات همراه با قانون مسؤلیت مدنی، تهران، نشر دیدار، ۱۳۹۱ش.
  • موسوى ‌خمينى، سيدروح الله، توضیح المسائل(مُحَشّی)، تحقیق سيدمحمدحسين بنى هاشمى خمينى‌، قم، ‌دفتر انتشارات اسلامى، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.‌
  • هاشمی شاهرودی، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.

پیوند به بیرون