ابن متوج بحرانی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | جمال الدین بن عبدالله بن محمد بن على بن حسن بحرانى |
| تاریخ وفات | ۸۲۰ق |
| محل دفن | جزیره اکل |
| شهر وفات | بحرین |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | فخر المحققین |
| شاگردان | احمد بن فهد احسایی • فخرالدین سبیعی • احمد بن محذم اوائلی |
| تألیفات | الناسخ و المنسوخ |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| اجتماعی | قضاوت |
جمال الدین بن عبدالله بحرانى مشهور به إبن مُتَوَّج، عالم امامى در قرنهای هشتم و نهم قمری. ابنمتوج، که در برخی منابع بهعنوان فخرالدین[۱] و شهابالدین[۲] شناخته میشود، اهل اُوال در جزایر بحرین بود. معتبرترین منبع اطلاعات درباره ابن متوج، نوشتههای ماحوزی است[۳] که با گفتههای ابنابیجمهور در آثارش[۴] و حر عاملی[۵] تکمیل میشود.
او برای تحصیل به عراق رفت و در حله در درس فخرالمحققین و دیگران شرکت کرد. پس از دریافت اجازه از آنان، به بحرین بازگشت[۶] و تا پایان عمر در آنجا به قضاوت و امور حسبیه مشغول بود. وی در جزیره اُکل به خاک سپرده شد.[۷]
تاریخ دقیق وفات او مشخص نیست، اما برخی بر اساس دستنوشتهای از فرزندش ناصر، زمان وفات را ۸۲۰ هجری قمری دانستهاند.[۸]
به گفته مورخان، ابنمتوج فقیهی شناخته شده بود[۹] که فتاوایش در نقاط دورتر نیز شهرت داشت.[۱۰] احمد بن فهد احسایی، فخرالدین سبیعی و احمد بن محذم از ابنمتوج بهره برده و روایتهایی از او نقل کردهاند.[۱۱]
از آثار برجایمانده از ابنمتوج، الناسخ و المنسوخ شناخته شده است[۱۲] که خود او میگوید آن را از تفسیر خویش برگرفته است.[۱۳] شرح این رساله توسط عبدالجلیل حسینی قاری با تصحیح و ترجمه محمد جعفر اسلامی در ۱۳۴۴ش در تهران منتشر شد.
آثار خطی دیگری نیز از ابن متوج باقیماندهاند، از جمله:
- غرائب المسائل[۱۴]
- کفایة الطالبین[۱۵] که گاهی با عنوانهای هدایة المستبصرین و ما یجب علی المکلف شناخته میشود.[۱۶]
- منهاج الهدایة فی تفسیر آیات الاحکام الخمسمأة که نسخهای از آن توسط آقابزرگ تهرانی در کتابخانه شخصی دیده شده است.[۱۷]
- وسیلة القاصد فی فتح معضلات القواعد در شرح قواعد الاحکام علامه حلی[۱۸]
- الثارات یا قصص الثار، منظومهای در مراثی و حماسههای شیعه با مطلع «علیّ حرام ان الذّ بمطعم»
- حرز منظوم[۱۹]
ماحوزی[۲۰] و افندی[۲۱] نیز آثار دیگری از ابن متوج برشمردهاند.
پانویس
- ↑ ابنابیجمهور احسایی، عوالی اللئالی، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۶ و ۷.
- ↑ ابنمتوج، الناسخ و المنسوخ، ۱۳۴۴ش، ص۱۱-۱۲.
- ↑ ماحوزی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ۱۴۰۴ق، ص۶۹ -۷۰، جواهر البحرین، ص۸۶ -۹۰.
- ↑ ابنابیجمهور احسایی، عوالی اللئالی، ج۱، ص۶؛ بحرانی، لؤلؤة البحرین، مؤسسه آل البیت، ص۱۷۹.
- ↑ حر عاملی، امل الامل، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۱۶
- ↑ ماحوزی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ۱۴۰۴ق، ص۸۶ -۸۷.
- ↑ ماحوزی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ۱۴۰۴ق، ص۸۹.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۱۳.
- ↑ ابنابیجمهور احسایی، عوالی اللئالی، ۱۴۰۳ق ، ج۱، ص۶
- ↑ نک: ماحوزی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ۱۴۰۴ق، ص۸۹؛ افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ش، ج۱، ص۴۳.
- ↑ ابنابیجمهور احسایی، عوالی اللئالی، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۶ -۷؛ افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ش، ج۱، ص۴۴.
- ↑ ابنمتوج، الناسخ و المنسوخ، ۱۳۴۴ش، ص۱۱-۱۲.
- ↑ ابنمتوج، الناسخ و المنسوخ، ۱۳۴۴ش، ص۱۱-۱۲.
- ↑ فهرست نسخههای خطی آستان، ج۲، ص۸۸ -۸۹.
- ↑ فهرست نسخههای خطی آستان، ج۲، ص۱۰۲، ج۵، ص۴۸۲
- ↑ آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۹، ص۳۵، ۳۶ و ج۲۵، ص۱۹۱.
- ↑ آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۲۳، ص۱۸۰-۱۸۱.
- ↑ فهرست نسخههای خطی آستان، ج۵، ص۵۲۸ -۵۲۹.
- ↑ فهرست نسخههای خطی کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ص۲۹۰؛ برای برخی دیگر از اشعار او، نک: طریحی، المنتخب، ۱۳۷۹ق، ص۱۵۳- ۱۵۵؛ خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۸۲ق، ج۱، ص۷۰-۷۱.
- ↑ ماحوزی، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، ۱۴۰۴ق، ص۷۰، «جواهر البحرین»، ص۸۸.
- ↑ افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ش، ج۳، ص۲۲۰.
منابع
- آستان قدس، فهرست.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- ابنابیجمهور احسایی، محمد، عوالی اللئالی، قم، به کوشش مجتبی عراقی، ۱۴۰۳ق.
- ابنمتوج، احمد بن عبدالله، الناسخ و المنسوخ، تصحیح: محمدجعفر اسلامی، تهران، کتابفروشی محمدی، ۱۳۴۴ش.
- افندی، عبدالله بن عیسی بیگ، رياض العلماء و حياض الفضلاء، قم، بینا، ۱۴۰۱ش.
- امین، محسن، أعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- بحرانی، یوسف بن احمد، لولوة البحرين في الإجازات و تراجم رجال الحديث، به کوشش محمدصادق بحرالعلوم، قم، مؤسسه آل البیت، بیتا.
- حرعاملی، محمد، أمل الآمل في علماء جبل عامل، به کوشش سید احمد حسینی، بغدادی، ۱۳۸۵ق.
- خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات في أحوال العلماء و السادات، تهران، نشر اسلامیه، ۱۳۸۲ق /۱۹۶۲م.
- طریحی، فخرالدین، المنتخب للطريحي في جمع المراثي و الخطب المشتهر بالفخري، نجف، بینا، ۱۳۷۹ق.
- بحرانی، سلیمان بن عبدالله، فهرست آل بابویه و علماء البحرین، به تحقیق احمد حسینی اشکوری، به اهتمام محمود مرعشی، قم، کتابخانه عمومی آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دایرة المعارف بزرگ اسلامی