رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع)
 مزار آیتالله خامنهای و برخی از اعضای خانواده او در رواق دار الذکر | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| بنيانگذار | امیر عزیزی، نایبالتولیه آستان قدس رضوی، |
| تأسیس | ۱۳۴۲-۱۳۴۶ش |
| مکان | جنوب شرقی ضریح امام رضا(ع) |
رواق دارالذکر حرم امام رضا(ع)، از رواقهای حرم امام رضا(ع) است که در جنوب شرقی قبر امام رضا(ع) قرار دارد. در این رواق، پیکر آیتالله سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، پس از تشییع و اقامه نماز میت، در ۱۹ تیر سال ۱۴۰۵ش به خاک سپرده شد.
رواق دارالذکر در گذشته حیاط مدرسه علمیه علینقیمیرزا، فرزند فتحعلیشاه قاجار، بود. این مدرسه در سال ۱۲۳۸ق به دستور علینقیمیرزا ساخته شد. پس از تعطیلی مدرسه، این بنا مدتی به کشیکخانه خدام و مخزن کتابخانه آستان قدس رضوی اختصاص یافت و سپس در طرح توسعه حرم، به رواق تغییر کاربری داد.
تاریخچه
رواق دارالذکر از رواقهای حرم امام رضا(ع) است که در جنوب شرقی ضریح است[۱] و مسیر تشرف زائران مرد به قبر امام رضا(ع) قرار دارد.[۲] این رواق در گذشته، حیاط مدرسه علمیه علینقیمیرزا بود و در جریان توسعه حرم به رواق تبدیل شد.[۳] مدرسه به دستور علینقیمیرزا، فرزند فتحعلیشاه قاجار، هنگام حکومت او بر خراسان رضوی و تولیت آستان قدس رضوی، پس از پایان ساخت صحن نو (صحن آزادی کنونی)، در سال ۱۲۳۸ق بهوسیله حاج آقاجان، معمارباشی آستان، در بخش غربی صحن نو ساخته شد.[۴]
بنابر نقلی، مدرسه علینقیمیرزا در بخشی از زمینهای وقفی شاه عباس صفوی (حکومت: ۹۹۶-۱۰۳۸ق) میان صحن نو و صحن کهنه بنا شد که پس از احداث صحن نو باقی مانده بود.[۵] در بخشی از این زمینها رواق دارالسعاده و رواق دارالضیافه ساخته شد و بخش غربی آن نیز به ساخت مدرسه علینقیمیرزا تعلق گرفت.[۶] پس از برکناری علینقیمیرزا از تولیت آستان قدس، ساخت مدرسه بر روی زمین وقفی برخلاف مقررات تشخیص داده شد. ازاینرو مدرسه تعطیل و ساختمان آن به کشیکخانه خدام تبدیل شد و طبقه بالای آن نیز به مخزن کتابخانه آستان قدس رضوی اختصاص یافت.[۷]
در جریان توسعه حرم امام رضا(ع)، امیر عزیزی، نایبالتولیه آستان قدس رضوی، با توجه به نزدیکی این بنا به روضه منوره و قرار گرفتن آن در مسیر تشرف زائران، تصمیم گرفت آن را، همانند برخی دیگر از بناهای پیرامون حرم، به رواق تبدیل کند. بر این اساس، بخش آسایشگاه خدام مدرسه به رواق دارالعزه و حیاط مدرسه به رواق دارالذکر تغییر کاربری یافت.[۸]
در سالهای ۱۳۴۲-۱۳۴۳ش، حیاط مدرسه با تیرآهن و بتنآرمه مسقف شد و سقف آن آینهکاری گردید[۹] و دیوارهای آن با سنگ مرمر و کاشی مُعَرَّق پوشانده شد.[۱۰] با انتصاب نادر باتْْمانْقِلِیچ به نیابت تولیت، عملیات آینهکاری و کاشیکاری مدتی متوقف شد و در اواخر دوره او بخشی از آینهکاری از سر گرفته شد، اما به پایان نرسید.[۱۱] سرانجام در سال ۱۳۴۶ش، با آغاز نیابت تولیت پیرنیا، آینهکاری سقف و کاشیکاری معرق دیوارها تکمیل و این رواق «دارالذکر» نامگذاری شد.[۱۲] حجرههای فوقانی و تحتانی مدرسه که در اطراف رواق قرار دارند، اکنون محل استقرار برخی از دفاتر آستان قدس رضوی هستند.[۱۳]
محل دفن آیتالله سید علی خامنهای
پیکر آیتالله سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، پس از تشییع در تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد که منابع آن را میلیونی گزارش کردهاند،[۱۴] و پس از اقامه نماز میت، در بامداد ۱۹ تیر سال ۱۴۰۵ش در رواق دارالذکر به خاک سپرده شد.[۱۵]
ویژگیها و معماری
رواق دارالذکر از سمت غرب با سه درگاه به رواق دارالعزه راه دارد. در سمت شرق نیز سه درگاه آن به صحن آزادی، دفاتر اداری حرم و کفشداری شماره هفت و یک درگاه کوچکتر به همان کفشداری باز میشود. در شمال، سه درگاه به دفتر امانات نقدی و دفتر بخش خدام و در جنوب، پنج درگاه به رواق دارالسرور راه دارد. همچنین این رواق از طریق یک راهپله به رواق دارالزهد متصل است.[۱۶]
رواق دارالذکر، ۱۸۰ متر مربع مساحت، با ابعاد ۱۲ در ۱۵ متر و ارتفاع ۹ متر دارد.[۱۷] سقف آن با گچبری و آینهکاری تزیین شده و صلوات خاصه امام رضا(ع) به خط نسخ در مرکز آن نقش بسته است.[۱۸] دیوارهای رواق، بهجز قسمت پایین آن، با کاشی مُعَرَّق پوشیده شده و با نقوش اسلیمی و هندسی و کتیبههایی مشتمل بر آیات قرآن و احادیثی از امام رضا(ع) تزیین شدهاند.[۱۹] کف رواق از سنگ مرمر یَشْمی است.[۲۰] کف این رواق در حدود ۴۰ سانتیمتر از دار السرور بلندتر و در حدود ۷۰ سانتیمتر از دارالزهد کوتاهتر است.[۲۱] درهای چوبی رواق نیز همگی مُشَبَّک ساده، به رنگ قهوه ای و فاقد تزییناتاند.[۲۲]
پانویس
- ↑ نعمتی، «دار الذکر. رواق»، ج۱، ص۴۲۸.
- ↑ «رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی کجاست؟...»، وبگاه قدس آنلاین.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۲.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۲.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۲-۲۷۳.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۲-۲۷۳.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۳.
- ↑ «رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی کجاست؟...»، وبگاه قدس آنلاین.
- ↑ «رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی کجاست؟...»، وبگاه قدس آنلاین.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۵.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۵.
- ↑ پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۵.
- ↑ «بخش سوم - رواقهای حرم»، وبگاه حرم رضوی.
- ↑ «سردار حسنزاده: بیش از 40 میلیون نفر در تشییع قائد شهید شرکت کردند»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ نعمتی، «دار الذکر. رواق»، ج۱، ص۴۲۸.
- ↑ نعمتی، «دار الذکر. رواق»، ج۱، ص۴۲۸.
- ↑ «رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی کجاست؟...»، وبگاه قدس آنلاین.
- ↑ نعمتی، «دار الذکر. رواق»، ج۱، ص۴۲۸.
- ↑ نعتی، «دار الذکر. رواق»، ج۱، ص۴۳۰.
- ↑ نعتی، «دار الذکر. رواق»، ج۱، ص۴۳۰.
- ↑ نعمتی، «دار الذکر. رواق»، ج۱، ص۴۲۸.
منابع
- «بخش سوم - رواقهای حرم»، وبگاه حرم رضوی، تاریخ بازدید: ۲۵ تیر ۱۴۰۵ش.
- پسندیده، محمود، حوزه علمیه خراسان، مشهد، آستان قدس رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی مشهد مقدس، ۱۳۸۵ش.
- «پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در دارالذکر حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۷ تیر ۱۴۰۵ش.
- «رواق دارالذکر در حرم امام رضا(ع) کجاست؟ + نقشه حرم مطهر | تصاویر آرامگاه ابدی رهبر شهید انقلاب»، وبگاه همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۵ تیر ۱۵۰۴ش.
- «رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی کجاست؟ / نگاهی به تاریخچه مدرسهای که به «رواق» تبدیل شد + تصاویر»، وبگاه قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۵ تیر ۱۴۰۵ش.
- «سردار حسنزاده: بیش از 40 میلیون نفر در تشییع قائد شهید شرکت کردند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۷ تیر ۱۴۰۵ش.
- نعمتی، بهزاد، «دار الذکر. رواق»، دائرة المعارف آستان قدس رضوی، ج۱، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس، ۱۳۹۹ش.
| بستگان | امام کاظم(ع) (پدر) • نجمه (مادر) • سبیکه (همسر) • امام جواد (فرزند) • فاطمه معصومه(س) (خواهر) • حمزة بن موسی (برادر) • شاهچراغ (برادر) • سید میر محمد عابد (برادر) • قاسم بن موسی (برادر) • زید النار (برادر) | .jpg) |
|---|---|---|
| القاب | ||
| کنیهها | ||
| سخنان | ||
| مناظرات | ||
| اصحاب | ||
| خلفای معاصر | ||
| مسیر حرکت | ||
| شعر و هنر مرتبط | ||
| مکانها و بناهای مرتبط و منسوب | ||
| کتابشناسی | ||
| وابسته | ||