صفه (آیین)

مراسم صفه

برگزاری مراسم صفه در حرم امام رضا(ع)
زمان‌برگزاری	هر روزه در دو نوبت صبح و عشا
مکان برگزاری	حرم امام رضا(ع)، مشهد
اوراد و اشعار	مدیحه چهارده معصوم از خواجه نصیرالدین طوسی
ثبت ملی	شده است
آیین‌های مهم
سینه‌زنی • افطاری • تشییع جنازه • تعزیه خوانی سایر آیین‌ها

صُفَّه یا صَفَه‌خوانی یکی از آیین‌های حرم امام رضا(ع) در زمینه تلاوت قرآن است که هر روز در دو نوبت برگزار می‌شود: نیم ساعت پس از طلوع آفتاب و پس از نماز مغرب و عشا. این مراسم توسط حافظان قرآن، که در آستان قدس رضوی «حفاظ» نامیده می‌شوند، اجرا می‌شود.

خادمان در این آیین به چهار گروه حفاظ، فراشان، دربانان و کفش‌داران تقسیم می‌شوند. در محل برگزاری، چهارده قرآن روی رَحل در دو ردیف چیده می‌شوند و چهارده خادم حفاظ پشت هر رَحل می‌نشینند و قرآن را تلاوت می‌کنند. پس از پایان قرائت، هر حافظ یک مدیحه از اشعار خواجه نصیرالدین طوسی درباره چهارده معصوم(ع) می‌خواند و سپس خطبه‌خوان خطبه‌ای قرائت می‌کند. مراسم با سجده شکر خادمان پایان می‌یابد. هر قاری در طول مراسم یک جزء قرآن تلاوت می‌کند و خادمانِ فراش مسئولیت برقراری نظم را بر عهده داشته و دیگر خادمان به‌عنوان شنونده در مجلس حضور دارند.

برخی منابع، قدمت آیین صفه را به قرن دوم قمری و هم‌زمان با شهادت امام رضا(ع) نسبت داده‌اند، اما اسناد و وقف‌نامه‌ها نشان می‌دهد این مراسم از سال ۱۲۷۶ق برگزار می‌شده است. براساس این اسناد، امام وردیخان بیات مختاری این سنت را ثبت کرده و موقوفه‌ای برای آن در نظر گرفته است. ابتدا مراسم در رواق توحیدخانه برگزار می‌شد و سپس به رواق دارالحفاظ منتقل شد؛ امروزه آیین صفه در رواق دارالسلام برگزار می‌شود

آیین صفه در سال ۱۴۰۲ش به ثبت ملی رسید