مناهی النبی
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| موضوع | اخلاقی، اجتماعی |
| صادره از | پیامبر اسلام (ص) |
| راوی اصلی | امام صادق(ع) |
| منابع شیعه | من لایحضره الفقیه، الامالی |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
مَناهِی النَّبی روایتی از امام صادق(ع) که مشتمل بر مجموعهای از دستورهای اخلاقی و اجتماعی پیامبر(ص) است. مضمون آن شامل نهی از برخی رفتارهای ناپسند مانند:
- خوردن و آشامیدن در حال جنابت، گرفتن ناخن با دندان، غیبت و گوش دادن به آن،
- شرابخواری، خریدوفروش و ساقیگری برای آن، ربا و بیع بدون ضمانت،
- ورود به مسجد با سلاح، و تأخیر در پرداخت دستمزد کارگر.
همچنین دربردارنده توصیههایی اخلاقی مانند مسواکزدن، احترام به همسایه، خوشرفتاری با برادر دینی، و رعایت حقوق حیوانات و پرهیز از ستم به آنها است.[۱]
روایت مناهی النبی(ص) از نظر سندی ضعیف و غیرمعتبر دانسته شده است؛ و گفته شده رجالشناسانی مانند شیخ طوسی و نجاشی به آن اشاره نکردهاند[۲] و راویانش در منابع رجالی شناختهشده نیستند.[۳] این موضوع باعث میشود روایت از نظر سند در شمار احادیث مجهول و ضعیف قرار گیرد.
بااینحال، مضامین اخلاقی و فقهی موجود در روایت در احادیث پراکنده و معتبر دیگری نیز آمده است، هرچند چنین ترتیب و تجمیعی به شکل کنونی در میان محدثان شیعه و سنی یافت نمیشود.
روایت مناهی النبی(ص) هرچند توسط شیخ صدوق در دو کتاب، امالی و من لایحضره الفقیه، نقل شده و سند در هر دو مشترک است،[۴] اما بررسی رجالیِ رجالشناسان، نشان میدهد که اعتبار سندی آن بسیار ضعیف است. در زنجیره سند این روایت چند راوی ناشناخته یا محل اشکال وجود دارد:
- شعیب بن واقد: که در هیچیک از منابع رجالی شیعه نامی از او نیست.
- حمزه بن محمد: از سادات زیدی بوده و از او نیز در منابع رجالی یاد نشده است.[۵]
- عبدالعزیز ابهری: شخصیتی ناشناخته است.
- حسین بن زید (پسر زید شهید): تربیتیافته امام صادق(ع) است، ولی این رابطه دلیل بر توثیق او نیست.
- محمد بن زکریا الغلابی: اگر همان بصری باشد، در منابع اهل سنت صریحاً بهعنوان جاعل حدیث و راوی احادیث موضوعه معرفی شده است (به نقل از دارقطنی توسط ابنجوزی).
برخی روایت را به حسین بن زید نسبت دادهاند، اما شیخ صدوق، تصریح دارد که آن را از شعیب بن واقد روایت کرده و در مشیخه خود نیز سندش را تا او ذکر میکند.[۶]
پانویس
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳، باب ذکر جمل من مناهی النبی(ص)؛ شیخ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۲۲، المجلس السادس و الستون.
- ↑ نگاه کنید به: طوسی، الإستبصار، ۱۴۰۶ق-۱۹۸۵م؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق.
- ↑ نگا کنید به: طوسی، اختیار معرفه الرجال، ۱۳۴۸ش؛ طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق؛ طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق؛ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۲۴ق.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳، باب ذکر جمل من مناهی النبی(ص)؛ شیخ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۲۲، المجلس السادس و الستون.
- ↑ نگاه کنید به: طوسی، اختیار معرفه الرجال، ۱۳۴۸ش؛ طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق؛ طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق؛ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۲۴ق.
- ↑ خویی، معجم رجال الحدیث، مؤسسه الامام الخویی الاسلامیه، ج۹، ص۳۴.
منابع
- ابن جوزی، جمال الدین عبدالرحمن، الموضوعات، تصحیح و مقدمه عبدالرحمن محمد عثمان، مدینه، المکتبه السلفیه بالمدینه المنوره، چاپ اول، ۱۳۸۶ق-۱۹۶۶م.
- خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقاته، نجف، موسسه الامام الخویی الاسلامیه، بیتا.
- شیخ صدوق، محمد بن علی ، امالی شیخ صدوق، تصحیح و ترجمه محمدباقر کمرهای، تهران، نشر کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال المعروف برجال الکشی، تصحیح و تحقیق و مقدمه حسن المصطفوی، مشهد، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش.
- طوسی، محمد بن حسن، الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، تحقیق و تصحیح سیدحسن الموسوی الخرسان، بیروت-لبنان، دارالاضواء، ۱۴۰۶ق-۱۹۸۵م.
- طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، تحقیق شیخ جواد القیومی، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
- طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، تحقیق و تصحیح سید حسن الموسوی الخرسان، تهران، داراکتب الاسلامی، ۱۴۰۷ق.
- طوسی، محمد بن حسن، رجال طوسی، تحقیق جواد القیومی، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق: سید موسی شبیری زنجانی، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ هفتم، ۱۴۲۴ق.