رقیه دختر حضرت علی (ع)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
رقیه دختر حضرت علی (ع)
رقیه دختر امام علی.jpg
شناسنامه
نام کامل رقیه بنت علی بن ابیطالب
زادروز
زادگاه
تاریخ درگذشت زنده در ۶۱ق
آرامگاه قاهرهمصر
نام همسر مسلم بن عقیل
فرزندان عبدالله بن مسلم
خویشاوندان سرشناس علی (ع)  • حسن (ع)  • حسین (ع)
ضریح رقیه دختر امام علی (ع)

رُقَیة بنت علی علیه‌السلام(زنده در ۶۱ق)، همسر مسلم بن عقیل و از اسیران کربلا.

رقیه در واقعه کربلا حضور داشت، او در مسیر مکه به سوی کربلا خبر شهادت شوهرش مسلم بن عقیل را شنید. روز عاشورا نیز فرزندانش عبدالله و محمد(به قولی) به شهادت رسیدند و خود به اسارت لشکریان عمر بن سعد درآمد. قبری در قاهره به او منسوب است که در سال ۱۴۱۶ق بُهره‌های داوودی هند ضریح قدیمی آن را تعویض کردند.

نسب

مادر رقیه، صهباء دختر ربیعه تغلبیه، کنیز امام علی(ع) بود.[۱] ذبیح الله محلاتی صهباء را مادر او و عمر بن علی دانسته است.[۲] رقیه با پسر عموی خود، مسلم بن عقیل ازدواج کرد.[۳] به گفته نویسنده ریاحین الشریعه وی از مسلم بن عقیل صاحب دو پسر به نام عبدالله و محمد و یک دختر شد. وی عبدالله را، شوهر سکینه دختر امام حسین(ع) دانسته است.[۴]

در برخی منابع از وی به ام‌کلثوم یاد شده است[۵] که به احتمال کنیه وی مد نظر بوده است. سید محسن امین، او را ام کلثوم وسطی و غیر از ام کلثوم کبری و ام کلثوم صغری خوانده است.[۶]

واقعه کربلا

رقیه، در واقعه عاشورا همراه امام حسین (ع) به کربلا آمد. به گفته ذبیح الله محلاتی سه فرزندش در این سفر او را همراهی می‌کردند. در بین راه خبر شهادت مسلم بن عقیل را شنید. فرزندش عبدالله بن مسلم، در کربلا به شهادت رسید.[۷]

محلاتی از شهادت محمد و عبدالله، دو پسر او در واقعه کربلا و اسارت وی سخن گفته است.[۸]

آرامگاه

بنابر آنچه که در معجم البلدان آمده است، رقیه در قاهره (در کشور مصر) مدفون است.[۹]

ضریح قبر منسوب به رقیه دختر امام علی(ع) در سال ۱۴۱۶ق نصب شده و از نظر تزئینات هنری، با سایر ضریح‌های نقره تفاوت‌هایی دارد. شکل ضریح نزدیک به مستطیل و اضلاع آن به تناوب دارای سه یا چهار پنجره مشبّک است. در بالای سقف ضریح گنبد کوچک و در بالای زاویه‌های اضلاع آن، مقرنس‌هایی شبیه مقرنس موجود در گوشه‌های مناره مسجد کوفه (که تقلیدی است از نمونه موجود در مسجد الاقمر)، وجود دارد. پایه ضریح از سنگ مرمر سبز رنگ حجاری شده است. ضریح نقره‌ای مرقد رقیه توسط بُهره‌های داوودی هند طراحی و جایگزین ضریح قدیمی مسی شده است.[۱۰]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ابن سعد، الطبقات (۱۴۱۰ق)، ج‏۳، ص‌۱۴؛ ابن جوزی، المنتظم(۱۴۱۲ق)، ج‏۴، ص‌۱۰۹؛ طبری، تاریخ(۱۹۶۷م)، ج‌۴، ص‌۳۵۹؛ ابن کثیر، البدایةوالنهایة، ج‏۶، ص۳۵۲.
  2. محلاتی، ریاحین الشریعة(۱۳۷۳ش)، ج۴، ص۲۵۵-۲۵۶.
  3. بلاذری، أنساب‏‌الأشراف(۱۳۹۴ق)، ج‏۲، ص۷۰.
  4. محلاتی، ریاحین‌الشریعة(۱۳۷۳ش)، ج۴، ص۲۵۵.
  5. .ابن عنبه، عمدة الطالب(۱۴۱۷ق)،‌ ص۳۲.
  6. امین، اعیان الشیعه(۱۴۰۶ق)، ج۳، ص۴۸۴.
  7. خلیفه، تاریخ ‏خلیفة(۱۴۱۵ق)، ص‌۱۴۵؛ امین، اعیان الشیعه(۱۴۰۶ق)، ج۷، ص۳۴؛ بلاذری، أنساب‏‌الأشراف(۱۳۹۴ق)، ج‏۲، ص۷۰؛ طبری، تاریخ(۱۹۶۷م)،‌ ج۵، ص۴۶۹؛ ابن اثیر، الکامل(۱۳۷۱ش)، ج۹، ص۴۱۲؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین(دارالمعرفه)، ص۹۸.
  8. محلاتی، ریاحین الشریعه(۱۳۷۳ش)، ج۴، ص۲۵۵.
  9. حموی، معجم‌البلدان(۱۹۹۵م)، ج۵، ص۱۴۲.
  10. احمد خامه یار؛ آثار هنری و عمرانی اسماعیلیان بُهره هند در عتبات عالیات و زیارتگاه‌های شیعه [بخش۲: شام و مصر

منابع

  • ابن اثیر، الکامل، ترجمه: ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، مؤسسه مطبوعاتی علمی، تهران، ۱۳۷۱ش.
  • ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوك، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، دارالكتب العلمیة، ط الأولی، بیروت، ۱۴۱۲ق-۱۹۹۲م.
  • ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الكبری، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، دارالكتب العلمیة، ط الأولی، بیروت، ۱۴۱۰ق-۱۹۹۰م.
  • ابن عنبه حسنی، عمدة الطالب فی انساب آل ابیطالب، قم، انصاریان، ۱۴۱۷ق.
  • ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبيين، تحقیق: سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه، بی‌تا.
  • امین، سید محسن، اعیان الشیعه، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
  • بلاذری، انساب الاشراف، تحقیق: محمدباقر محمودی، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ط: الاولی، ۱۳۹۴ق-۱۹۷۴م.
  • حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم البلدان، دارصادر، ط: الثانیه، ۱۹۹۵م.
  • خلیفة بن خیاط، تاريخ خليفة، تحقيق فواز، دارالكتب العلمية، ط الأولى، بیروت، ۱۴۱۵ق-۱۹۹۵م.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمدابوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۹۶۷م.
  • محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعة، دارالکتب الاسلامیة، تهران، ۱۳۷۳ش.

پیوند به بیرون