گلگت
 مسجد جامع شیعیان گلگت | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | پاکستان |
| استان | گلگت بلتستان |
| زبان | «شِینا» |
| ادیان | اسلام |
| مذهب | شیعه، اهل سنت و اسماعیلیه |
| اطلاعات تاریخی | |
| نام قدیم | سارگین، گِری گِرت |
| اماکن | |
| مساجد | مسجد جامع گلگت |
| مؤسسات | انجمن امامیه گلگت |
گِلْگِت در شمالی‌ترین بخش پاکستان و در مرز با چین و افغانستان قرار دارد و از مناطق شیعه‌نشین این کشور به‌شمار می‌رود.[۱] این منطقه کوهستانی، متشکل از پنج دره[۲] و محل اتصال رشته‌کوه‌های هیمالیا، قراقرم و هندوکش است.[۳] گلگت و بلتستان در سال ۲۰۲۰م با عنوان «ایالت گلگت بلتستان» نام‌گذاری شدند.[۴] بر پایه سرشماری ۲۰۱۷م، جمعیت ناحیه گلگت حدود ۲۹۰ هزار نفر بوده[۵] و بیشتر ساکنان آن به زبان شینا سخن می‌گویند.[۶]
همزیستی شیعه و سنی در این منطقه تا دهه ۱۹۷۰م مسالمت‌آمیز گزارش شده، اما یعدها به‌دلیل سیاست‌های ژنرال ضیاالحق رئیس‌جمهور وقت پاکستان، خشونت فرقه‌ایِ ضد شیعی در این منطقه افزایش یافت.[۷]
براساس برخی گزارش‌ها، ورود تشیع به شبه‌قاره هند به سال ۳۶ [۸]یا ۳۸ق[۹] بازمی‌گردد. همچنین نقل شده است که سید شاه افضل در سال ۱۰۵ق/۷۲۵م از بدخشان به گلگت آمد[۱۰] و به تبلیغ تشیع پرداخت[۱۱] پس از گسترش دعوت فاطمیان، فرقه اسماعیلیه نیز از طریق بدخشان به بخش‌هایی از گلگت، از جمله هُوْنْزا، راه یافت.[۱۲] در دوره‌های بعد، شماری از مبلغان شیعی نظیر شاه‌بریا ولی،[۱۳] عارف جلالی،[۱۴] سید شاه ولی تقوی[۱۵] و سید سلام شاه معروف به سید پنجابی،[۱۶] در گسترش تشیع در این منطقه نقش داشتند.
به‌گفته برخی پژوهشگران، ناصرالدین محمد غازی‌خان (حکومت: سال ۹۵۸ق تا اواخر قرن ۱۰قمری) نخستین حاکم شیعه گلگت بود؛[۱۷] هرچند برخی دیگر آغاز حکومت‌های شیعی را به دوره راجا سوملک اول (۷۲۳–۷۹۳م) نسبت می‌دهند.[۱۸] همچنین، خاندان شیعی کیانی تا سال ۱۸۴۸م بر گلگت حکومت کردند[۱۹] که پس از دوره سلطه سیک‌ها و حکومت دوگرا،[۲۰] این منطقه در سال ۱۹۴۸م به پاکستان ملحق شد.[۲۱]
از شخصیت‌های شیعی گلگت می‌توان به سرهنگ حسن خان (۱۹۱۹م-۱۹۸۳م)، از رهبران مبارزه با حکومت دوگرا[۲۲] و نویسنده کتاب از شمشیر تا زنجیر،[۲۳] سید ابوالقاسم خوانساری ریاضی، عالم ایرانی مقیم گلگت،[۲۴] و سید ضیاءالدین رضوی، امام جمعه[۲۵] و رهبر مذهبی شیعیان گلگت،[۲۶] اشاره کرد که در سال ۲۰۰۵م ترور شد.[۲۷]
آیین‌های مذهبی شیعیان گلگت شامل برگزاری دسته‌های عزاداری عاشورا از سال ۱۹۵۱م،[۲۸] چراغانی گسترده در اعیاد ولادت پنج‌تن آل‌عبا(ع)[۲۹] و بزرگداشت نوروز با دید و بازدید، پوشیدن لباس نو و آیین‌های محلی است.[۳۰]
گلگت طی دهه‌های اخیر شاهد چندین حمله تروریستی و خشونت فرقه‌ای علیه شیعیان بوده است. از مهم‌ترین این رویدادها، حمله سال ۱۹۸۸م به گلگت و روستاهای اطراف آن است که در پی اختلاف بر سر زمان عید فطر رخ داد و به کشته‌شدن بیش از ۶۰ شیعه، تخریب گسترده خانه‌ها، مساجد و حسینیه‌ها و ویرانی روستاهای متعدد انجامید.[۳۱] همچنین در سال ۲۰۱۲م سه حمله بزرگ علیه شیعیان رخ داد: در «سانحه کوهستان» ۱۹ مسافر شیعه،[۳۲] در «سانحه چیلاس» دست‌کم ۱۲ شیعه[۳۳] و در «سانحه لولوسر» ۲۵ شیعه پس از شناسایی هویت مذهبی خود به دست افراد مسلح کشته شدند.[۳۴] در پی تداوم این خشونت‌ها، سید راحت حسین حسینی، امام جمعه شیعیان گلگت، برای پایان دادن به تکفیر و ترور، همتای اهل‌سنت خود را به مباهله دعوت کرد، اما این اقدام با مداخله دولت به نتیجه نرسید.[۳۵]
پانویس
- ↑ «گلگت کی باری میں»، وبگاه میری دهرتی.
- ↑ سعیدی شگری، ۱۴۰۰ش، ص۳۱.
- ↑ سبوخ سید، شمالی علاقه جات کا گیت وی گلگت، کی تباهی کا ذمه دار کون، آئی بی سی اردو.
- ↑ مریم وریج کاظمی، «ارزیابی خشونت فرقه‌ای در گلگیت - بلتستان؛ منطقه شیعه‌نشین پاکستان» مؤسسه مطالعات راهبردی شرق
- ↑ Gilgit Baltistan
- ↑ غلام الدین، کیا گلگت بلتستان کی مقامی زبانیں معدوم هو رهی هیں؟، اندپندنت اردو.
- ↑ مریم وریج کاظمی، «ارزیابی خشونت فرقه‌ای در گلگیت - بلتستان؛ منطقه شیعه‌نشین پاکستان» مؤسسه مطالعات راهبردی شرق
- ↑ خلیفه بن خیاط عصفری، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص۱۳۹.
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان، ج ۳، ص، ۵۳۱، ۵۳۰؛ فتوح السند کی ذیل میں دیکهیں؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، بشار ج۲، ص۳۳۱؛ عاملی، اعیان الشیعه، ج۴، ص۳۷۴و۳۷۵.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۳۴.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۳۴.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۳۴.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۱۳۵.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۳۴.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۳۴.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۱۳۶.
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۴۴۰۶.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۴۳.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۳۹–۱۱۹.
- ↑ کشمیر دوگره راج ۱۳، مکالمه ویب سائت.
- ↑ انجم، شیعیت گلگت میں، ص۱۲۰.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۱۱۹–۱۲۵.
- ↑ سعیدی، فرمان علی، تاریخ تشیع و عوامل گسترش آن در گلگت و بلتستان، ۱۴۰۰ش، ص۳۷۳.
- ↑ آقابزرگ طهرانی، طبقات، نقبا، قسم۱، ص۶۴، قسم۲، ص۶۴۵؛ موسوی اصفهانی، ج۲، ص۲۶؛ موسوی خوانساری، مقدمهٔ روضاتی، ص۱۹۱.
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۱۵۰.
- ↑ «شهید نصاب سید ضیاء الدین رضوی کی شهادت کو 18 برس بیت گئی» اسلام تائمز
- ↑ «شهید نصاب سید ضیاء الدین رضوی کی شهادت کو 18 برس بیت گئی» اسلام تائمز
- ↑ انجم، غلام حسین، شیعیت گلگت میں، ص۱۷۲.
- ↑ «شهید ضیاء الدین رضوی ؒ کی فرزند سید حسین رضوی سی خصوصی گفتگو»، جعفریه پریس.
- ↑ «پاکستان میں نوروز "عالم افروز" اور "ایران صغیر" کی کهانی» ایرنا نیوز ایجنسی
- ↑ لیاقت تمنائی، سانحه ۱۹۸۸ء گلگت، ناقابل فراموش سانحه کی ۳۱ سال ابلاغ سائت.
- ↑ سانحه چلاس، ظلم کی داستان، اسلام تائمز.
- ↑ سانحه چلاس، بسوں سی شناختی کارد دیکه کر اتارکر شهید کیئیجانیوالوں کی آج ۹ویں برسی منائی جارهی هی، شیعیت نیوز ایجنسی.
- ↑ سانحه لولوسر کی ۲ سال مکمل، قاتل ابتک گرفتار نه هو سکی، اسلام تائمز.
- ↑ «گلگت میں مناظری اور مباهلی کی نوبت نهیں آئی، فریقین کی ایک دوسری سی معذرت»
منابع
- سانحه لولوسر کی ۲ سال مکمل، قاتل ابتک گرفتار نه هو سکی، اسلام تائمز. درج مطلب: ۱۷ آگوست ۲۰۱۲م، بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۲۳م.
- ۲۸ فروری گلگت بلتستان کی تاریخ کا سیاه دن، جب شاهراه قراقرم پر ۲۵ شیعه مسافرین کو شهید کر دیئی گئی، خبرگزاری اسلام تائمز. درج مطلب: ۱ مارس ۲۰۱۲م، تاریخ بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۲۳م.
- بلقیس بانو، شمیم بلتستانی شخصیت اور فن، سودی بکس لنک رود سکردو بلتستان، ۲۰۱۴ ء.
- سبوخ سید، شمالی علاقه جات کا گیت وی گلگت کی تباهی کا ذمه‌دار کون، آئی بی سی اردو. درج مطلب: ۴ اکتبر ۲۰۲۰م، تاریخ بازدید: ۱ فوریه ۲۰۲۳م.
- غلام الدین، کیا گلگت بلتستان کی مقامی زبانیں معدوم هو رهی هیں؟، اندپندنت اردو، ۲۱ فوریه ۲۰۲۰م، تاریخ بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۲۳م.
- سانحه چیلاس پاکستان از زبان یک شاهد عینی، خبرگزاری اسلام تائمز، درج مطلب:۲۱ فروردین ۱۳۹۱ش، بازدید مطلب: ۱۲ بهمن، ۱۴۰۱ش.
- سانحه چلاس، ظلم کی داستان، خبرگزاری اسلام تائمز. درج مطلب: ۶ آوریل ۲۰۱۲، تاریخ بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۲۳م.
- کشمیر دوگره راج ۱۳، مکالمه ویب سائت، درج مطلب، ۳۰ مارچ ۲۰۲۱ء، تاریخ بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۲۳م.
- دنیوری، غلام حسین انجم، اسلام گلگت میں، کراچی، اداره احیای تراث اسلامی، چاپ اول، ۱۹۹۴م.
- دنیوری، غلام حسین انجم، شیعیت گلگت میں، خیرالناس ویلفیر ترست دنیور، ۲۰۰۶م.
- رابعه رحمن، خطه گلگت بلتستان، نوائی وقت، درج مطلب، ۱۶ اگوست ۲۰۱۳م، تاریخ بازدید: ۱ فوریه ۲۰۲۳م.
- سعیدی شگری، فرمان علی، تاریخ تشیع و عوامل آن در گلگت و بلتستان، قم، دارالتهذیب، چاپ اول، ۱۴۰۰ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، زندگی من، در مرزبان وحی و خرد، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۸۱ش.
- کاظمی، مریم وریج، «ارزیابی خشونت فرقه‌ای در گلگیت - بلتستان؛ منطقه شیعه‌نشین پاکستان» مؤسسه مطالعات راهبردی شرق، درج مطلب ۱ اردیبهشت ۱۴۰۱، تاریخ بازدید:۱۱ اسفند ۱۴۰۱ش
- لیاقت تمنائی، سانحه ۱۹۸۸ء گلگت، ناقابل فراموش سانحه کی ۳۱ سال سایت ابلاغ، درج مطلب: ۲۱ مه ۲۰۱۹م، تاریخ بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۲۳م.