مقاله قابل قبول
بدون جعبه اطلاعات
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
نیازمند خلاصه‌سازی

سرداب مقدس

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از سرداب غیبت)
پرش به: ناوبری، جستجو
تصویری از سرداب مقدس

سرداب مقدس یا سرداب غیبت زیرزمین خانه امام حسن عسکری(ع) که در شمال غربی حرم عسکریین در سامرا قرار دارد. گویند این مکان محل زندگی و عبادت امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) در روزهای گرم تابستان بوده است. بنابر گزارش‌هایی، امام مهدی (عج) نیز در زمان حیات پدر و پس از آن در این مکان دیده شده و علت نام‌گذاری این مکان به سرداب غیبت همین است.

برخی از نویسندگان اهل‌سنت ادعا می‌کنند که شیعه معتقد است مهدی موعود بعد از تولّد در سرداب مخفی شد و غیبت خود را از آنجا شروع کرد و در دوران غیبت در همانحا زندگی می‌کند و ظهورش از همان سرداب خواهد بود؛ ولی چنین باوری در منابع شیعه وجود ندارد.

معنای سرداب

واژه سرداب و سردابه به قسمتی از خانه گفته می‌شود که در گذشته، به ویژه در مناطق گرمسیر، آن را در زیرزمین می‌ساختند تا در ایام گرم تابستان در آن استراحت کنند و آب و غذاهای فاسدشدنی در آن خنک بماند.[۱]

تاریخچه سرداب غیبت

تصویری از ورودی سرداب غیبت

قدیمی‌ترین خبر در رابطه با غیبت فرزند امام عسکری(ع) در سرداب را بلخی (درگذشته ۶۵۸ق) ذکر کرده، ولی وی نیز از مأخذ اطلاعات خود ذکری به میان نمی‌آورد. احتمال زیادی وجود دارد که ذهبی (از علمای اهل سنت، درگذشته ۷۴۸ق. که نوشته است فرزند امام عسکری(ع) در سن نه سالگی یا کمتر در سال ۲۶۵ق. غائب شده، در آن زمان وی وارد سردابی در سامرا گردیده و دیگر رؤیت نشده است) خبر خود را بر مبنای اعتقاد عام در بین توده‌های امامیه، که امام دوازدهم در سرداب خانه‌اش پنهان شده، نقل کرده باشد. این عقیده پس از قرن پنجم قمری شایع شده و بعدها در بین بعضی از دانشمندان نظیر ابن خلدون مطرح شده است.[۲]

نخستین بار این سرداب توسط الناصر لدین الله یکی از خلفای عباسی مرمت شد و در کتیبۀ آن نام دوازده امام شیعه را نوشت.[۳]

موقعیت سرداب

این سرداب در جهت غربی صحن عسکریین(ع) به سمت شمال واقع شده و در طول تاریخ اصلاحات و تعمیرات زیادی در آن انجام گرفته است. همیشه در موقع تعمیر و ترمیم بارگاه عسکریین(ع) در ساختمان سرداب نیز تغییرات و اصلاحاتی به عمل آمده است. در گذشته از داخل بارگاه و از کنار مرقد حضرت نرجس خاتون به سرداب می‌رفتند و این وضع به همین صورت تا سال ۱۲۰۲ ق. ادامه داشت و در این سال احمد خان دنبلی برای سرداب راهی جداگانه از طرف شمال باز کرد و راه سرداب از طرف روضه عسکریین را مسدود نمود و صحن سرداب را جداگانه ساخت که تقریباً از یک فضای بزرگی به طول ۶۰ متر و عرض ۲۰ متر برخوردار است.

در هرحال این سرداب در طول تاریخ به اندازه‌ای مورد توجه مردم بوده است که در آن آثار ارزشمندی از منبت‌کاری و کاشی‌کاری و سایر هنرهای معماری به کار رفته است. از جمله این اشیا، درِ چوبی نفیسی است که از دوران خلافت عباسیان به جای مانده است و از ویژگی‌های هنری و تاریخی ارزشمندی برخوردار است.

چاه غیبت

در گوشه اتاق کوچکی واقع در سرداب، چاهی معروف به «چاه غیبت» وجود دارد که در متون معتبر شیعی، به این چاه یا محل غیبت حضرت مهدی اشاره نشده است و بزرگان شیعه نیز اعتقادی به آن ندارند.

علت این نامگذاری این است که چون عده‌ای از زائران در داخل سرداب، از حوضی که محل وضوی امام هادی و عسکری علیهم السلام بوده به عنوان تبرک خاک برمی‌داشتند کم کم به چاه غیبت معروف شد.

محدث نوری صاحب المستدرک می‌گوید عده‌ای از خادمان این مکان برای کسب منافع مادی و دینوی خود، چنین خرافه‌ای را رواج داده و آن را چاه غیبت معرفی کرده‌اند و از آن محل، خاکی برای تبرک در مقابل دریافت پول به زائران می‌دادند. شیخ العراقین برای جلوگیری از این اقدام ناصواب چاه مذکور را پر کرده و در آن را بست اما بعدها خادمان دوباره آن را گشودند.[۴]

بمب‌گذاری‌ها

در سال‌های ۱۳۸۴ش(سوم اسفند) و ۱۳۸۶ش (در ۲۳ خرداد) در بمب‌گذاری و تخریب حرم عسکریین بخشی از سرداب نیز تخریب شد.[نیازمند منبع]

سرداب غیبت از دیدگاه اهل سنت

بعضی از نویسندگان اهل‌سنت به شیعه نسبت می‌دهند که شیعه اعتقاد دارد «مهدی موعود» در سردابی در سامرا پنهان شده و از آنجا ظهور خواهد کرد! و گروهی از آنان با اسبان خود در کنار سرداب ایستاده و خواستار بیرون آمدن وی هستند.[۵]

علامه سید مرتضی عسکری درباره سرداب غیبت می‌گوید: «عالم مصری، شیخ محمود ابوریه، که بعد از خواندن کتاب عبدالله سبا شیعه شد، برای من از مصر نامه نوشت که شما (شیعیان) عصرهای جمعه سوار بر اسب می‌شوید و شمشیر به دست، می‌روید و در مقابل سرداب غیبت می‌ایستید و می‌گویید که یابن الحسن! ظاهر شو و خروج کن. در پاسخ او نوشتم من در بغداد به دنیا آمده‌ام و مدتی هم در سامرا بوده‌ام. چنین چیزی که شما می‌گویید درست نیست.»[نیازمند منبع]

آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی نیز در این باره می‌نویسد: «این افتراها از امثال ابن خلدون و ابن حجر، جعل و بر اساس انگیزه دشمنی با شیعه و انحراف از اهل‌بیت و تمایل به بنی‌امیه و دشمنان خاندان رسالت است. این نویسندگان و کسانی که بعد از آنها آمدند، تا زمان ما، به جای اینکه عقاید و آرای شیعه را از خودشان و کتاب هایشان به دست آورند، به جعل و افترا پرداخته و یا جعلیات و افتراهای پیشینیان را ملاک و میزان درباره عقاید شیعه و معرفت آرای آنها قرار می‌دهند و خود و دیگران را گمراه می‌سازند. کسی از شیعیان نگفته است که امام در سرداب سامرا مخفی است، بلکه کتب و روایات شیعه، همه این نسبت را تکذیب می‌کنند.»[نیازمند منبع]

شیعه اعتقاد دارد قیام امام زمان (عج) از کنار کعبه در مکه اتفاق می‌افتد.[۶]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. لغت‌نامه دهخدا، ج۹، ص۱۳۵۸۶.
  2. حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم(عج)، ص۱۴۶.
  3. أعیان الشیعة، محسن الأمین، ج۲، ص:۵۰۷
  4. کشف الاستار، محدث نوری، ص۴۳
  5. سیر اعلام النبلاء، ج ۱۳، ص۱۱۹؛ابن خلدون، مقدمه این خلدون، ص۲۰۷-۲۰۸؛ المهدّیة فی الاسلام، ص۱۳۰و۱۲۹؛ الصراع بین الاسلام والوثنیة، ص۴۲
  6. نعمانی، الغیبه، ص۳۱۳، ۳۱۵.

منابع

  • امین، سید محسن، أعیان الشیعة، دارالتعارف، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • مصطفی قبادی، موعود، آبان ۱۳۸۷، شماره ۹۳.
  • لغتنامه دهخدا.
  • علامه مجلسی، بحارالانوار، چاپ اسلامیه.
  • نوری، میرزاحسین، کشف الأستار، نشر مؤسسه نور، بیروت، ۱۴۰۸ق.
  • تاریخ ابن خلدون، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
  • ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، مقدمه ابن خلدون، به اهتمام: مصطفی شیخ مصطفی، دمشق، مؤسسه الرساله ناشرون، ۱۴۲۸ق/۲۰۰۷م.
  • شمس الدین ذهبی، سیر اعلام النبلاء، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
  • حسین، جاسم، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم(عج)، ترجمه سیدمحمدتقی آیت اللهی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۶ش.
  • نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، نشر صدوق، تهران، ۱۳۹۷ق.

پیوند به بیرون