مقاله ضعیف
پیوند کم
بدون عکس
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع مردود
استناد ناقص
جانبدارانه
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
عدم جامعیت
نیازمند خلاصه‌سازی

عربستان سعودی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
پادشاهی عربستان سعودی
نقشه کشور عربستان.png
اطلاعات عمومی
دین رسمی اسلام
جمعیت کل ۲۸.۵۷۱.۷۷۰ نقر (۲۰۱۷ میلادی)
مساحت ۲.۱۴۹.۶۹۰ کیلومتر مربع
واحد پول ریال سعودی
پایتخت ریاض
شهرهای مهم مکه، مدینه
ادیان(درصد) اسلام (۸۵-۹۰ درصد سنی و ۱۰-۱۵ درصد شیعه)
اسلام
پیشینه اسلام صدر اسلام
آمار شیعیان
جمعیت حدود ۳ میلیون نفر
درصد به جمعیت کشور ۱۰-۱۵ درصد
احزاب و گروه‌های شیعی
احزاب حزب الله عربستان، الحرکة الاصلاحیه
فرق امامیه، اسماعیلیه، زیدیه
مراکز شیعی
مناطق شیعه‌نشین احساء،‌ قطیف، مدینه، نخاوله
شخصیت‌های شیعی
مذهبی محمد علی عمری، عبدالهادی فضلی
سیاسی نمر باقر النمر

عربستان سعودی بزرگترین کشور غرب آسیا و زادگاه دین اسلام است. این کشور که بخش عمده شبه جزیره عربستان را در بر گرفته ‌است، از شمال غرب با اردن، از شمال و شمال شرق با عراق، از شرق با کویت، قطر، بحرین و امارات متحده عربی، از جنوب شرق با عمان و از جنوب با یمن همسایه است. بیشتر ساکنان این کشور سنی مذهب هستند و شیعیان به صورت اقلیت در این کشور زندگی می‌کنند. شیعیان در این کشور به سبب سیاست‌های خاص مذهبی حکومت سعودی در شرایط سختی به سر می‌برند و علی‌رغم همه تلاش‌های صورت گرفته هنوز وضع آنان بهبودی نیافته است.

موقعیت جغرافیایی

عربستان بزرگترین کشور از نظر وسعت در خاورمیانه و شبه‌جزیره عربستان است. عربستان‌ سعودی دو میلیون و ۱۴۹هزار کیلومتر مربع وسعت دارد. مساحت این کشور حدود ۸۵ درصد شبه جزیره عربستان را تشکیل می‌دهد. عربستان از غرب به دریای سرخ و از شرق به خلیج‌فارس محدود است. عربستان از شمال غرب با اردن، از شمال و شمال شرق با عراق، از شرق با امارت‌های کویت، قطر، بحرین و امارات متحده عربی، از جنوب شرق با عمان و از جنوب با یمن همسایه است.[نیازمند منبع]

تاریخچه

عربستان احتمالاً محل اولیه‌ زندگی سامی‌ها بوده‌ است که از ۴ هزار سال پیش از میلاد مسیح به میان‌ رودان و فلسطین کوچ نمودند و بعدها به آشوری‌ها، بابلی‌ها، کنعانی‌ها و آمور‌ی‌ها معروف شدند. دوران باستان –در هزار سال اول پیش از میلاد– فرمانروایی منائیان در بخش عسیر و در جنوب حجاز، در درازای کرانۀ دریای سرخ برقرار شده بود. در سدۀ یکم پیش از میلاد، منائیان از مرکز تجارت خود در ددان (الاولی) دست کشیدند. منائیان یک مرکز تجاری در بخش شمال مدائن ایجاد نمودند. در بخش خاوری، کشور دیلمون جای داشت که به ظاهر یک مرکز سیاسی – فرهنگی واقع در کرانۀ خلیج فارس بود. برخی این محل را همان جزیره بحرین دانسته‌اند. اگرچه بخش‌هایی از سرزمین اصلی نیز بخشی آن بوده‌است و با زمین‌های درونی که اکنون عربستان سعودی نامیده می‌شود، روابط بازرگانی داشته‌است.[۱]

کشور عربستان در دوران اسلامی تحت حاکمیت حکومت‌های اسلامی بوده است. این کشور از سال ۱۷۴۴ تحت سلطه حکومت سعودی قرار گرفت و هرچند طی دو مرحله، حکومت از دست آل سعود خارج شد اما از سال ۱۹۰۲ که دوره سوم حکومت آل سعود با تصرف ریاض توسط ملک عبدالعزیز بن عبدالرحمان شروع شد، این دوره همچنان ادامه دارد.[۲]

دین و مذهب

اکثر جمعیت عربستان مسلمان و بر مذهب حنبلی‌ و بخشی از مردم بر مذهب شیعه هستند. تعداد اندکی مسیحی، یهودی، بودایی، هندو و سیک نیز در این کشور سکونت دارند.[۳]

پراکندگی شیعیان

در عربستان شیعیان اثنی‌عشری، اسماعیلی و زیدی سکونت دارند. آمار دقیقی از تعداد شیعیان در دست نیست. منابع مختلف تعداد شیعیان را در این کشور حدود دو میلیون نفر ذکر کرده‌اند که بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از جمعیت عربستان را تشکیل می‌دهند.[۴]

تا پیش از به قدرت رسیدن سعودی‌ها، موسسات مهم دینی شیعیان از جمله مساجد و حسینیه‌ها همچنان زنده و فعال بودند و شیعیان تا آن زمان، آشکارا مراسم عبادی خود را برگزار می‌کردند و در حوزه‌های علمیه محلی، به فراگیری علوم دینی می‌پرداختند. این پویایی تا دهه ۴۰ میلادی قرن گذشته به‌اندازه‌ای بود که قطیف را نجف کوچک می‌خواندند.[۵] این فعالیت‌ها پس از حکومت آل سعود، با محدودیت‌هایی همراه بوده است.[۶]

شیعیان اثنی عشری عمدتاً در استان‌های شرقی و مدینه و شیعیان زیدی و اسماعیلی در جنوب عربستان و در مناطق مرزی با یمن سکونت دارند.

شیعیان اثنی عشری

نوشتار‌های اصلی: احساء، قطیف، مدینه و نخاوله

اکثر شیعیان عربستان اثنی عشری هستند و بیشتر آنها در منطقه شرقی بویژه استان‌های احساء و قطیف حضور دارند. در دیگر مناطق مانند دمام و مدینه نیز شیعیان حضور دارند.

  • استان احساء:استان احساء وسعت زیادی دارد و پهنه آن تا مرز قطر ادامه دارد. بافت کلی ساکنان این منطقه شیعی است و قدمت آن به ابتدای قرن اول ه‍.ق برمی‌گردد. در زمان حکمرانی سلسله آل بویه، دیگر مردم این منطقه نیز به مذهب تشیع گرویدند. در آن زمان این منطقه جزء خاک عربستان نبوده است. در قرن گذشته و پس از این که وهابیت، این ناحیه را به طور کلی اشغال کرد، این منطقه ضمیمه عربستان سعودی شد. در هفوف، مبرز و بسیاری از روستاهای این منطقه شیعیان سکونت دارند.
  • استان قطیف:در این استان چندین شهر شیعه‌نشین وجود دارد که عبارتند از:
  1. شهر قطیف: این شهر مرکز استان قطیف است و بیشتر جمعیت آن را شیعیان تشکیل می‌دهند. تشیع در این شهر از دیرباز وجود داشته است. حسن صفار امام جمعه شهر قطیف، معتقد است بیش از نود درصد از ساکنان شهر قطیف را شیعیان تشکیل داده‌اند. [۷] ابن بطوطه می‌نویسد:«قطیف شهر بزرگی است که بیشتر ساکنان آن از شیعیان است وآنان شیعه بودن خود را با ذکر اشهد ان علیا ولی الله و حی علی خیر العمل اعلام می‌کنند.» در این شهر طوایف شیعی زیادی زندگی‌ می‌کنند. مهم‌ترین خاندان‌های شیعی در این شهر عبارتند از: ابوذیب، بحارنه، حبشی، آل خنیزی، صفار، عمران، آل عبدلجبار.
  2. سیهات:سیهات یکی از مهم‌ترین شهرهای منطقه به شمار می‌رود. تمامی ساکنان این شهر شیعه و بیشتر خانواده‌های سیهات از اعراب اصیل و قبایل خوالد، عجمان، هواجر و سبیلاع هستند. در این شهر چندین حسینیه نیز هست. حسینیه الحسین،حسینیه السالم، الکبیش، شاخور، حسینیه الخلیفه، حسینیه الراشد، حسینه السیهاتی، حسینیه المطوع، حسینیه الناصر و شهاب مهم‌ترین حسینیه‌های این منطقه هستند.
  3. صفوی: صفوی شهری تاریخی و قدیمی در کنار قلعه جاوان است که مملو از آثار باستانی است. این شهر در شمال قطیف و با فاصله‌اندکی از بندر رأس تنوره(سکوی نفتی معروف) قرار گرفته است. تمامی ساکنان این شهر شیعه‌اند.
  4. تاروت: تاروت جزیره‌ای است معروف که گنجینه‌های باارزشی از آثار باستانی در آن جای دارد. اکثر ساکنان این جزیره و روستاهای آن شیعه هستند.
  5. عوامیه: عوامیه شهری است در شمال قطیف که بر خرابه‌های شهر زاره ساخته شده است. این ناحیه در گذشته مرکز منطقه به شمار می‌رفت. قرامطه زاره را ویران کرده آن را به آتش کشیدند. تمام ساکنان این منطقه شیعه هستند. مردم آن در مبارزه و شجاعت زبانزد بوده و همیشه به تنهایی در برابر یورش‌های حکومت سعودی مقاومت کرده‌اند. اکثر طوایف این شهر از قبایل نجد هستند که به این منطقه مهاجرت کرده‌اند وبا این مهاجرت شیعه شده‌اند. برخی از طوایف مهم ساکن در این منطقه عبارتند از: آل نمر، آل زاهر، آل ابی المکارم و آل فرج
  6. آجام: آجام در گذشته نه چندان دور، بیرون از محدوده قطیف قرار داشت و بیشتر با صحرا و بادیه‌نشنیان در ارتباط بود. با این‌که همه اهالی آن شیعه و متمدن هستند اما به سبب ارتباط با صحرا و طوایف بادیه‌نشین شیعیان این منطقه را بدو الشیعه نامیده‌اند. اکثر ساکنان آجام اهل سه طایفه آل ناصر، آل مرزوق و آل سنان هستند. این طوایف قحطانی الاصل هستند و از قرن‌ها پیش از شمال یمن به این منطقه هجرت کرده‌اند.
  7. دیگر شهرهای شیعه‌نشین استان قطیف عبارتند از: قدیح،ام حمام، حبش، جارودیه، خویلدیه، توبی، حله محیش، ملاحه، شویکه، بحاری، عنک
  • استان مدینه: در اواسط قرن چهارم هجری به تدریج خاندانی از نسل امام حسین(ع) در مدینه به قدرت رسیدند و به عنوان «اشراف» قرنها در این ناحیه حکومت کردند که در برخی ادوار امامی مذهب یا زیدی مذهب بودند. در قرن پنجم و ششم نیز شهر مدینه زیر نفوذ تشیع قرار داشت که از یک سو ناشی از سیطره دولت فاطمیان و از سوی دیگر مدیون فعالیت عالمان شیعه عراقی در حجاز بود. سادات حسینی مدینه تا اواخر قرن یازدهم مستقل بودند اما از سال ۱۰۹۹ به دستور دولت عثمانی، مدینه زیر نظر مکه در آمد. با این حال برخی از آنها از جمله طوایف «هواشم» همچنان بر تشیع امامی استوار بودند.[۸] شیعیان مدینه در حی الروضه، باب کومه، قبا، قربان، حی العوالی سکونت دارند. برخی روستاهای مدینه مانند وادی الفرع، سویرقیه، ینبع النخل و مهدالذهب نیز محل سکونت شیعیان است. امروزه در این شهر چهار گروه شیعه جعفری ساکن هستند:
  1. نخاوله: نخاوله بزرگترین گروه امامی در مدینه هستند.
  2. اشراف: پس از نخاوله، تعداد اشراف بیش از بقیه قبایل است.این قبیله از سادات بنی هاشم هستند و در شهرهای دیگری هم‌چون مکه، جده، طائف و شهرهای جنوبی عربستان ساکن هستند.
  3. قبیله‌های حرب و جهینه(حروب): برخی از افراد این دو قبیله هم‌چون بنی علی فرید شیعه هستند.
  4. مَشاهده:از عرب‌های اصیل هستند که در مکه و مدینه ساکن‌اند. تعدادشان از قبیله‌های قبلی کمتر است. نویسنده و محدث محمد بن عیسی مشهدی از طایفه آل مشهدی از این قبیله است.
  • سایر مناطق: شیعیان دوازده امامی در وادی فاطمه دارای جمعیت‌ بزرگی هستند. در حائل نیز که محل سکونت قبیله طی است تعدادی شیعه سکونت دارند. شیعیان در ریاض، قصیم، افلاح، حریق و جده نیز گروه‌های کوچکی تشکیل داده‌اند.

شیعیان اسماعیلی

شیعیان اسماعیلی (حداکثر یک میلیون نفر) در استان نجران و حومه آن (در منطقه مرزی نزدیک به یمن) ساکن‌اند.[۹]

شیعیان زیدی

زیدیان نیز به عنوان شاخه‌ای شیعی، در شهرهای جنوبی نجران، جده، ینبوع و عسیر سکونت دارند و وابستگی‌شان بیشتر به زیدیان یمنی است.

روحانیون شیعه

در مناطق شیعه نشین شخصیت‌های شیعی بسیاری حضور دارند که برخی از آنان به علت اقداماتشان برای احقاق حقوق شیعیان تحت تعقیب و محاکمه قرار گرفتند. برخی از این روحانیون عبارتند از:

شیخ نمر باقر النمر

نوشتار اصلی: نمر باقر النمر

نمر باقر النمر (زاده ۱۳۷۹ق) مشهور به شیخ نمر، عالم شیعه در عربستان است. شیخ نمر منتقد سیاست‌های حکومت سعودی بود و بارها بازداشت شد. او به اتهام محاربه، داشتن عقاید انحرافی، خودداری از تبعیت نسبت به حکومت، تشویق به سرنگونی نظام سیاسی، تشویق به ترور اتباع خارجی مستقر در کشور و... از تابستان ۲۰۱۲م به زندان افتاد و ۱ آذر ۱۳۹۳ش (۲۲ نوامبر ۲۰۱۴م)، محکوم به اعدام شد. صدور حکم اعدام برای شیخ نمر، واکنش‌ها و مخالفت‌های گسترده‌ای از سوی محافل حقوق بشری و شیعیان سراسر جهان در پی داشت. با وجود تمامی مخالفتها، سرانجام این روحانی در ۱۲ دی ۱۳۹۴ اعدام شد.

محمد علی عمری

نوشتار اصلی: محمد علی عمری

محمد علی عَمْری (۱۳۲۷-۱۴۴۷ ق) شخصیت‌ برجسته دینی اجتماعی شیعی در مدینه منوّره عربستان بود. گفته شده نسب او به عثمان بن سعید عمری نایب امام زمان(ع) می‌رسد. دامنه تاثیر دینی و اجتماعی او را تا شهرهای جده و مکه نیز دانسته‌اند. نفوذ او در میان شیعیان مدینه تا حدی بود که دولت عربستان او را عامل ارتباطی خود با جامعه شیعیان مدینه قرار داد. عمری به دفعات توسط حکومت آل سعود محکوم به زندان و اعدام شد و اعدامی نافرجام را نیز از سر گذراند. او نمایندگی مراجع تقلید شیعه در عربستان را به عهده داشت.

عبدالهادی فضلی

نوشتار اصلی: عبدالهادی فضلی

عبدالهادی فضلی متوفی ۱۴۳۴ه. ق،از شخصیت‌های تأثیرگذار در منطقه شرقی عربستان . او دارای تحصیلات جامع در علوم حوزوی و دانشگاهی و دارای شخصیت بارز در هر دو عرصه علمی بود. فضلی تالیفات فراوانی در زمینه‌های مختلف علوم اسلامی دارد. او از شخصیت شهید محمد باقر صدر متأثر بود و از حامیان انقلاب اسلامی ایران به شمار می‌رفت.

شیخ حسن الصَفّار

نوشتار اصلی: حسن الصفار

متولد ۱۹۵۸م، امام جمعه قطیف[۱۰] و از رهبران شیعیان عربستان است.[۱۱] او در کشورهای مختلف از جمله عراق، ایران و کویت تحصیل و تدریس علوم حوزوی داشته است.[۱۲] صفار در دهه هفتاد و هشتاد میلادی چهره‌ای انقلابی بود. او در سال ۱۹۷۹م از رهبران انتفاضه شرق عربستان بود[۱۳] و پس از آن مجبور به ترک کشورش شد.[۱۴] اما در دهه آخر قرن بیستم و پس از حمله صدام به کویت، موضع‌گیری میهن‌پرستانه‌ی شیخ صفار و هم‌فکرانش، سبب ایجاد ارتباط آنان با حکومت و بازگشت آنان به کشور شد.[۱۵]

شیخ صفار تلاش بسیاری در وحدت و هم‌زیستی دو گروه شیعه و سلفیه انجام داده و معتقد است این نوع ارتباط می‌تواند در شناخت و درک بهتر گروه دیگر کمک کننده باشد.[۱۶]

در نگاه صفار شیعیان هر کشوری، بخشی از وطن خود هستند و نمی‌توان به شیعیان به عنوان جهانی مستقل و نهادی مجزا نگاه کرد. بنابراین برای بهبود اوضاع شیعیان، آنها می‌بایست از هرگونه انزوا و استقلال از جامعه و محیط پیرامون خود کناره‌گیری کنند.[۱۷]


شیخ نزار آل اسماعیل: مدیر مدرسه امام مهدی(