آیه نفر
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه نفر |
| واقع در سوره | توبه |
| شماره آیه | ۱۲۲ |
| جزء | ۱۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | متخلفان جنگ تبوک |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی و اخلاقی |
| درباره | علمآموزی و تبلیغ دین |
| سایر | اجتهاد |
آیه نَفْر صدوبیست و دومین آیه سوره توبه در بیان برداشتهشدن وظیفه کوچکردن برای جهاد، از طلاب علوم دینی است.[۱] این آیه بر ضرورت سفر برای تَفقّه در امر دین دلالت دارد و برای جایز بودن تقلید از مجتهد به آن استناد میشود.[۲] به گفته علامه طباطبایی، نویسنده تفسیر المیزان، منظور از تفقه در دین، فهمیدن همه معارف دینی (اصول و فروع) است نه فقط احکام عملی.[۳]
﴿وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ ١٢٢﴾ [توبه:122] ﴿و شایسته نیست مؤمنان همگی [برای جهاد] کوچ کنند پس چرا از هر فرقهای از آنان دستهای کوچ نمیکنند تا [دستهای بمانند و] در دین آگاهی پیدا کنند و قوم خود را وقتی به سوی آنان بازگشتند بیم دهند باشد که آنان [از کیفر الهی] بترسند ١٢٢﴾
در شأن نزول این آیه آمده است هنگامی که پیامبر(ص) به سوی میدان جهاد حرکت میکرد، همه مسلمانان به استثنای منافقان و معذوران با او همراه میشدند، پس از آنکه آیاتی در مذمت منافقان نازل شد و متخلفان غزوه تبوک را مورد سرزنش قرار داد، مؤمنان با جدیت بیشتری در میدانهای جهاد حاضر میشدند، حتی در جنگهایی که پیامبر(ص) شرکت نمیکرد، به جهاد میرفتند، این آیه نازل شد و اعلام کرد که در غیرضرورت، شایسته نیست همه مسلمانان به میدان جنگ بروند؛ بلکه گروهی در مدینه بمانند، و معارف و احکام اسلام را از پیامبر(ص) بیاموزند، و به مجاهدان پس از بازگشت تعلیم دهند.[۴]
آیت الله جوادی آملی:
...مردم نسبت به احکام الهی سه تا وظیفه دارند یک وظيفه مشترک بين همگان كه بايد عالم باشند به احکام دین دو وظیفه دیگر یکی به اجتهاد برمیگردد یکی بهتقلید. اصل عالم شدن واجب است گروهي محققانه و گروهي مقلدانه عدهای باید بروند تحقیق کنند سالیان متمادی درس بخوانند در این رشتهها متخصص شوند عدهای که متخصص نشدند به ناچار باید سؤال بکنند... از اهل ذكر باید سوال کنند...يعني از انبيا و اوليا و شاگردانشان پس وظيفه مردم اگر محقق نشدند و مجتهد نشدند سؤال كردن است مطلب بعدي آن است كه اين سؤال براي اين نيست كه عالم بشوند عالم شدن آن هم ابزار كار است نه هدف... در عين حال كه یک عده باید عالم شوند در عین حال که عدهای معلماند در عين حال كه عدهای متعلماند اما هیچکدام از اینها يعني عالم شدن معلم شدن متعلم شدن آن هدف اصلي نيست هدف اصلي آن است كه یک عده مُنذِر باشند یک عده حاذِر یک عده بترسانند یک عده بترسند وظيفه عالمان دين محققان ﴿لِيُنذِرُوا قَوْمَهُم﴾ است وظيفه مردم ﴿ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ﴾ است نه «لعلهم يعلمون» حالا برفرض عالم شدند به احكام مشكل حل نميشود مشکل جامعه جهالت عملي است نه جهل علمي جهل علمی.
به باور عبدالله جوادی آملی هدف از هجرت طلاب به حوزههای علمیه صرفاً تفقه در دین نیست بلکه هدف نهایی بازگشت آنان پس از تفقه به سوی مردم (قوم) و انذار و بیم دادن آنان است.[۶]
برخی نیز با استناد به آیه نفر، حجیت خبر واحد را اثبات کردهاند.[۷] برخی هم پذیرش سخن مسئلهگویان دینی را اثبات میکنند.[۸]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۹، ص۴۰۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۸، ص۱۹۳؛ غروی تبریزی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ۱۴۱۸ق، ج ۱، ص۶۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۹، ص۴۰۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۸، ص۱۸۹.
- ↑ https://javadi.esra.ir/fa/w/tobeh_150
- ↑ https://javadi.esra.ir/fa/w/tobeh_150.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۸، ص۱۹۴؛ هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ۱۳۷۱ش، ج۷، ص۲۷۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۸، ص۱۹۴.
منابع
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تقسیر القرآن، بیروت، انتشارات الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- غروی تبریزی، علی، التنقیح فیشرح العروةالوثقی، تقریرات درس آیةاللّه خویی، قم، ۱۴۱۸ق/ ۱۹۹۸م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۸۰ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، تفسیر راهنما، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۷۱ش.