مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

آیه نبأ

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

آیه نَبَأ، آیه ششم سوره حجرات است که در علم اصول فقه، به عنوان دلیلی بر حجیت خبر واحد بررسی می‌شود. بیشتر مفسران، شأن نزول این آیه را ماجرایی می‌دانند که در آن، مسلمانان بر اساس خبر ولید بن عُقبه، قصد حمله به قبیله بنی المُصطَلَق را داشتند.

متن و ترجمه آیه

یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِیبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَیٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَ (آیه۶)
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر فاسقی برایتان خبری آورد، نیک وارسی کنید، مبادا به نادانی گروهی را آسیب برسانید و [بعد،] از آنچه کرده‌اید پشیمان شوید.

شأن نزول

مفسران دو شأن نزول برای این آیه ذکر کرده‌اند: بیشتر مفسران نوشته‌اند که آیه در خصوص ولید بن عُقبه، نازل شده است که پیامبر(ص) او را برای جمع‌آوری زکات، به سوی قبیله بنی المُصطَلَق اعزام کرده بود.[۱]

مجمع البیان نوشته است:

«هنگامی که اهل قبیله با خبر شدند که نماینده رسول خدا(ص) می‌آید، با خوشحالی به استقبال او شتافتند، اما ولید به جهت دشمنی‌ای که در جاهلیت با آنان داشت تصور کرد به قصد کشتنش آمده‌اند. از این رو نزد پیامبر(ص) بازگشت و گفت: آنها از پرداخت زکات خودداری کرده‌اند. پیامبر(ص) خشمگین شد و تصمیم گرفت با آنها پیکار کند که این آیه نازل شد و به مسلمانان دستور داد که هر گاه فاسقی خبری آورد درباره آن تحقیق کنید.»[۲]

برخی نیز گفته‌اند: آیه درباره ماجرای تهمت به ماریه همسر پیامبر(ص) نازل شده است. در این داستان حضرت علی(ع) که مأمور مجازات خاطی بود، از پیامبر(ص) پرسید که آیا می‌تواند در صورتی که مشاهداتش بر خلاف گفته‌های دیگران بود، به شایعات اعتماد نکند. پیامبر هم به او چنین اجازه‌ای داد. در پایان معلوم شد که گناهی صورت نگرفته و شایعات دروغ بوده است.[۳]

آیه نبأ و حجیت خبر واحد

در اصول فقه، از آیه نبأ، برای اثبات حجیت خبر واحد بحث شده است.[۴] اصولیان درباره اثبات حجیت خبر واحد از طریق این آیه، اتفاق نظر ندارند. برخی همچون محمدحسین نائینی استناد به آن را برای اثبات حجیت خبر واحد، صحیح دانسته‌اند[۵] و برخی مانند شیخ انصاری بر این باور بوده‌اند که آیه، بر حجیت خبر واحد دلالت ندارد.[۶]

پانویس

  1. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۱۵۳
  2. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۹۸
  3. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۹۸و۱۹۹
  4. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۶۲.
  5. نائینی، فوائد الاصول، ۱۳۷۶ش، ج‌۳، ص۱۸۷
  6. شیخ انصاری، فرائد الاُصول، ۱۴۱۶ق، ص۱۱۶-۱۳۶

منابع

  • انصاری، مرتضی بن محمدامین، فرائد الاُصول، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۶ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
  • مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ‌نامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ش.
  • نائینی، محمدحسین، فوائد الاصول، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.