آیه آمن الرسول

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

آیات آمَنَ الرّسول مشهور به آیه آمن الرسول، آیات ۲۸۵ و ۲۸۶ سوره بقره. روایاتی درباره فضیلت و خواندن آن در بعضی از نمازهای مستحب در کتاب‌های حدیثی شیعه و اهل سنت آمده است. در شأن نزول این آیات بر سختی تحمل محتوای آیه ۲۸۴ سوره بقره بر صحابه و آموزش راه و رسم بندگی خدا اشاره شده است. این آیات تأکیدی دوباره بر معارف و اعتقاداتی است که تمام سوره بقره درباره آن نازل شده است. ایمان به خدا، تصدیق پیامبران، ایمان به معاد، رعایت حق عبادت خدا، ایمان قلبی و اطاعت عملی مؤمنین، آمرزش خدا، عدم تکلیف بندگان فراتر از میزان قدرت آن‌ها و آسان بودن دین اسلام از مسائل مورد اشاره در این دو آیه است.

متن و ترجمه آیه

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّـهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ﴿٢٨٥﴾ لَا يُكَلِّفُ اللَّـهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿٢٨٦﴾
پیامبر [خدا] بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است ایمان آورده است، و مؤمنان همگی به خدا و فرشتگان و کتابها و فرستادگانش ایمان آورده ‏اند [و گفتند:] «‌میان هیچ یک از فرستادگانش فرق نمی ‏گذاریم‌» و گفتند: «‌شنیدیم و گردن نهادیم، پروردگارا، آمرزش تو را [خواستاریم‏] و فرجام به سوی تو است.‌» (۲۸۵) خداوند هیچ کس را جز به قدر توانایی‏ اش تکلیف نمی‏‌کند. آنچه [از خوبی‏] به دست آورده به سود او، و آنچه [از بدی‏] به دست آورده به زیان اوست. پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا به خطا رفتیم بر ما مگیر، پروردگارا، هیچ بار گرانی بر [دوش‏] ما مگذار هم چنان که بر [دوشِ‏] کسانی که پیش از ما بودند نهادی. پروردگارا، و آنچه تاب آن نداریم بر ما تحمیل مکن و از ما درگذر و ما را ببخشای و بر ما رحمت آور سرور ما تویی پس ما را بر گروه کافران پیروز کن. (۲۸۶)

معرفی و شان نزول آیه

آیات ۲۸۵ و ۲۸۶ سوره بقره است که با عبارت «آمَنَ الرَّسُولُ» آغاز می‌شوند.[۱] منشأ این شهرت، روایاتی است که در منابع روایی شیعه و اهل سنت در فضیلت و قرائت این دو آیه آمده است.[۲]
در فضیلت این دو آیه از پیامبر گرامی اسلام نقل شده، در شب معراج دو آیه آخر سوره بقره از گنجی در زیر عرش به او بخشیده شده است[۳] و بر قرائت آن در بعضی از نمازهای مستحب[۴] و آخر شب قبل از خواب[۵] تاکید شده است. در شان نزول اين آيات آمده است؛ هنگامى كه آيه ۲۸۴ سوره بقره نازل شد مبنی بر اینکه: «اگر چيزى در دل پنهان داريد يا آشكار كنید خداوند حساب آن را می‌‏رسد»، تحمل این آیه بر گروهى از اصحاب بسیار سخت و سنگین شد و خدمت رسول خدا (ص) عرض كردند: «هیچ یک از ما خالى از وسوسه‏‌هاى باطنى و خطورات قلبى نیست» و از بروز عصیان مانند امت‌های پیشین نگران شدند؛ به همین دلیل آیات فوق نازل شد و راه و رسم ایمان، تضرع، استغفار به درگاه خداوند و اطاعت و تسلیم را به آنان آموخت.[۶]

محتوای آیه

مضمون این آیات تاکید دوباره بر بخشی از معارف و اعتقادات اسلامی است که سوره بقره با آن شروع شده و ادامه یافته بود[۷] و چکیده و غرض کلی از سوره بقره در قالب ایمان به خدا و ملائکه، ایمان به پیامبران و کتاب‌های آنها، ایمان به معاد و آمرزش طلبی از ساحت خداوند، در این دو آیه گنجانده شده است.[۸] در این آیات بر ایمان مسلمانان به آنچه خداوند بر زبان پیامبران نازل کرده، بدون فرق گذاشتن میان آنان، تاکید می‌کند و از مخالفت و کفران نعمت که امت‌های پیشین مرتکب شده‌اند باز می‌دارد.[۹] این آیات اشاره به قبول هدایت و ارشاد خداوند توسط مومنین و بندگی آنها کرده و بیان می‌کند مسلمانان اعتراف دارند حق عبودیت خداوند را نمی‌توان ادا کرد؛ به همین دلیل از خطا و نسیان به ساحت خداوند پناه می‌برند.[۱۰]
در این آیات برای حفظ کرامت و بزرگواری پیامبر گرامی اسلام[۱۱] و تإکید بر این نکته که هیچ‌گونه تزلزلی در اعتقاد خود نداشته و قبل از همه به وحی الهی مؤمن و بيش از همه بر آن استقامت و پايمردى داشتند،[۱۲] ابتدا به ایمان او اشاره و در ادامه سایر مومنین را به او ملحق می‌کند.
جمله «سعمنا و اطعنا» در آیه اشاره بر ایمان قلبی و اطاعت عملی مومنین در انجام همه وظایف و تکالیفی که در مقابل خداوند دارند، می کند.[۱۳] آیه همچنین بر وجود دو حق خدا و بندگان تاکید دارد؛ از سویی بر رعایت حق خدا که همان عبادت است و از سوی دیگر بر آمرزش بندگان، حقی که خدا بر خود واجب ساخته، اشاره دارد.[۱۴]
عدم تکلیف بندگان بالاتر از قدرت آنان، مطلب دیگری است که آیات بر آن اشاره دارد. وظایف و تکالیفی الهی هیچ‌گاه بالاتر از میزان توانایی افراد نیست و تمامی احکام با همین آیه تفسیر و تقیید (محدود) می‌شود؛[۱۵] و به خوبی آسان بودن دین اسلام و عدم سخت‌گیری بر مسلمانان را نشان می‌دهد.[۱۶]

پانویس

  1. دائرةالمعارف قرآن، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۱۸.
  2. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۸، ص۲۳۹؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۹۵؛ ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۶۹-۵۷۳.
  3. ابوعبید الهروی، فضائل القرآن، دمشق، ص۲۳۳.
  4. ابن طاووس، إقبال الأعمال‏، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۶۷، ۶۶۸، ۶۹۱ و ۷۲۲.
  5. ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۱، ص۵۶۹.
  6. واحدی، اسباب النزول القرآن، ۱۴۱۱ق، ص۹۷-۹۸؛ شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۱۹.
  7. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۹۷.
  8. سید قطب، فى ظلال القرآن‏، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۴۴.
  9. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۰.
  10. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۱.
  11. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۱.
  12. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۹۸.
  13. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۳.
  14. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۳.
  15. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۴۰۰-۴۰۱.
  16. قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۵۷.

منابع

  • ابن طاووس، علی بن موسی، إقبال الأعمال‏، تهران، دار الكتب الإسلامية‏، ۱۴۰۹ق.
  • ابن‏ كثير، اسماعيل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، محقق محمدحسين‏ شمس‏‌الدين، بیروت، دار الكتب العلمية، ۱۴۱۹ق.
  • ابو عبید الهروی، فضائل القرآن، دمشق، دار ابن کثیر، بی تا.
  • سید قطب، فى ظلال القرآن‏، بیروت، دار الشروق، ۱۴۲۵ق.
  • شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسير اثنى عشرى‏، تهران، میقات، ۱۳۶۳ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات‏، ۱۳۹۰ق.
  • قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درس‌هايى از قرآن‏، ۱۳۸۸ش.
  • قمى، على بن ابراهيم‏، تفسیر القمی، مصحح طيّب‏ موسوى جزائرى، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار إحياء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • مرکز فرهنگ و معارف قرآن،‌ دائرة المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۱ش.
  • واحدی، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن‏، بیروت، دار الكتب العلمية، ۱۴۱۱ق.