آل کیا
| آل کیا | |
|---|---|
 بقعه چهار پادشاهان لاهیجان، آرامگاه شماری از فرمانروایان آل کیا | |
| اطلاعات حکومت | |
| نامهای دیگر | کیاییان |
| بنیانگذار | سید علی کیا |
| سال تأسیس | حدود ۷۶۷ق |
| گستره جغرافیایی | شرق گیلان، دیلمان، لشتنشاء و مناطق پیرامونی |
| مذهب | زیدیه (در آغاز)، شیعه دوازدهامامی (در دوره صفویه) |
| نوع حکومت | حکومت محلی سادات |
| حوادث مهم | گسترش حکومت در شرق گیلان؛ درگیری با اسماعیلیان الموت؛ اختلاف با صفویان |
| پایتختها | لاهیجان |
| جنگها | نبرد با حکومتهای محلی گیلان، اسماعیلیان الموت و صفویان |
| انقراض | ۱۰۰۰ق |
| علت انقراض | برچیدهشدن حکومت به دست شاه عباس اول صفوی |
| پیش از | حکومتهای محلی گیلان |
| پس از | دولت صفوی |
| افراد | |
| حاکمان مشهور | سید علی کیا، سید رضی کیا، سید هادی کیا، خان احمد کیا |
آل كیا یا کیاییان (۷۶۹-۱۰۰۰ق)، سلسلهای از سادات حاکم در گیلان بود که از نیمه دوم قرن هشتم تا پایان قرن دهم قمری بر بخشهایی از شرق گیلان فرمانروایی داشت. بنیانگذار آن سید علی کیا بود و نسب این خاندان به سید امیر کیا میرسید که با یازده واسطه به امام سجاد(ع) منتهی میشد.[۱] نیاکان این خاندان پس از مهاجرت از کوفه به ابهر و سپس گیلان، در این منطقه سکونت یافتند.[۲] سید علی کیا با حمایت سادات مرعشی مازندران، حکومت آل کیا را در لاهیجان تأسیس کرد و این سلسله بهتدریج نفوذ خود را در شرق گیلان، دیلمان، لشتنشاء کوچصفهان و حتی طارم و قزوین گسترش داد.[۳]
براساس گزارش منابع، آل کیا در دوره حکومت خود با دولتهای مختلفی از جمله مرعشیان، تیموریان و صفویان ارتباط داشت. سادات مرعشی در آغاز تأسیس حکومت کیایی از آنان حمایت کردند و روابط مذهبی و سیاسی میان دو خاندان برقرار بود. در دوره تیموریان نیز سادات کیایی در برابر برخی درخواستهای سیاسی آنان مقاومت کردند، هرچند بعدها ناچار به پرداخت خراج شدند. در دوره صفویه، روابط آل کیا با حکومت مرکزی دچار فراز و نشیب شد[۴] و سرانجام در زمان شاه عباس اول، به سبب اختلافات سیاسی و حمایت خان احمد کیا از عثمانیان، حکومت آنان در سال ۱۰۰۰ق پایان یافت.[۵]
به گزارش برخی منابع تاریخی، سادات کیایی در آغاز پیرو مذهب زیدیه بودند[۶] که برخی منابع آنان را از پیروان زیدیه جارودیه دانستهاند.[۷] گفته شده است که این خاندان، در دوره صفویه به تشیع امامی (اثناعشری) گرایش یافتند.[۸] درباره نخستین فرد از خاندان آل کیا که به امامیه گروید، میان منابع اختلاف وجود دارد؛ برخی خان احمد اول (درگذشت ۹۴۰ق/۱۵۳۳م)[۹] و برخی خان احمد دوم (درگذشت ۱۰۰۹ق/۱۶۰۰م)[۱۰] را نام بردهاند. وقفنامهای منسوب به خان احمد اول در سال ۹۱۴ق، با ذکر نام ائمه دوازدهگانه و اشاره به رواج مذهب اثناعشری، از گرایش این خاندان به تشیع امامی حکایت دارد.[۱۱] برخی پژوهشگران نیز تغییر مذهب رسمی آل کیا را به دوره حکومت خان احمد اول در حدود ۹۳۳ق[۱۲] یا زمان خان احمد دوم نسبت دادهاند.[۱۳]
بقعه چهار پادشاهان از آثار تاریخی برجایمانده از این خاندان است که بخش اصلی آن به دست سید هادی کیا ساخته شد و آرامگاه شماری از بزرگان آل کیا، از جمله سید علی کیا، سید رضی کیا و سید هادی کیا، در آن قرار دارد.[۱۴]
پانویس
- ↑ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۳۷.
- ↑ ابنعنبه، عمدة الطالب، ۱۴۱۷ق، ص۲۹۰.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۸.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۸.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۸.
- ↑ مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ۱۳۶۴ش، ص۴۱-۳۸.
- ↑ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۹۶؛ ج۲، ص۳۷۸.
- ↑ میرابوالقاسمی، وقفنامه سوهان، ۱۳۵۴ش، ج۱۱و۱۲، ص۱۶۴-۱۶۱.
- ↑ رابینو، ولایت دارالمرز گیلان، ۱۳۶۶ش، ص۴۹۸؛ رابینو، فرمانروایان، ۱۳۶۴ش، ص۱۳۴؛ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۵، ج۲، ص۳۷۸؛ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۸.
- ↑ شاه طهماسب صفوی، ۱۳۵۰، ص۱۰۳؛ ستوده، از آستارا تا استرآباد، ۱۳۵۱ش، ج۲، ص۷۸.
- ↑ میرابوالقاسمی، وقفنامه سوهان، ۱۳۵۴ش، ج۱۱و۱۲، ص۱۶۲.
- ↑ رابینو، ولایت دارالمرز گیلان، ۱۳۶۶ش، ص۴۹۸؛ رابینو، فرمانروایان، ۱۳۶۴ش، ص۱۳۴؛ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۸.
- ↑ رک. نوزاد، نامههای خان احمد گیلانی، ۱۳۷۳ش، ص۹.
- ↑ ستوده، از آستارا تا استرآباد، ۱۳۵۱ش، ج۲، ص۱۰۰-۹۸.
منابع
- ابنعنبه، جمال الدین احمد، عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب، قم، نشر انصاریان، ۱۴۱۷ق.
- جعفریان، رسول، اطلس شیعه، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۷ش.
- دفتری، فرهاد، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ترجمه فریدون بدرهای، تهران، نشر فروزان، ۱۳۷۵ش.
- رابینو، ﻫ.ل، فرمانروایان گیلان، ترجمه م پ جکتاجی و رضا مدنی، رشت، گیلکان، ۱۳۶۴ش.
- رابینو، ﻫ.ل، ولایت دارالمرز گیلان، ترجمه جعفر خمامی زاده، رشت، طاعتی. ۱۳۶۶ش.
- ستوده، منوچهر،از آستارا تا استرآباد، مجلد دوم شامل آثار و بناهای تاریخی گیلان بیه پیش، تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۱ش.
- شاه طهماسب صفوی، مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخی همراه با یادداشتهای تفصیلی،به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۰ش.
- شوشتری، قاضی نورالله، مجالس المؤمنین، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۵ش.
- مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ گیلان و دیلمستان، تصحیح و تحشیه منوچهر ستوده، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۴ش.
- میرابوالقاسمی، محمدتقی، «وقفنامه سوهان»، تهران، فرهنگ ایران زمین، چاپ دوم، ۱۳۵۴ش.
- نوزاد، فریدون، نامههای خان احمد گیلانی، تهران، بنیاد موقوفاتی دکتر محمود افشار، مؤسسه دلارنگ، ۱۳۷۳ش.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: عظیم زاده، طاهره، سادات کیا و تشیع امامیه، مطالعات اسلامی” پاییز ۱۳۸۴ - شماره ۶۹ (۱۸ صفحه - از ۲۰۹ تا ۲۲۶)
- عادل، پرویز، سیاست آل کیا در قبال آق قوینلوها (درآمدی بر تشکیل حکومت صفوی)، مجله: رشد آموزش تاریخ، زمستان ۱۳۸۶ - شماره ۲۹
- نعیمی، سهیلا، آل کیا و علل سقوط آن در گیلان، مجله تاریخ اسلام و ایران، پاییز ۱۳۸۹ - شماره ۷.
- یوسف جمالی، محمدکریم؛ پناهی، عباس، اوضاع مذهبی گیلان در عصر آل کیا، پژوهشنامه تاریخ، بهار ۱۳۸۶ - شماره ۶.