سلطنت خداداد میسور

سلطنت خداداد مَیسور

اطلاعات حکومت
بنیانگذار	حیدر علی خان بهادر
سال تأسیس	۱۱۷۵ق/۱۷۶۱م
گستره جغرافیایی	منطقه میسور در جنوب هند
مذهب	شیعه
نوع حکومت	سلطنتی
اقدامات مهم	مبارزه و جنگ با کمپانی هند شرقی بریتانیا
پایتخت‌ها	میسور
انقراض	۱۲۱۴ق/۱۷۹۹م
علت انقراض	شکست در جنگ
افراد
حاکمان مشهور	تیپو سلطان

سلطنت خداداد مَیسور (۱۱۷۵-۱۲۱۴ق/۱۷۶۱-۱۷۹۹م) عنوانی است برای دوره حکومت محلی و شیعی حیدرعلی خان بهادر و فرزندش تیپو سلطان در منطقه میسور در جنوب هند در قرن هجدهم میلادی. واژه «خداداد» نشان‌دهنده مشروعیت‌ دینی حکومت و پیوند میان قدرت سیاسی و اراده الهی است. حیدرعلی و تیپو سلطان، هر دو گرایش های شیعی داشتند و برای امام علی(ع) احترام قائل بودند و علیه استعمار انگلیس مبارزه کردند.

آغاز و پایان حکومت

دولت بریتانیا از طریق کمپانی هند شرقی، با بهره‌گیری از بی‌توجهی و ضعف فرمانروایان محلی هند، توانست رقبای پرتغالی، فرانسوی و هلندی را از میدان بیرون کند و زمینه را برای گسترش استعمار خود فراهم سازد. در این میان، برخی از امرای مسلمان شبه‌قاره هند در برابر استعمار بریتانیا مقاومت کردند.

حیدر علی خان بهادر، که از فرماندهان نظامی میسور بود، با استفاده از تیرگی روابط انگلیس و فرانسه، برای قطع نفوذ بریتانیا قیام کرد. او توانست در سال ۱۱۷۵ق/۱۷۶۱م دولت مسلمان محلی سلطنت خداداد میسور را تأسیس و استقلال آن را اعلام کند.

پدر حیدر علی تا زمان فوت، از رجال سیاسی معتبر و پرنفوذ منطقه به شمار می‌رفت و این موقعیت خانوادگی به حیدر علی کمک کرد تا پس از مرگ حاکم قبلی، قدرت را به دست گیرد و حکومت جدیدی تشکیل دهد. از سوی دیگر، ایالت میسور نیز نسبت به سایر ایالات هند، از سیستم حکومتی متمرکزتر، منظم‌تر و کارآمدتری برخوردار بود و راه را برای وی هموارتر کرد. همچنین حیدر علی برای مقابله با استعمار، با برخی حاکمان محلی، مانند حاکمان مَدرَس و منطقه نظام در دکن هند، متحد شد یا پیمان صلح بست و چندین بار با انگلیسی‌ها وارد جنگ گردید و به موفقیت‌هایی دست یافت.

پس از مرگ حیدر علی خان بهادر، فرزندش فتح علی خان بهادر، مشهور به تیپو سلطان، تیپو صاحب و ببر میسور، در سال ۱۱۹۷ق/۱۷۸۲م قدرت را به دست گرفت. جنگ‌های میان انگلیس و میسور در دوران تیپو سلطان نیز ادامه یافت و او تلاش کرد با رهبران محلی و دولت‌های منطقه‌ای، مانند افغانستان، ایران (در زمان فتحعلی شاه قاجار)، فرانسه (رقیب اصلی انگلستان) و حتی امپراتوری عثمانی اتحاد تشکیل دهد یا کمک بگیرد تا در برابر انگلستان مقاومت کند. اما بریتانیا با مقابله با این اقدامات، در چهارمین جنگ انگلیس ـ میسور (۱۲۱۴ق/۱۷۹۹م) تیپو سلطان را شکست داد و او را به شهادت رساند.

پس از کشته شدن تیپو سلطان، قلمرو سلطنت خداداد میسور میان کمپانی هند شرقی بریتانیا و نظام حیدرآباد تقسیم شد. مدتی بعد، طبق معاهده‌ای میان کمپانی هند شرقی و سلطان جدید میسور، این ایالت تحت حمایت و کنترل کمپانی هند شرقی قرار گرفت.

معنای «خداداد»

واژه «خداداد» در فارسی و اردو به معنای «بخشیده‌شده از سوی خدا» یا «موهبت الهی» است. انتخاب این عنوان برای حکومت حیدرعلی و تیپو سلطان، نوعی مشروعیت‌بخشی دینی بود؛ یعنی حکومتی که از سوی خداوند به آنان عطا شده است.

جلوه‌های حکومتی از اسلام و تشیع

محمدحسین مظفر (۱۳۸۱-۱۳۱۲ق)، فقیه شیعی، در کتاب «تاریخ الشیعة» که به فارسی نیز ترجمه شده است، اشاره کوتاهی به حکومت شیعی میسور و دو حاکم آن کرده است. در پژوهش‌های تاریخی، برای دوران حکومت حیدر علی خان بهادر و تیپو سلطان (سلطنت خداداد میسور) چند ویژگی مهم اسلامی و حکومتی برجسته است:

• حیدر علی خان به امام علی(ع) ارادت و احترام فوق‌العاده‌ای داشت و روی نگین انگشتری‌اش جمله معروف «لا فتی إلا علی لا سیف إلا ذوالفقار» حکاکی شده بود. با این حال، شیوه حکمرانی او دور از تعصب مذهبی و اختلاف شیعه و سنی بود و با احترام به هندوها همراهی می‌کرد؛ حتی در مراسم و اعیاد آنان شرکت می‌جست.

• حیدر علی بر رفتار عمال حکومتی خود نظارت دقیق داشت و از مأموران مخفی و گردش‌های شبانه و پنهانی خود در شهر برای این منظور استفاده می‌کرد.

• تلاش برای اتحاد اسلامی با هدف مقابله با استعمار انگلیس، به ویژه در دوره تیپو سلطان.

• تیپو سلطان نیز احترام فراوانی به امام علی(ع) داشت و به برخی سنت‌های اسلامی پایبند بود: تلاوت قرآن پس از نماز صبح، عبادت در زمان استراحت، شب‌زنده‌داری، خوردن تنها دو وعده غذایی در شبانه‌روز، و آغاز احکام حکومتی با نام خدا.

• تیپو سلطان دستوری صادر کرد که زنان هندو با سر برهنه بیرون نیایند و حجاب سر را رعایت کنند.

• تیپو سلطان احترام زیادی به علما قائل بود، به مطالعه کتب اسلامی و تاریخی علاقه داشت و به زبان و خط فارسی تسلط کامل پیدا کرده بود؛ به طوری که فارسی را خوب می‌فهمید و به آن سخن می‌گفت.

تک‌نگاری

کتاب «تاریخ سلطنت خداداد میسور» به زبان اردو، به طور خاص درباره سلطنت خداداد میسور و کتاب «زندگی اجتماعی ـ اقتصادی شیعه اثنا عشری با تکیه به شهر میسور در هند» به زبان فارسی، درباره شیعیان میسور منتشر شده است.