سلطنت خداداد میسور

سلطنت خداداد مَیسور

اطلاعات حکومت
بنیانگذار	حیدر علی خان بهادر
سال تأسیس	۱۱۷۵ق/۱۷۶۱م
گستره جغرافیایی	منطقه میسور در جنوب هند
مذهب	شیعه
نوع حکومت	سلطنتی
اقدامات مهم	مبارزه و جنگ با کمپانی هند شرقی بریتانیا
پایتخت‌ها	میسور
انقراض	۱۲۱۴ق/۱۷۹۹م
علت انقراض	شکست در جنگ
افراد
حاکمان مشهور	تیپو سلطان

سلطنت خداداد مَیسور (۱۱۷۵-۱۲۱۴ق/۱۷۶۱-۱۷۹۹م) حکومت محلی و شیعی در منطقه میسور در جنوب هند بود. سلطنت خداداد میسور در دوران کوتاهش، افزون بر رویکرد ضد استعماری، دارای جلوه‌هایی از گرایش‌های اسلامی و شیعی در عرصه مشروعیت‌بخشی و رفتار حکومتی بوده است.

این حکومت به دست حیدرعلی‌خان بهادر با هدف مقابله با گسترش نفوذ انگلیس تأسیس شد. حیدرعلی با بهره‌گیری از ضعف قدرت‌های محلی و رقابت انگلستان و فرانسه، استقلال میسور را اعلام کرد و با انعقاد پیمان‌های سیاسی و نظامی و نیز ورود به جنگ با نیروهای انگلیسی، قدرت خود را تثبیت نمود. پس از او، تیپو سلطان به قدرت رسید و سیاست مقابله با انگلستان را از طریق جنگ و تلاش برای ایجاد ائتلاف با برخی قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ادامه داد. این حکومت با کشته‌شدن تیپو سلطان در چهارمین جنگ انگلیس - میسور، سقوط کرد و قلمرو آن میان کمپانی هند شرقی و نظام حیدرآباد تقسیم شد.

آغاز و پایان حکومت

سلطنت خداداد میسور دولتی مسلمان در جنوب هند بود که در سال ۱۱۷۵ق/۱۷۶۱م به دست حیدرعلی‌خان بهادر با هدف مقابله با گسترش نفوذ بریتانیا تأسیس شد. حیدرعلی‌خان بهادر که از فرماندهان نظامی میسور بود، با بهره‌گیری از ضعف قدرت‌های محلی و رقابت میان انگلستان و فرانسه، استقلال میسور را اعلام و حکومت جدیدی بنیان نهاد. موقعیت سیاسی و نفوذ خانوادگی پدرش، همراه با ساختار نسبتاً متمرکز و منسجم ایالت میسور، زمینه تثبیت قدرت او را فراهم کرد. حیدرعلی برای مهار نفوذ بریتانیا با برخی حاکمان محلی، از جمله حاکمان مَدرَس و منطقه نظام در دکن، پیمان اتحاد یا صلح بست و چندین‌بار با نیروهای انگلیسی وارد جنگ شد و به موفقیت‌هایی دست یافت.

پس از مرگ او، در سال ۱۱۹۷ق/۱۷۸۲م، فرزندش تیپو سلطان به قدرت رسید. در دوره او، جنگ‌های میان میسور و بریتانیا ادامه یافت. تیپو سلطان کوشید با قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای مانند افغانستان، ایران (در زمان فتحعلی‌شاه قاجار)، فرانسه (رقیب اصلی انگلستان) و حتی امپراتوری عثمانی ائتلاف‌هایی برای مقابله با انگلستان ایجاد کند. اما بریتانیا با مقابله با این اقدامات، در چهارمین جنگ انگلیس ـ میسور (۱۲۱۴ق/۱۷۹۹م) تیپو سلطان را شکست داد و او را به شهادت رساند.

پس از کشته شدن تیپو سلطان، قلمرو سلطنت خداداد میسور میان کمپانی هند شرقی بریتانیا و نظام حیدرآباد تقسیم شد. مدتی بعد، طبق معاهده‌ای میان کمپانی هند شرقی و سلطان جدید میسور، این ایالت تحت حمایت و کنترل کمپانی هند شرقی قرار گرفت.

کتاب «تاریخ سلطنت خداداد میسور» به زبان اردو، به طور مشخص به بررسی تاریخ و ساختار سلطنت خداداد میسور می‌پردازد. کتاب «زندگی اجتماعی ـ اقتصادی شیعه اثنا عشری با تکیه به شهر میسور در هند» به زبان فارسی نیز به بررسی وضعیت شیعیان میسور اختصاص دارد.

جلوه‌های حکومتی از اسلام و تشیع

انتخاب عنوان «خداداد» (در فارسی و اردو به‌معنای «بخشیده‌شده از سوی خدا» یا «موهبت الهی») برای حکومت حیدرعلی و تیپو سلطان، نوعی مشروعیت‌بخشی دینی به این حکومت بوده است؛ یعنی حکومتی که از سوی خداوند به آنان عطا شده است. محمدحسین مظفر، فقیه شیعی، در کتاب «تاریخ الشیعة»، اشاره کوتاهی به حکومت شیعی میسور و دو حاکم آن کرده است. در پژوهش‌های تاریخی، برای دوران حکومت حیدرعلی‌خان بهادر و تیپو سلطان (سلطنت خداداد میسور) چند ویژگی مهم اسلامی و حکومتی برشمرده‌اند:

• حیدرعلی‌خان به امام علی(ع) ارادت و احترام فوق‌العاده‌ای داشت و روی نگین انگشتری‌اش جمله معروف «لا فتی إلا علی لا سیف إلا ذوالفقار» حکاکی شده بود. با این حال، شیوه حکمرانی او از تعصب مذهبی و اختلاف شیعه و سنی دور بود و با هندوها با احترام همراهی می‌کرد؛ حتی در مراسم و اعیاد آنان شرکت می‌جست.

• حیدرعلی بر رفتار عمال حکومتی خود نظارت دقیق داشت و از مأموران مخفی و گردش‌های شبانه و پنهانی خود در شهر برای این منظور استفاده می‌کرد.

• تلاش برای اتحاد اسلامی با هدف مقابله با استعمار انگلیس، به ویژه در دوره تیپو سلطان.

• تیپو سلطان نیز احترام فراوانی به امام علی(ع) داشت و به برخی سنت‌های اسلامی پایبند بود: تلاوت قرآن پس از نماز صبح، عبادت در زمان استراحت، شب‌زنده‌داری، خوردن تنها دو وعده غذایی در شبانه‌روز، و آغاز احکام حکومتی با نام خدا.

• تیپو سلطان دستوری صادر کرد که زنان هندو با سر برهنه بیرون نیایند و حجاب سر را رعایت کنند.

• تیپو سلطان علما را بسیار احترام می‌کرد. به مطالعه کتب اسلامی و تاریخی علاقه داشت و به زبان و خط فارسی تسلط کامل پیدا کرده بود؛ به طوری که فارسی را خوب می‌فهمید و به آن سخن می‌گفت.