مسجد وکیل (شیراز)
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| بنيانگذار | کریمخان زند |
| تأسیس | دوره زندیه |
| کاربری | گردشگری |
| مکان | شیراز |
| نامهای دیگر | مسجد سلطانی |
| مشخصات | |
| شماره ثبت | ۱۸۲ |
| معماری | |
| بازسازی | طول تاریخ ساخت |
مسجد وکیل یا مسجد سلطانی از اماکن مذهبی و تاریخی دوره زندیه در مرکز شهر شیراز است[۱] که در سال ۱۱۸۷ق توسط کریمخان زند در مجاورت مجموعه تاریخی بازار، حمام و مدرسه آقابابا خان بنا شد.[۲] این بنا که در دوره قاجار توسط حسینعلی میرزا بازسازی گردید،[۳] از سال ۱۳۱۱ش به فهرست آثار ملی ایران اضافه شد و امروزه تحت مالکیت سازمان اوقاف استان فارس است.[۴]
از منظر پژوهشگران، اهمیت اصلی این بنا در جلوههای هنری منحصربهفرد آن نهفته است؛[۵] از جمله هنر مُقرنسکاری، میناکاری و کاشیکاریهای هفترنگِ مُعرّق[۶] که بخش عمده تزیینات آن متعلق به دوره قاجار است.[۷] مادام دیولافوا، باستانشناس فرانسوی، زیبایی کاشیهای این مسجد را در حد شاهکارهای جهانی توصیف کرده است.[۸] در ساختار تزئیناتی مسجد، علاوه بر عبارات مذهبی و احادیث با خطوط کوفی، ثلث و نستعلیق،[۹] کتیبههایی با مضامین شیعی مانند حدیث انا مدینه العلم و علی بابها، نقش بسته[۱۰] که قدمت آثار کتیبهای آن را به سالهای بین ۱۲۵۰ق تا ۱۳۱۰ق ارجاع میدهند.[۱۱]
مسجد وکیل با مساحت ۹۵۷۸ مترمربع و زیربنای ۵۷۸۷ مترمربع، دارای طرح دو ایوانی شامل بخشهای ورودی، دالان، حیاط، دو ایوان طاقی و شبستانها است.[۱۲] ورودی مسجد از سمت شمال به دالانی هشتضلعی منتهی میشود که از طریق دو راهروی زاویهدار، بدون تغییر محسوس در جهت صحن، کاربر را به حیاط هدایت میکند تا همزمان با قبله شرعی و نمای بازار همخوانی داشته باشد.[۱۳] در ضلع شمالی حیاط، «طاق مروارید»[۱۴] با دو گلدسته ۲۰ متری کاشیکاری شده قرار دارد؛[۱۵] در مقابل آن در ضلع جنوبی، طاقی با چهار طاقنما تعبیه شده که ورودی شبستان بزرگ از آنجا صورت میگیرد.[۱۶]
شبستان بزرگ مسجد دارای ۴۸ ستون سنگی با حجارِی مارپیچ است که در آن، محرابی با کاشی هفترنگ و منبری از سنگ مرمر یکتکه با ۱۴ پلکان قرار گرفته است.[۱۷] این منبر مرمرین که به فرمان کریمخان از مراغه به شیراز آورده شد، چنان ارزشمند است که گفته میشود کریمخان در توصیف ارزش آن، از به کار بردن طلا در مسجد ابا داشته یا حتی ساخت آن را از طلا ارزانتر دانسته است.[۱۸] در اضلاع غربی و شرقی حیاط، ۱۱ طاقنمای قرینه با رواقهای کوچک وجود دارد[۱۹] که در پشت رواق شرقی، «شبستان زمستانی» با سقف آجری و ۱۲ ستون سنگی یکپارچه واقع شده است.[۲۰]
در خرداد ۱۴۰۱ش، ایجاد گودالی در پشت دیوارهای مسجد منجر به فروریزش بخشی از عرصهٔ مسجد وکیل شد.[۲۱] همچنین، دیوارهای بلند حائل میان مسجد و گذر جنوبی بازار، بر اثر نم و رطوبت دچار تغییر رنگ و پدیدهٔ «شکم دادن» شدهاند.[۲۲]
نگارخانه
-
شبستان بزرگ -
کاشیکاری شبستان -
منبر یکتکه از سنگ مرمر
پانویس
- ↑ حسینی فسایی، فارسنامه ناصری، ج۲، ص۱۲۱۵.
- ↑ همایونی، گوشههایی از آداب و رسوم مردم شیراز، ۱۳۵۳ش، ص۸۷.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ احمدی و هوایی، «گذری بر ناگفتههای مسجد وکیل شیراز»، ص۵۲.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ احمدی و هوایی، «گذری بر ناگفتههای مسجد وکیل شیراز»، ص۵۲.
- ↑ دیولافوا، سفرنامه ایران، کلده و شوش، چاپ ۵، ص۴۱۲.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ احمدی و هوایی، «گذری بر ناگفتههای مسجد وکیل شیراز»، ص۵۲.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ «مسجد وکیل شاهکار هنر اسلامی زندیه»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ حسینی فسایی، فارسنامه ناصری، ج۲، ص۱۲۱۶.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ حسینی فسایی، فارسنامه ناصری، ج۲، ص۱۲۱۵.
- ↑ احمدی و هوایی، «گذری بر ناگفتههای مسجد وکیل شیراز»، ص۵۲.
- ↑ «مسجد وکیل شاهکار هنر اسلامی زندیه»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس.
- ↑ «بخشی از عرصه مسجد وکیل شیراز فرو ریخت»، پایگاه خبری انتخاب.
- ↑ «بخشی از عرصه مسجد وکیل شیراز فرو ریخت»، پایگاه خبری انتخاب.
منابع
- احمدی، محمدرضا و هوایی فاطمه، گذری بر ناگفتههای مسجد وکیل شیراز، «فصلنامه پژوهشهای مرمت و معماری ایرانی اسلامی»، شماره ۸، پاییز ۱۳۹۹ش.
- بهروزی، علینقی، بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، اداره کل فرهنگ و هنر استان، ۱۳۵۴ش.
- «مسجد وکیل»، پرتال جامع گردشگری مجازی شهر شیراز و استان فارس، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس.
- حسینی فسایی، حسین، فارسنامه ناصری، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۷۸ش.
- دیولافوا، مادام ژان، سفرنامه ایران، کلده و شوش، ترجمه علیمحمد فرهدشی، چاپ ۵، ص۴۱۲.
- همایونی، صادق، گوشههایی از آداب و رسوم مردم شیراز، ۱۳۵۳ش.
- مسجد وکیل شاهکار هنر اسلامی زندیه، خبرگزاری ایکنا.