بهانه‌جویی بنی‌اسرائیل
بهانه‌جویی بنی‌اسرائیل به درخواست‌ها و پرسش‌های پیاپی بنی‌اسرائیل از پیامبرشان اشاره دارد.[۱] این رفتار در دوره همراهی آنان با موسی(ع) و در موقعیت‌های مختلف بروز داشته است.[۲] گفته شده بخشی از این بهانه‌جویی‌ها با هدف فرار از مسئولیت و نپذیرفتن دستورات الهی بوده[۳] و در گمراهی آنان تأثیر داشته است.[۴]
در قرآن نمونه‌هایی از این رفتار آمده است.[۵] در ماجرای گاو بنی‌اسرائیل،[۶] پس از دستور موسی به بنی‌اسرائیل برای ذبح گاو،[۷] آنان درباره ویژگی‌های آن پرسش‌های پیاپی مطرح کردند. خداوند در پاسخ، ویژگی‌هایی درباره سن و وضعیت جسمانی آن بیان کرد.[۸] سپس درباره رنگ گاو نیز پرسیدند[۹] و خداوند آن را زرد یکدست و شادی‌بخش برای بینندگان معرفی کرد.[۱۰] آنان بار دیگر درباره ویژگی متمایزکننده گاو از دیگر گاوها پرسیدند[۱۱] و خداوند آن را گاوی رام‌نشده معرفی کرد که زمین را شخم نزده باشد.[۱۲] برخی مفسران گفته‌اند بنی‌اسرائیل با اطاعت از همان دستور اولیه و ذبح یک گاو، می‌توانستند فرمان الهی را اجرا کنند.[۱۳] اما پرسش‌های آنان انجام دادن دستور را دشوار کرد.[۱۴]
آنان همچنین به جای مَن و سَلْویٰ که نوعی عسل و پرنده معرفی شده‌اند،[۱۵] غذای دیگری خواستند[۱۶] و با وجود برخورداری از این دو نعمت، کفران نعمت کردند.[۱۷] از دیگر نمونه ها درخواست مشاهده آشکار خداوند با وجود مشاهده معجزات موسی[۱۸] و درخواست قرار دادن معبودی جسمانی برای آنان پس از مشاهده قومی بت‌پرست است.[۱۹]
تعبیر بهانه بنی‌اسرائیلی نیز در زبان فارسی به صورت ضرب‌المثل درآمده و برای اشاره به بهانه‌های بی‌پایه به کار می‌رود.[۲۰]
پانویس
- ↑ حریری، فرهنگ اصطلاحات قرآنی، ۱۳۸۴ش، ص۸۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۸ش، ج۵، ص۲۰۹.
- ↑ روحی، «بنی اسراییل»، ج۶، ص۱۱۳.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، فرهنگ قرآن، ۱۳۸۳ش، ج۶، ص۳۹۷.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۳۵.
- ↑ روحی، «بنی اسراییل»، ج۶، ص۱۱۳.
- ↑ حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۲۰.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵۵.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیروت، ج۱، ص۲۹۷.
- ↑ بیآزار شيرازى، قرآن ناطق، ۱۳۷۷ش، ص۳۰۹.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۶۱.
- ↑ قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۶۰.
- ↑ فضل‌الله، من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۸۶؛ ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۱۹۱.
- ↑ ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۱۹۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۹۶ق، ج۶، ص۴۸۶-۴۸۷.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۱۲۶.
- ↑ حسینی همدانی، انوار درخشان، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۲۱۳.
- ↑ جعفری، تفسیر کوثر، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۱۷۹.
- ↑ الهامی، «بهانه جویی، سازو کار لجبازان»، پژوهشکده باقرالعلوم.
- ↑ دشتی، فرهنگ سخنان پیامبران الاهی (ع)، ۱۳۹۰ش، ج۱، ص۱۶۳.
منابع
- ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: محمدحسین شمس الدین، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- الهامی، «بهانه جویی، سازو کار لجبازان»، پژوهشکده باقرالعلوم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ دی ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۳ مرداد ۱۴۰۵ق.
- بیآزار شيرازى، عبدالکریم، قرآن ناطق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، ۱۳۷۷ش.
- جعفری، یعقوب، کوثر، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، تنظیم: احمد قدسی، قم، نشر اسراء، ۱۳۹۸ش
- حریری، محمدیوسف، فرهنگ اصطلاحات قرآنی، قم، هجرت، ۱۳۸۴ش.
- حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، دار العلوم، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
- حسینی همدانی، سید محمدحسین، انوار درخشان، تحقیق: محمدباقر بهبودی، تهران، کتابفروشی لطفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- دشتی، محمد، فرهنگ سخنان پیامبران الاهی(ع)، قم، مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین (علیه السلام)، ۱۳۹۰ش
- روحی، ابوالفضل، «بنی اسراییل»، دائرةالمعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه: شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق: احمد قصیرعاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
- طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، ۱۳۶۲ش.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- فضل‌الله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- قرشی، سید علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، چاپ سوم، ۱۳۷۷ش.
- مقاتل بن سلیمان بلخی، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق: عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار إحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، ۱۳۸۵ش
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، فرهنگ قرآن: کلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.