استسقای بنیاسرائیل
استسقای بنیاسرائیل اشاره به واقعهای برای بنیاسرائیل دارد که با کمبود آب شدیدی مواجه شدند و حضرت موسی(ع) از خداوند برای آنها طلب آب کرد. خداوند به موسی وحی فرستاد که عصایش را بر سنگی بزند. با این کار، دوازده چشمه از آن سنگ جاری شد. براساس منابع شیعه، حضرت موسی در زمان طلب آب، خداوند را به حق پیامبر اسلام و اهلبیت(ع) قسم داد.
در منابع شیعه روایات شده وقتی امام زمان در مکه ظهور میکند و میخواهد به کوفه برود، به یاران گفته میشود که با خود آب بر ندارند؛ زیرا سنگی که موسی با آن قومش را سیراب کرد، به همراه امام است و یاران امام با آن سیراب خواهند شد. استسقای بنیاسرائیل از جمله نعمتهای خداوند برای بنیاسرائیل و از جمله معجزات موسی(ع) بر شمرده شده است.
معرفی
استسقاء را به معنای طلب آب دانستهاند.[۱] در دورهای، کمبود آب شدیدی برای بنیاسرائیل رخ داد و آنها از تشنگی خود و چارپایانشان نزد موسی(ع) شکایت نمودند.[۲] براساس برخی نقل ها، آنها به موسی گفتند که ما را از مصر خارج کردی تا ما و اولاد و حیوانات ما را بوسیله تشنگی بکشتن دهی.[۳] حضرت موسی(ع) از خداوند برای قوم بنیاسرائیل طلب آب کرد.[۴] این استسقای موسی را نوعی دعا و نیایش خواندهاند که شبیه نماز استسقاء است که در شریعت اسلام وجود دارد.[۵] خداوند به موسی وحی فرستاد[۶] که عصایش را بر سنگی بزند. با این کار، دوازده چشمه از آن سنگ جاری شد.[۷]
خداوند در این واقعه دوازده چشمه برای دوازده گروه (قبیله) بنیاسرائیل[۸] جاری ساخت تا با یکدیگر به نزاع نپردازند.[۹] برخی مفسران به وجود آمدن دوازده چشمه را معجزه دوم در این واقعه دانستهاند.[۱۰] در قرآن، استسقای بنیاسرائیل از جمله نعمتهای خداوند برای بنیاسرائیل بر شمرده شده است.[۱۱] این واقعه در آیه ۶۰ سوره بقره و آیه ۱۶۰ سوره اعراف، با اندکی تفاوت در تعبیر ذکر شده است.[۱۲] داستان استسقای بنیاسرائیل را از جمله معجزات موسی(ع) برشمردهاند.[۱۳] براساس منابع شیعه، حضرت موسی در زمان طلب آب، خداوند را به حق پیامبر اسلام، امام علی(ع)، حضرت زهرا(س)، حسنین و فرزندانشان قسم داد و خداوند دعای او را مستجاب کرد.[۱۴]
برخی نویسندگان عرب زبان اشاره کردهاند که این چشمهها در شرق کانال سوئز، در فاصله حدود ده کیلومتری جنوب سوئز قرار دارند و به «عیون موسی» معروف هستند، هرچند امروزه آب برخی از آنها کم شده یا آثارشان از بین رفته است.[۱۵]
سنگ و عصا
مفسران سخنان بسیاری پیرامون سنگی که آب از آن جاری شده، ذکر کردهاند؛[۱۶] از جمله اینکه عدهای آن را سنگ بهشتی خواندهاند که حضرت آدم از بهشت آورد و در مقابل برخی آن را یک سنگ عادی برشمردهاند.[۱۷] در منابع شیعه سخن دیگری پیرامون این سنگ در زمان ظهور امام زمان(ع) نقل شده است. بنابر روایات وقتی امام زمان در مکه ظهور میکند و میخواهد به کوفه برود، به یاران گفته میشود که با خود آب بر ندارند؛ زیرا سنگی که موسی با آن قومش را سیراب کرد، به همراه امام است و یاران امام با آن سیراب خواهند شد.[۱۸] این روایت به عنوان شاهد بر این نکته گرفته شده که بنیاسرائیل این سنگ را با خود حمل میکرده و در موقعیتهای مختلف از آن استفاده میکردند.[۱۹]
برخی در پاسخ به این سوال که چگونه از یک سنگ دوازده چشمه بیرون میآید و چند صد هزار نفر[۲۰] را سیراب میکند، پاسخهایی دادهاند از جمله اینکه اصل این واقعه براساس معجزه و خواست الهی بوده است.[۲۱] پیرامون عصای در این معجزه نیز گفته شده، همان عصای موسی است که معجزات دیگر موسی با آن انجام شده است.[۲۲]
تکرار معجزه
برخی مفسران بیان داشتهاند که داستان استسقای بنیاسرائیل مربوط به یک واقعه خاص بوده و تکرار نشده است.[۲۳] در مقابل، برخی معقتدند این واقعه در موارد متعددی تکرار شده[۲۴]؛ به نحوی که بنیاسرائیل این سنگ را با خود میبردند و هر جائی که نیاز میشد حضرت موسی با عصا به آن زده و آب جاری میشد.[۲۵]
مفسران شیعه[۲۶] و اهلسنت[۲۷] بیان داشتهاند که این واقعه در بیابان و در دوران سرگردانی بنیاسرائیل در آنجا بوده است.[۲۸] برخی مفسران شواهدی از آیات قران بر این مطلب ذکر کردهاند.[۲۹] همچنین برخی به صورت کلی گفتهاند که این واقعه مربوط به جایی بوده که بنیاسرائیل برای سکونت به آنجا رفته و تصمیم داشتند در آنجا بمانند.[۳۰]
تورات
در تورات موجود، داستان استسقای بنیاسرائیل ذکر شده که تفاوتهای اندکی با نقل قرآنی دارد.[۳۱] این داستان در سِفر خروج باب ۱۷ ذکر شده است.[۳۲] براساس نقل تورات بنیاسرائیل که دچار بیآبی و تشنگی شده بودند موسی را ملامت کردند که آنها را از مصر بیرون آورد.[۳۳] موسی نزد خداوند شکایت کرد و گفت مدتی دیگر وی را سنگسار خواهند کرد.[۳۴] خداوند به موسی دستور داد و موسی در نزد محترمین بنیاسرائیل بر صخرهای زد و از آن آب جاری شد.[۳۵] در تورات فعلی، اشارهای به وجود دوازده چشمه برای دوزاده قبیله بنیاسرائیل وجود ندارد.[۳۶]
پانویس
- ↑ طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۴۳.
- ↑ حسینی همدانی، انوار درخشان، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۸۴.
- ↑ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ج۱، ص۱۴۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۷۲.
- ↑ محققیان، ارتباط انوار ثقلین در تفسیر قرآن (ارتباط شناسی بین قرآن و عترت)، ۱۳۹۱ش، ج۳، ص۲۴۳.
- ↑ حسینی همدانی، انوار درخشان، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۸۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۷۲.
- ↑ یوسف، إسرائیل البدایة و النهایة، ۱۹۹۴م، ج۱، ص۶۷.
- ↑ فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵۹.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۱۹۵.
- ↑ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۳، ص۵۲۷.
- ↑ قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۴۴.
- ↑ طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۸، ص۲۸۵.
- ↑ بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۲۲۶.
- ↑ عوضالله، حیاة و أخلاق الأنبیاء(ص)، ۱۹۹۳م، ج۱، ص۲۰۱؛ یوسف، إسرائیل البدایة و النهایة، ۱۹۹۴م، ج۱، ص۶۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۷۲.
- ↑ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثنا عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ صفار، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۸۸؛ نعمانی، الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۲۳۸.
- ↑ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ج۱، ص۱۴۶.
- ↑ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ج۱، ص۱۴۵.
- ↑ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ج۱، ص۱۴۵.
- ↑ طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۴۳.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷.
- ↑ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثنا عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ج۱، ص۱۴۵.
- ↑ صادقی تهرانی، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، ۱۴۱۹ق، ص۹.
- ↑ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۳، ص۵۲۸.
- ↑ مقدسی، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، ج۳، ص۸۷.
- ↑ طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۴۳.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷.
- ↑ قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۴۴.
- ↑ قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۴۴.
- ↑ سفر خروج، باب۱۷: آیه۳.
- ↑ سفر خروج، باب۱۷: آیه۴.
- ↑ سفر خروج، باب۱۷: آیه۶.
- ↑ قرشی، تفسیر أحسن الحدیث، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۴۴.
منابع
- بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، تفسیر اثنا عشری، تهران، میقات، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.
- حسینی همدانی، سید محمدحسین، انوار درخشان، تحقیق: محمدباقر بهبودی، تهران، کتابفروشی لطفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- صادقی تهرانی، محمد، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم، مؤلف، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم، محقق و مصحح: محسن بن عباسعلی کوچه باغی، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، ۱۳۶۲ش.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- عوضالله، احمد صباحی، حياة و أخلاق الأنبياء(ص)، مقدمهنويس: سيد سابق، محمد فحام، بیروت، دار إقرأ، ۱۹۹۳م.
- فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- قرشی، سید علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، چاپ سوم، ۱۳۷۷ش.
- مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، بور سعید، بیتا.
- نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، تهران، انتشارات اسلامیة، چاپ اول، ۱۳۹۸ق.
- نعمانی، (ابن أبیزینب)، محمد بن ابراهیم، الغیبة، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، چاپ اول، ۱۳۹۷ق.
- یوسف، محمود يوسف، إسرائيل البداية و النهاية، بیجا، بینا، ۱۹۹۴م.