استغاثه به امام زمان(ع)
استغاثه به امام زمان(ع) به معنای طلب یاری و کمک از ایشان در مواقع نیاز و گرفتاری است که در متون دینی، از جمله ادعیه و زیارات مانند دعای فرج و زیارت آلیاسین به آن اشاره شده است. نمازها، اذکار و دعاهایی برای استغاثه به امام زمان(عج) نقل شده و آدابی نیز برای آن بیان شده است. از دیدگاه فقهای شیعه، استغاثه به امام زمان(عج) جایز است، به شرط آنکه امام(ع) را مستقل از خداوند نداند و همه قدرت و توانایی وی را از خداوند بداند.
استغاثه در اندیشه شیعه
استغاثه به امام زمان(عج) نوعی درخواست دعا و یاری برای رفع گرفتاری و دشواریهاست.[۱] در برخی منابع حدیثی از امام زمان(عج) با لقب «غوث» یاد شده[۲] و در دعاهایی مانند دعای فرج[۳] و زیارت آلیاسین[۴] نیز مورد خطاب قرار گرفته است. همچنین در برخی منابع روایی[۵] و آثار علمای شیعه[۶] اذکار کوتاه و دعاهایی برای استغاثه و درخواست یاری از امام زمان(عج) نقل شده است. فقهای شیعه استغاثه به امام زمان(عج) را در صورتی که به معنای استقلال از خداوند دانسته نشود و همه قدرت او را از خداوند بدانند، جایز میدانند.[۷] در برخی کتابها داستانهایی از عنایت امام زمان(عج) به استغاثهکنندگان نقل شده است.[۸]
به گفته سَمهودی، نویسنده، در سیره و روش پیامبران، صالحان و عموم مسلمانان همواره استغاثه به پیامبر اکرم(ص) بوده؛ خواه قبل از آفرینش پیامبر(ص) و چه پس از آن؛ چه در دنیا و چه در قیامت.[۹] در مقابل، وهابیان و سلفیان استغاثه به غیر خدا را حرام و نوعی شرک میدانند.[۱۰] برخی پژوهشگران توسل را اعم از استغاثه دانستهاند و آن را شامل هر دو حالت سختی و آسایش میدانند،[۱۱] در حالی که گروهی دیگر، استغاثه و توسل را مترادف هم میشمارند.[۱۲]
در اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نماز استغاثه به امام زمان(عج) در سراسر کشور ایران برگزار شد و هدف آن دعا برای رفع بحران و طلب یاری الهی عنوان گردید.[۱۳]
نماز استغاثه
نماز استغاثه از نمازهای مستحبی است که برای رهایی از گرفتاریها و برآورده شدن حاجات در زمان سختی خوانده میشود.[۱۴] نماز استغاثه که در بسیاری از منابع نقل شده،[۱۵] برگرفته از کتاب الکلم الطیب اثر سید علیخان مدنی (متوفی قرن دوازدهم) است.[۱۶] او نماز استغاثه را بدون ذکر سند و انتساب به معصوم(ع) روایت کرده است.[۱۷] در منابع مختلف برای این نماز دو رکعتی که با حمد و سوره خوانده می شود، شرایطی همچون غسل قبل از نماز،[۱۸] خواندن در نیمه دوم شب[۱۹] و همچنین دعای «سلامُ اللهِ الكاملُ التّامّ» ذکر شده است.[۲۰] در برخی منابع، قرائت سورههای فتح و نصر در رکعت ها اول و دوم نیز توصیه شده است.[۲۱]
برخی از علما این عمل را تنها برای امور بسیار مهم تجویز میکردند.[۲۲] مکارم شیرازی، فقیه شیعه، معتقد است این نماز استغاثه به مکان یا زمان خاصی محدود نیست و در هر شرایطی میتوان آن را به جا آورد.[۲۳]
دو نماز استغاثه دیگر بدون ذکر سند و انتساب به امام معصوم(ع) برای شبهای پنجشنبه و جمعه نقل شده که برای هر یک آداب و عدد مشخصی ذکر شده و در آنها بر گفتن «یا حُجّة القائم» توصیه شده است.[۲۴]
اذکار و دعاها
در استغاثه به امام زمان(عج) اذکار مشهوری مانند، «یا صاحبالزمان اغثنی»، «یا صاحبالزمان أدرکنی» ثبت شده است.[۲۵] دعای فرج «اللَّهُمَّ عَظُمَ الْبَلَاءُ» که ابنمشهدی در المزار الکبیر بعد از اعمال سرداب آورده، از جمله استغاثههای به امام زمان(عج) شمرده شده است.[۲۶] در استغاثه به امام زمان(عج)، زمان و تعداد مشخصی برای اذکار تعیین نشده و در هر زمان سختی میتوان استغاثه کرد.[۲۷] برای تأثیر بیشتر، انجام آن در اوقات شریف و متعلق به امام(عج) خصوصاً مقارن طلوع فجر و در مکان خلوت یا پس از نماز مخصوص ایشان توصیه شده است.[۲۸]
عریضهنویسی
عریضهنویسی یا رُقعهنویسی، روشی برای استغاثه به امام زمان(عج) دانسته شده است.[۲۹] مسعودی، پژوهشگر شیعه، با استناد به حدیثی از امام صادق(ع) و سیره بزرگان دین، عریضهنویسی را عملی پذیرفته و رایج دانسته است.[۳۰] او همچنین دو نمونه از کسانی را ذکر میکند که از طریق عریضه به امام زمان(عج) استغاثه کردهاند.[۳۱]
در این روش، فرد حاجت خود را در نامهای نوشته و بر مزار یکی از امامان معصوم(ع) میاندازد، یا پس از بستن و مُهر کردن، در رودخانه، چاه یا آبگیری میاندازد.[۳۲] کفعمی از عالمان شیعه قرن نهم هجری بیان کرده، اعتقاد بر این است که رقعه (نامه) به دست امام زمان(عج) خواهد رسید؛ او همچنین روش نگارش محتوای نامه حاجت را نیز بیان میکند.[۳۳] در برخی کتابها شیوههای مختلف عریضهنویسی ثبت شده است.[۳۴]
آداب استغاثه
برای استغاثه به امام زمان(عج) آدابی ذکر شده است؛ از جمله اینکه انسان خود را در محضر امام(عج)، حاضر ببیند، به کمال قدرت و بزرگواری امام توجه داشته باشد و مهربانی امام نسبت به شیعیانش را مانند مهربانی پدری دلسوز به فرزندانش در نظر بگیرد؛ همچنین تأکید شده که شخص، توبهای واقعی از گناهان انجام دهد.[۳۵]
پانویس
- ↑ قادری، استغاثه و جایگاه شرعی آن، ۱۳۹۰ش، ص۲۱.
- ↑ حایری یزدی، الزام الناصب، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۴۲۷؛ شیخ صدوق، عیون اخبارالرضا، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص ۳۴.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۷۵.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۹، ص۹۳.
- ↑ قطب راوندی، الدعوات، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱.
- ↑ افراسیابی و زکریایی، پیمان نصرت، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۹۵ - ۹۷؛ تونهای، مجتبی، موعود نامه، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۲.
- ↑ هاشمی شاهرودی، موسوعه الفقه الاسلامی المقارن، ۱۴۳۲ق، ج۲، ص۳۸۰ و ۳۷۸.
- ↑ کارگر، مهدویت (دوران ظهور)، ۱۳۸۸ش، ص۱۰۴؛ جعفری، ديدار در عصر غيبت، ۱۳۸۹ش، ص۲۸۴ -۳۰۷.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء باخباردار المصطفی، ۲۰۰۶م، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ غلامزاده، «بررسی ادله وهابیت در ادعای شرک بودن استغاثه به غیرخدا»، ص۷۰.
- ↑ عبدالمنعم، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، ۱۴۱۹ق، ص۱۵۰.
- ↑ سبکی، شفاء السقام فی زیارة خیر الأنام، ۱۴۰۲ق، ص۱۷۵.
- ↑ «طنین نماز استغاثه به امامزمان(عج) برای پیروزی جبهه حق در حرم رضوی» سایت آستان نیوز.
- ↑ طبرسی، مکارم الأخلاق، ۱۴۱۲ق، ص۳۳۱.
- ↑ قمی، عباس، کلیات مفاتیح الجنان، ۱۳۸۱ش، ص۱۹۴؛ مجتهدی، الصحیفة المبارکة المهدیة، ۱۴۳۳ق، ص۱۳۸.
- ↑ مدنی، الكلم الطيب و الغيث الصيب، ۱۳۸۸ش، ص۵۳.
- ↑ مدنی، الكلم الطيب و الغيث الصيب، ۱۳۸۸ش، ص۵۳.
- ↑ مدنی، الكلم الطيب و الغيث الصيب، ۱۳۸۸ش، ص۵۳؛ کفعمی، البلد الامین و الدرع الحصین، ۱۴۲۵ق، ص۲۲۷.
- ↑ عراقی میثمی، دار السلام در احوالات حضرت مهدی(ع)، ۱۳۸۳ش، ص۳۱۶.
- ↑ مدنی، الكلم الطيب و الغيث الصيب، ۱۳۸۸ش، ص۵۳.
- ↑ قمی، عباس، کلیات مفاتیح الجنان، ۱۳۸۱ش، ص۱۹۴؛ کفعمی، البلد الامین و الدرع الحصین، ۱۴۲۵ق، ص۲۲۷.
- ↑ عراقی میثمی، دار السلام در احوالات حضرت مهدی(ع)، ۱۳۸۳ش، ص۳۱۵.
- ↑ مکارم شیرازی، کلیات مفاتیح نوین، ۱۳۹۰ش، ص۵۲۰.
- ↑ مجتهدی، الصحیفة المبارکة المهدیة، ۱۴۳۳ق، ص۱۳۸ و ۱۳۹.
- ↑ افراسیابی و زکریایی، پیمان نصرت، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۹۵ - ۹۷.
- ↑ ابنمشهدی، المزار الکبير، ۱۳۷۷ش، ص۵۹۱.
- ↑ افراسیابی و زکریایی، پیمان نصرت، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۹۶.
- ↑ افراسیابی و زکریایی، پیمان نصرت، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۹۶.
- ↑ کفعمی، البلد الامین و الدرع الحصین، ۱۴۲۵ق، ص۲۲۷.
- ↑ مسعودی، «سخنى در باره توسّل به امام زمان به وسيله عريضه»، ص۳۵۵ و ۳۵۶.
- ↑ مسعودی، «سخنى در باره توسّل به امام زمان به وسيله عريضه»، ص۳۵۹.
- ↑ کفعمی، البلد الامین و الدرع الحصین، ۱۴۲۵ق، ص۲۲۷.
- ↑ کفعمی، البلد الامین و الدرع الحصین، ۱۴۲۵ق، ص۲۲۷.
- ↑ سیدنژاد، عریضه نویسی به اهلبیت(علیهم السلام)، ۱۳۸۶ش، ص۳۱ - ۳۶.
- ↑ افراسیابی و زکریایی، پیمان نصرت، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۹۴.
منابع
- «طنین نماز استغاثه به امامزمان (عج) برای پیروزی جبهه حق در حرم رضوی» سایت آستان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- ابنمشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبير، محقق: جواد قیومی اصفهانی، قم، نشر القيوم، ۱۳۷۷ش.
- افراسیابی، مهدی و رضا زکریایی، پیمان نصرت (شرح و تبیینی گذرا بر فرازهای زیارت آل یاسین)، قم، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(ع)، ۱۳۹۴ش.
- تونهای، مجتبی، موعود نامه،«فرهنگ الفبایی مهدویت»، قم، میراث ماندگار، ۱۳۸۸ش.
- جعفری، جواد، ديدار در عصر غيبت، قم، پژوهشکده مهدویت، ۱۳۸۹ش.
- حایری یزدی، علی بن زین العابدین، الزام الناصب، محقق: علی عاشور، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۲ق.
- سبکی، علی بن عبد الکافی، شفاء السقام فی زیارة خیر الأنام، حیدرآباد هند، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۴۰۲ق.
- سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفا بأخبار دار المصطفی، محقق: خالد عبدالغنی محفوظ، بیروت، دار الکتب العلمية، ۲۰۰۶م.
- سیدنژاد، صادق، عریضه نویسی به اهلبیت(علیهم السلام)، قم، مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۶ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، عُیونُ اَخبارِ الرِّضا، تحقیق و تصحیح مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، قم، شریف رضی، ۱۴۱۲ق.
- عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، قاهره، دار الفضيلة، ۱۴۱۹ق.
- عراقی میثمی، محمود، دار السلام در احوالات حضرت مهدی(ع)، قم، مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۳ش.
- علامه مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- غلامزاده، سعید، «بررسی ادله وهابیت در ادعای شرک بودن استغاثه به غیرخدا»، مجله سلفی پژوهی، شماره۵، بهار و تابستان ۱۳۹۶ش.
- قادری، محمدطاهر، استغاثه و جایگاه شرعی آن، تهران، مجمع جهانی تقریب مذهب اسلامی، ۱۳۹۰ش.
- قطب راوندی، سعید بن هبه الله، الدعوات، قم، مدرسه الامام المهدی، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- قمی، عباس، کلیات مفاتیح الجنان، قم، الهادی، چاپ دوازدهم، ۱۳۸۱ش.
- کارگر، رحیم، مهدویت (دوران ظهور)، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۸ش.
- کفعمی، ابراهیم بن علی، البلد الامین و الدرع الحصین، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۵ق.
- مجتهدی، مرتضی، الصحیفة المبارکة المهدیة، قم، الماس، ۱۴۳۳ق.
- محسنی، محمدآصف، پاسخ به پرسشهای فقهی، اخلاقی و متفرقه، کابل، حوزه علمیه خاتم النبین(ص)، ۱۳۹۴ش.
- مدنی، سید علیخان، الكلم الطيب و الغيث الصيب، قم، بنیاد بینالمللی دعا، ۱۳۸۸ش.
- مسعودی، عبدالهادی، «سخنى در باره توسّل به امام زمان به وسيله عريضه»، در دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، مترجم: عبدالهادی مسعودی، ج۶، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
- مظاهری، حسین، شرح و تفسیر دعای عهد، اصفهان، مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهرا(علیها السلام)، ۱۳۹۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، کلیات مفاتیح نوین، محقق: احمد قدسی و سعید داودی، مدرسة الإمام علی بن أبیطالب (علیه السلام)، ۱۳۹۰ش.
- هاشمی شاهرودی، محمود، موسوعه الفقه الاسلامی المقارن، قم، موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع)، ۱۴۳۲ق.