آیه ۷۰ سوره فرقان
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | فرقان |
| شماره آیه | ۷۰ |
| جزء | ۱۹ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | توبه و تبدیل سیئات به حسنات |
| آیات مرتبط | آیه ۳۹ سوره مائده و آیه ۷۱ سوره فرقان |
آیه ۷۰ سوره فرقان به کسانی که از گناهانشان توبه کنند، وعده میدهد که اعمال بد ایشان را به خوبی تبدیل میکند، حتی اگر گناهان کبیرهای مثل شرک، قتل نفس و زنا باشد. علامه طباطبایی معتقد است شرط این تبدیل همراهی توبه، ایمان و عمل صالح است و مخاطب این آیه مشرکان هستند نه مؤمنان.
درباره تبدیل بدی و گناه به خوبی از ناحیه خداوند، چند تفسیر ذکر شده است. برخی گفتهاند منظور از تبدیل اعمال، دگرگونی و تحول عمیقی است که در شخص هویدا میشود و به همین سبب رفتارهای بدش را ترک میکند و کردارش اصلاح میشود. بنا به تفسیری دیگر، خداوند اعمال بد و گناهان او را محو میکند و بهجای آن، حسنات و خوبی قرار میدهد. همچنین برخی مفسران گفتهاند خداوند در آخرت مجازات اعمال بد را به ثواب تبدیل میکند.
وعده خداوند به تبدیل اعمال بد به نیکیها
آیه ۷۰ سوره فرقان اشاره دارد به توبهکاران وعده میدهد که در اثر توبه، ایمان و عمل صالح خداوند بدیها ایشان را به نیکی تبدیل میکند.
در دو آیه پیشین یعنی آیه ۶۸ و ۶۹ سوره فرقان، کسانی که مرتکب گناهانی مثل شرک، قتل نفس و زنا شوند با وعده عذاب دوچندان و خواری و سرشکستگی جاودانه تهدید شدهاند.[۱] ولی آیه ۷۰ با یک استثناء بیان کرده است که اگر مرتکبان سه گناه کبیره، توبه کنند، ایمان آورند و عمل صالح انجام بدهند، خداوند گناهان و بدیهایشان را به نیکی تبدیل میکند.[۲]
- ﴿إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا ٧٠﴾ [فرقان:70]
- ﴿مگر کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته کند پس خداوند بدیهایشان را به نیکیها تبدیل میکند و خدا همواره آمرزنده مهربان است ٧٠﴾
توبه به همراه ایمان و عمل صالح
در آیه ۷۰ سوره فرقان، سه قید توبه، ایمان و عمل صالح با هم ذکر شده و تصریح شده است که تحقق این سه قید سبب میگردد خداوند بدیها را به خوبی تبدیل کند.[۳] طباطبائی مفسر و الاهیدان شیعه توضیح داده است که توبه بهمعنای بازگشت از گناه است و کمترین مرتبه آن پشیمانی از گناه است و اگر کسی از اعمال بد و گناهان خود پشیمان نباشد، از گناه دور نمیشود.[۴] و کسی که پس از توبه به توبه خود پایبند باشد، قهراً عملش هم صالح میگردد؛ پس توبه مُستَقَر یا توبه نصوح، آن توبهای است که عمل را صالح میگرداند.[۵]
طباطبایی همچنین معتقد است از آمدن واژه «ایمان» در کنار عمل صالح در این آیه میتوان برداشت کرد که این آیه درباره مؤمنانی که نیست؛ قتل و زنا کردهاند، زیرا در این صورت دیگر آوردن قید ایمان معنا ندارد.[۶]
البته برخی مفسران بر این باورند که قرآن در بسیاری از موارد، عمل صالح را همراه با ایمان به خدا و روز قیامت بیان کرده است، تا نشان دهد که عمل صالح در صورتی پذیرفته میشود که توأمان با ایمان به خدا باشد.[۷]
شأن نزول آیه
طبرسی در مجمع البیان درباره شأن نزول این آیه چنین نقل کرده است که تعدادی از مشرکان؛ یعنی وحشی (قاتل حمزه) به همراه دوستانش به مکه بازگشت و در نامهای به پیامبر(ص) اظهار پشیمانی کرد و اعلام نمود آماده پذیرش اسلام است، جز این که سه گناه کبیره شرک، قتل نفس و زنا مانع توبهشان است و اقرار کردند که همه اینها را مرتکب شدهاند و اگر این موانع نبود ایمان میآوردند. پس از آن، آیه ۷۰ سوره فرقان نازل گردید.[۸]
چگونگی تبدیل بدیها به خوبی
مفسران درباره بخش «تبدیل بدیها به خوبیها از ناحیه خداوند» در آیه چند تفسیر ذکر کردهاند:[۹]
- برخی معتقدند تبدیل بدیها به خوبی در همین دنیا رخ میدهد؛ بدین بیان که وقتی انسان توبه میکند و به خداوند ایمان میآورد، دگرگونی و تحول عمیقی در او پیدا میشود و به سبب همین تحولات درونی است که بدیهای اعمالش در آینده، به خوبیها تبدیل میشود. برای نمونه اگر در گذشته مرتکب قتل نفس میشد، در آینده دفاع از مظلوم و مبارزه با ظالم جای آن را میگذارد و اگر زناکار بود، بعداً عفیف و پاکدامن میشود و این امور در سایه توبه و ایمان پیدا میشود.[۱۰]
- مفسرانی گفتهاند منظور از تبدیل بدیها به خوبیها محو گناهان و جایگزینی حسنات است یعنی خداوند در اثر لطف و کرمش نسبت به بندگان، پس از توبهکردن، اعمال بد و گناهان او را محو میکند و بهجای آن، حسنات و خوبی قرار میدهد.[۱۱]
- کسانی نیز معتفدند منظور از یبدالله السیئات بالحسنات، تبدیل آثار سوء روحی گناهان است که از بر اثر گناه بر روح و جان انسان نشسته و پس از ایمان و توبه، آن آثار سوء از روحش کنار میرود و آثار خیر جای آن را میگیرد.[۱۲]
- بنا به تفسیری دیگر، تبدیل بدیها به خوبی در آخرت است؛ بدین بیان که خداوند عقاب و مجازات اعمال بد را به ثواب تبدیل میکند.[۱۳]
- بر پایه یک تفسیر دیگر، مفهوم «تبدیل» در این بخش از آیه، «غفران» است و منظور این است که خداوند توبهکاران را میبخشد و مورد مغفرت خود قرار میدهد نه این که بدیها و گناهان را به خوبی تبدیل میکند.[۱۴]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۳۱۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۸ش، ج۱۴، ص۳۴۰-۳۴۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۱۰۰-۱۰۱.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۴ق، ج۲۴، ص۴۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج۲۴، ص۴۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۴ق، ج۲۴، ص۴۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۴ق، ج۲۴، ص۴۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۶۴ش، ج۱۳، ص۷۸.
منابع
- سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، ۱۳۸۸ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، تفسیر القرطبی، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.