آیه ۷۰ سوره فرقان
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | فرقان |
| شماره آیه | ۷۰ |
| جزء | ۱۹ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | توبه و تبدیل سیئات به حسنات |
| آیات مرتبط | آیه ۳۹ سوره مائده و آیه ۷۱ سوره فرقان |
آیه ۷۰ سوره فرقان، اشاره دارد به این که اگر کسی از گناهاناش توبه کند، حتی اگر گناهان کبیرهای مثل شرک، قتل نفس و زنا باشد، خداوند اعمال بد وی را به خوبیها تبدیل میکند.
درباره تبدیل بدی و گناه به خوبی از ناحیه خداوند، چند تفسیر ذکر شده است. برخی گفتهاند به این معنا است که وقتی انسان توبه میکند و به خداوند ایمان میآورد، دگرگونی و تحول عمیقی در او پیدا میشود و به سبب همین تحولات درونی است که بدیهای اعمالش در آینده، به خوبیها تبدیل میشود. برای نمونه اگر در گذشته مرتکب قتل نفس میشد، در آینده دفاع از مظلوم و مبارزه با ظالم جای آن را میگذارد و اگر زناکار بود، بعداً عفیف و پاکدامن میشود و این امور در سایه توبه و ایمان پیدا میشود
بنا به تفسیری دیگر، خداوند در اثر لطف و کَرَمش نسبت به بندگان، پس از توبه کردن، اعمال بد او و گناهانش را محو میکند و بهجای آن، حسنات و خوبی قرار میدهد.
برخی دیگر بر این عقیدهاند که خداوند آثار سوئی که از گناه بر روح و جان انسان نشسته است، هنگامی که توبه کند و ایمان آورد، خداوند آن آثار سوء از روحش را میزداید و به جای آن، آثار خیر قرار میدهد.
همچنین برخی مفسران گفتهاند، تبدیل بدیها به خوبی در آخرت است؛ بدین بیان که خداوند عقاب و مجازات اعمال بد را به ثواب تبدیل میکند.
معرفی آیه
از آیه ۶۳ سوره فرقان تا بخشی از آیه ۶۸ همین سوره، اوصاف و ویژگیهای عبادالرحمان ذکر شده است.[۱] در آیه ۶۸ چنین گزارش شده است که عباد الرحمان کسانیاند که غیر از خداوند معبود دیگری را نمیپرستند و کسی که خونش حرمت دارد را به ناحق نمیکشند و زنا نمیکنند.[۲] سپس در ادامه آیه آمده است به کسانی که این اعمال را مرتکب شوند کیفر سختی میرسد.[۳]
پس از این آیه در آیه ۶۹ سوره فرقان چنین آمده است که خداوند روز قیامت عذاب آنان را دو چندان میکند و در آن با خواری و سرشکستگی جاودانه میمانند.[۴] محتوای آیه ۷۰ سوره فرقان که در ادامه همین آیات؛ یعنی ۶۸ و ۶۹ است، چنین گزارش شده کسانی که این سه گناه کبیره را انجام دادهاند، اگر توبه کنند، ایمان آورند و عمل صالح انجام بدهند، خداوند گناه و بدیهایشان را به خوبی تبدیل میکند.[۵]
متن و ترجمه آیه
متن و ترجمه آیه ۷۰ سوره فرقان:
... ﴿إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا ٧٠﴾ [فرقان:70]
... ﴿مگر کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته کند پس خداوند بدیهایشان را به نیکیها تبدیل میکند و خدا همواره آمرزنده مهربان است ٧٠﴾
سوره فرقان: آیه ۷۰.
شأن نزول آیه
طبرسی در مجمع البیان درباره شأن نزول این آیه چنین نقل کرده است که این آیه درباره برخی مشرکان؛ یعنی وحشی (قاتل حضرت حمزه) و رفقای او نازل شده است؛ چرا که وقتی او حضرت حمزه را کشت، به او وعده داده بودند که آزادش کنند، ولی به وعده خود عمل نکردند. او با همراهان خود به مکه بازگشت و در نامهای به پیامبر(ص) اظهار ندامت و پشیمانی کردند و اعلام کردند که چیزی مانع اسلامشان نیست، جز این که سه گناه کبیره شرک، قتل نفس و زنا مانع توبهشان است و اقرار کردند که همه اینها را مرتکب شدهاند و اگر این موانع نبود ایمان میآوردند. پس از آن، آیه ۷۰ سوره فرقان نازل گردید و اعلام کرد کسانی که توبه کنند و عمل صالح انجام بدهند، توبهشان پذیرفته شده و خداوند بدیهایشان را به خوبی تبدیل میکند.[۶]
توبه به همراه ایمان و عمل صالح
در این آیه سه قید توبه، ایمان و عمل صالح با هم ذکر شده است.[۷] سید محمدحسین طباطبائی در تفسیر این آیه و ارتباط این سه قید با هم، گفته است، توبه به معنای بازگشت از گناه است و کمترین مرتبه آن پشیمانی و ندامت از انجام گناه است و اگر کسی از اعمال بد و گناهان خود ندامت نداشته و پشیمان نباشد، از گناه دور نمیشود و همچنان آلوده و گرفتار آن خواهد بود.[۸] اعتبار عمل صالح نیز به این است که اگر کسی از گناه توبه کند و چنانچه به توبه خودش پایبند باشد، قهراً عمل صالح انجام میدهد و عملش صالح میگردد، پس توبه مستقر یا توبه نصوح، آن توبهای است که عمل را صالح گرداند.[۹]
طباطبایی همچنین معتقد است که از آمدن واژه «ایمان» در کنار عمل صالح در این آیه میتوان برداشت کرد که این آیه درباره کسانی است که هم شرک ورزیدهاند و هم قتل نفس و زنا مرتکب شدهاند و یا حداقل مشرک بودهاند؛ چرا که اگر درباره مؤمنانی باشد که قتل و زنا کردهاند، دیگر معنایی ندارد قید ایمان را بیاورد.[۱۰]
البته برخی مفسران بر این باورند که قرآن در بسیاری از موارد، عمل صالح را همراه با ایمان به خدا و روز قیامت بیان کرده است، بهطوری که گفته میشود این امر اشاره دارد که عمل صالح در صورتی پذیرفته میشود که توأمان با ایمان به خدا باشد.[۱۱]
بنا به گزارش مفسران، همین توبه از گناهان به همراه ایمان و عمل صالح است که سبب میگردد تا خداوند گناهان و اعمال بد را به خوبیها تبدیل گرداند.[۱۲]
تبدیل کردن بدیها به خوبی
مفسران درباره تبدیل بدیها به خوبیها از ناحیه خداوند، چند تفسیر ذکر کردهاند:[۱۳]
- تبدیل بدیها به خوبی در همین دنیا رخ میدهد؛ بدین بیان که وقتی انسان توبه میکند و به خداوند ایمان میآورد، دگرگونی و تحول عمیقی در او پیدا میشود و به سبب همین تحولات درونی است که بدیهای اعمالش در آینده، به خوبیها تبدیل میشود. برای نمونه اگر در گذشته مرتکب قتل نفس میشد، در آینده دفاع از مظلوم و مبارزه با ظالم جای آن را میگذارد و اگر زناکار بود، بعداً عفیف و پاکدامن میشود و این امور در سایه توبه و ایمان پیدا میشود.[۱۴]
- خداوند در اثر لطف و کرمش نسبت به بندگان، پس از توبه کردن، اعمال بد او و گناهانش را محو میکند و بهجای آن، حسنات و خوبی قرار میدهد.[۱۵]
- تفسیر دیگر این است که منظور از سیئه و گناه، خود اعمالی که انسان انجام میدهد نیست؛ بلکه آثار سوئی است که از آن بر روح و جان انسان نشسته و هنگامی که توبه کند و ایمان آورد، آن آثار سوء از روحش کنار میرود و آثار خیر جای آن را میگیرد.[۱۶]
- بنا به تفسیر دیگری، تبدیل بدیها به خوبی در آخرت است؛ بدین بیان که خداوند عقاب و مجازات اعمال بد را به ثواب تبدیل میکند.[۱۷]
- برپایه یک تفسیری، مفهوم «تبدیل» در این بخش از آیه، بهمعنای «غفران» است و منظور این است که خداوند کسانی که این گناهان را مرتکب شدهاند، پس از توبه، میبخشد و مورد مغفرت خودش قرار میدهد و منظور این نیست که بدیها و گناهان را به خوبی تبدیل میکند.[۱۸]
پانویس
- ↑ سوره فرقان، آیات ۶۳-۶۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۳۹-۲۴۱.
- ↑ سوره فرقان، آیه ۶۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۰-۲۴۱.
- ↑ سوره فرقان، آیه ۶۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۱.
- ↑ سوره فرقان، آیه ۶۹؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۱.
- ↑ سوره فرقان، آیه ۷۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۳۱۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۱۰۰-۱۰۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۸ش، ج۱۴، ص۳۴۰-۳۴۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۴ق، ج۲۴، ص۴۸۴؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج۲۴، ص۴۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۴ق، ج۲۴، ص۴۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۸۱-۱۸۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۴ق، ج۲۴، ص۴۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۵، ص۲۴۲.
- ↑ قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۶۴ش، ج۱۳، ص۷۸.
منابع
- سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، ۱۳۸۸ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، تفسیر القرطبی، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.