کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد
کشف المراد.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: علامه حلی
موضوع: فلسفه، کلام
سبک: استدلالی
زبان: عربی
ناشر: موسسة النشر الاسلامی
تاریخ نشر: ۱۴۰۷ق
مجموعه: ۱ جلد

کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، از کتاب‌های کلامی شیعه مشتمل بر مباحث فلسفی و کلامی در عقاید امامیه اثر علامه حلی.


معرفی

کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، کتابی است کلامی. مصحح این کتاب در معرفی آن چنین نوشته است:

کتاب «تجرید الاعتقاد» تألیف سلطان المحققین خواجه نصیر الدین طوسی، اصل کتاب‌های کلامی و پیشگام آنهاست. این کتب با زیباترین ترتیب و بهترین نظام مسائلی اساسی را در بردارد که قبل از آن در هیچ کتابی نبوده است و بعد از آن نیز مانند آن نیاورده‌اند، بلکه همگی روزی‌خوار آن هستند.
و «کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد» تألیفِ علامۀ علی الاطلاق،[۱] بهترین و اولین شرح بر آن است...[۲]

روش این شرح، به شیوه‌ی «قال اقول» است، یعنی شارح، متن تجرید الاعتقاد را با قال (=گفت)، و شرح خود را با اقول (=می‌گویم) مشخص کرده است.[۳]

مؤلف

نوشتار اصلی: علامه حلی

ابومنصور جمال‌الدین، حسن بن یوسف بن مطهّر حلّی (۶۴۸-۷۲۶ قمری) معروف به علامه حلّی، از علمای شیعه قرن هشتم قمری است. مناظرات و آثار او موجب گرایش سلطان محمد خدابنده به تشیع و رواج مذهب شیعه در ایران گردید. علامه حلی دارای تالیفات بسیاری در علوم فقه، اصول، عقاید، فلسفه، منطق، دعا و... است از جمله تبصرة المتعلمین فی احکام الدین، کشف المراد، نهج الحق و کشف الصدق، باب حادی عشر، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، الجوهر النضید. او نخستین کسی بود که به علت فضل و دانش بسیارش با لقب آیت الله خوانده شد.

انگیزۀ تألیف

شارح در مقدمه انگیزه خود را از اقدام به شرح این کتاب چنین توضیح داده است:

اینک که به توفیق الاهی از نصیر الملة و الحق محمد بن محمد بن حسن طوسی بهره بردم.... دریافتم که کتاب او به نام تجرید الاعتقاد به غایت مقصود بار یافته است و همۀ مسائل علم کلام را با رساترین نظام در خود جمع کرده است چنان که در خطبه و دیباچه کتاب آمده است. اما متن آن بسیار خلاصه و معانی بسیار را در خود جای داده است تا آنجا که محصلان از ادراک آن و جویندگان از فهم معانی آن عاجزند. پس این کتاب را با نام کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد تألیف کردم تا مسائل مبهم آن را توضیح دهم و مشکلات آن را آشکار گردانم...[۴]

مروری بر مطالب کتاب

این کتاب از ۶ بخش (مقصد) تشکیل شده است.

بخش اول: امور عامه

عنوان بخش اول کتاب امور عامه است و مشتمل بر این فصول است: فصل اول: وجود و عدم فصل دوم: ماهیت و لواحق آن فصل سوم: علت و معلول

بخش دوم: جواهر و اعراض

فصول این بخش به قرار ذیل است: فصل اول:جواهر فصل دوم: اجسام فصل سوم: سایر احکام اجسام فصل چهارم: جواهر مجرد فصل پنجم: اعراض

بخش سوم: اثبات آفریدگار متعال

وجود خداوند متعال، صفات او و افعالش، سه فصل این بخش هستند. مطالب راجع به توحید ذاتی، صفاتی و افعالی در ضمن چندین مسأله در هر کدام از این سه فصل به بحث گذاشته شده است.

بخش چهارم: نبوت

در این بخش، ۷ مسأله راجع به موضوع نبوت مطرح شده است. این مسائل بدین قرارند: حُسن بعثت، وجوب بعثت، وجوب عصمت، راه شناخت صدق پیامبر، کرامات، وجوب بعثت در همۀ زمان‌ها، نبوت حضرت محمد(ص).

بخش پنجم: امامت

در این بخش نیز در ضمن ۹ مسأله، مسائل مرتبط با امامت بیان شده است: وجوب نصب امام بر خدا، وجوب عصمت امام، وجوب افضل بودن امام، وجوب نص، امامت بلافصل علی بن ابی طالب بعد از پیامبر، ادلۀ عدم امامت دیگر مدعیان، افضل بودن علی از دیگر صحابه، امامت سایر امامان دوازده‌گانه، احکام مخالفان.

بخش ششم: معاد

آخرین بخش این کتاب به معاد اختصاص یافته و ۱۶ مسأله را در خود جای داده است. البته مسألۀ شانزدهم این بخش به امر به معروف و نهی از منکر پرداخته است.

شرح و حاشیه

بر کتاب کشف المراد شروح و حاشیه‌های متعددی نگاشته شده است. برخی از این شروح عبارتند از:

  1. شرح کشف مراد فی شرح تجرید الاعتقاد به عربی، از مؤلفی ناشناخته: این اثر شرحی است بر کشف المراد علامه حلی که فقط بخشی از کتاب در نسخه شناخته شده از آن آمده و به دلیل افتادگی آغاز و انجام، معلوم نشد از کیست.
  2. حاشیۀ سید ابوالقاسم بن حسین رضوی قمی حائری لاهوری نقوی (۱۳۲۴ق).
  3. حاشیۀ میرزا عبدالرزاق بن علیرضا محدث همدانی (۱۳۸۱ق)
  4. تعلیقات آیت الله حسن حسن زاده آملی: این به همراه کشف المراد توسط انتشارات جامعۀ مدرسین حوزه‌ علمیۀ قم، ۱۴۰۷ق، به چاپ رسیده است.
  5. توضیح المراد فی شرح کشف المراد، از سید هاشم حسینی تهرانی (۱۴۱۲ق): این کتاب چند بار به چاپ رسیده است.
  6. حاشیۀ سید محمّد هاشم بن جلال الدین روضاتی: این حاشیه در اصفهان، در سال ۱۳۵۲ق، به صورت چاپ سنگی، منتشر شده است.
  7. تعلیقة علی شرح التجرید العلامة از بشیر حسین بن صادق پاکستانی نجفی (متولد ۱۳۶۱ق-...)
  8. تعلیقة علی کشف المراد فی شرح التجرید، از ابراهیم بن ساجد بن باقر موسوی ابهری زنجانی
  9. حاشیۀ کشف المراد، از مؤلف ناشناخته: این اثر حاشیه‌ای است بر بخش اول کشف المراد.
  10. ترجمه و شرح کشف المراد، فارسی، از علامه میرزا ابوالحسن شعرانی (۱۳۹۳ ق): این ترجمه در ۴ مرداد ۱۳۵۱ش به پایان رسیده و تا به حال در تهران از طرف انتشارات اسلامیه هفت بار به چاپ رسیده است.
  11. ترجمه و شرح کشف المراد، فارسی، از شیخ علی محمدی قوچانی (متولد ۱۳۷۷ق): شرح و ترجمه فارسی مفصلی است بر کشف المراد علامه حلی. این شرح در قم سال‌های ۱۴۱۲ و ۱۴۱۵ و ۱۴۲۰ق به چاپ رسیده است.[۵]

پانویس

  1. مقصود، علامه حلّی است.
  2. حسن‌زاده، در: علامه حلی، ص۵
  3. ر.ک: متن کتاب
  4. علامه حلی، ص۲۴
  5. کتاب شناسي تجريدالاعتقاد (۱)

منابع

  • علامه حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح: حسن حسن زاده آملی، موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، قم ۱۴۲۲ق / ۱۳۸۰ش