مقاله قابل قبول
شناسه ارزیابی نشده
عدم جامعیت

استقصاء النظر فی القضاء و القدر (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
استقصاء النظر فی القضاء و القدر
کتاب استقصاء النظر.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: علامه حلی
موضوع: کلام
زبان: عربی
مجموعه: یک جلد
اطلاعات نشر
ناشر: دار انباء الغیب
تاریخ نشر: ۱۴۱۸ق

إسْتِقْصاءُ النّظَر فِی القَضاءِ و القَدَر کتابی کلامی و به زبان عربی در باب قضا و قدر از مسائل مهم علم کلام، تألیف علامه حلی عالم مشهور شیعه در قرن هشتم هجری. نویسنده در این اثر به تبیین دیدگاه‌های امامیه، معتزله و اشاعره پرداخته است.

مؤلف

نوشتار اصلی: علامه حلی

ابومنصور جمال‌الدین، حسن بن یوسف بن مطهّر حلّی (۶۴۸-۷۲۶ قمری) معروف به علامه حلّی، از علمای شیعه قرن هشتم قمری است. مناظرات و آثار او موجب گرایش اولجایتو (سلطان محمد خدا بنده) به تشیع و رواج مذهب شیعه در ایران گردید. علامه حلی دارای تألیفات بسیاری در علوم فقه، اصول، عقاید، فلسفه، منطق، دعا و... است. او نخستین کسی بود که به علت فضل و دانش بسیارش با لقب آیت الله خوانده شد.

نام کتاب

آقا بزرگ تهرانی در الذریعه از کتاب با عنوان "استقصاء البحث و النظر فی مسائل القضاء و القدر" نام می‌برد که خود علامه در خلاصة الاقوال این‌گونه تعبیر کرده است. وی همچنین می‌نویسد که به کتاب، "استقصاء النظر" نیز گفته می‌شود.[۱] از این اثر با نام‌های "استقصاء النظر فی القضاء و القدر" و "استقصاء النظر فی البحث عن القضاء و القدر" نیز در بعضی از نسخ خطی یاد شده است.[۲]

انگیزه تألیف

علامه حلی این اثر را به درخواست سلطان محمد خدابنده نگاشته، که از او خواسته بود ادله بر مختار بودن انسان را در قالب رساله‌ای بیان کند. مؤلف از این رو به تبیین دیدگاه‌های اشاعره، معتزله و امامیه پرداخته است.[۳]

محتوا

کتاب مشتمل بر دو رساله است:

  • استقصاء النظر فی القضاء و القدر که علامه حلی در آن، به اهم دیدگاه‌های عدلیه در باب مختار بودن انسان پرداخته و آیات متعددی از قرآن کریم را دلیل می‌آورد. وی همچنین به نقد دیدگاه جبرگرایانه اشاعره پرداخته و به آنها پاسخ می‌گوید.[۴]
  • الفرق بین کلام النبی و قول الوصی رساله‌ای مختصر در باب سه مسأله عقیدتی است که شخصی از خواجه رشیدالدین از شاگردان خواجه نصیر پرسیده و علامه حلی که در مجلس حضور داشته، آن مسائل را به تحریر در آورده است.

اعتراضات علمای هند بر کتاب

پس از انتشار این رساله، برخی از علمای هند، ردیه‌هایی بر این اثر نگاشتند که قاضی نورالله شوشتری در مقام دفاع از استقصاء النظر، کتاب "اَلنّورُ الأنْوَر فی تَنْویرِ خَفایا رسالة القَضاء و القَدَر" را نگاشت.[۵] [۶]

نسخ

نسخ خطی «استقصاء النظر» از این قرار است:

  1. نسخه خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی
  2. نسخه خطی کتابخانه مسجد گوهرشاد
  3. نسخه خطی کتابخانه آستان قدس رضوی

نسخ خطی «الفرق بین کلام النبی و قول الوصی» نیز عبارتند از:

  1. نسخه خطی کتابخانه مسجد گوهرشاد
  2. نسخه خطی کتابخانه ناصریه در لکنهو هند
  3. نسخه‌ای در کتابخانه محمود شهابی خراسانی

چاپ

این دو رساله در ضمن یک اثر، به سال ۱۴۱۸ق با تحقیق محمد حسینی نیشابوری در مشهد توسط انتشارات دار انباء الغیب منتشر گردید.

پانویس

  1. تهرانی، الذریعه، دار الاضواء، ج۲، ص۳۱.
  2. حلی، استقصاء النظر، ۱۴۱۸ق، ص۲۲.
  3. حلی، استقصاء النظر، ۱۴۱۸ق، ص۲۲.
  4. حلی، استقصاء النظر، ۱۴۱۸ق، ص۲۲.
  5. حلی، استقصاء النظر، ۱۴۱۸ق، ص۲۲.
  6. تهرانی، الذریعه، دار الاضواء، ج۲، ص۳۲.

منابع

  • حلی، حسن بن یوسف، استقصاء النظر فی القضاء و القدر، مشهد،‌دار انباء الغیب، ۱۴۱۸ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعه، بیروت،‌ دار الاضواء، بی تا.