سید محمدتقی حکیم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سیدمحمدتقی حکیم
محمدتقی حکیم.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۳۴۱ق/ ۱۳۰۱ش
زادگاه: نجف اشرف
تاریخ وفات: ۱۴۲۳ / اردیبهشت ۱۳۸۱ش
شهر وفات: نجف اشرف
اطلاعات علمی
استادان: سید محمدحسین حکیم، شیخ علی ثامر، سید یوسف حكیم، سید محمدعلی حكیم، شیخ محمدرضا مظفر، سید محسن حکیم، حسين حلی، سیدابوالقاسم خویی و سیدحسن بجنوردی
محل تحصیل: نجف اشرف
تألیفات: الاُصولُ العامّه للفقه المقارَن، الاشتراك و الترادف، قصةالتقریب بین المذاهب الاسلامیة، سُنَّة اهل‌البیت، مناهج البحث فی التاریخ، مالك‌الاشتر


سید محمدتقی حکیم (۱۳۴۱ ۱۴۲۳ق/۱۳۰۱ ۱۳۸۱ش) از خاندان حکیم و از استادان حوزه علمیه نجف بود. وی بعد از شیخ محمدرضا مظفر، ریاست دانشکده فقه نجف را عهده‌دار شد. الاُصولُ العامّه للفقه المقارَن معروف‌ترین اثر اوست.

ولادت و نسب

سید محمد تقی در ۱۳۴۱ق/ ۱۳۰۱ش در نجف به دنیا آمد. پدرش سیدمحمد سعیدبن سیدحسین‌بن سیدمهدی‌بن سیدمصطفی‌بن سیدمحمدعلی‌بن سیدابراهیم (جد اعلاى سید محسن حکیم) عالم دین و مدرّس فقه و اصول بود که در ۱۳۵۴ش در نجف درگذشت. از او آثاری به شکل حاشیه بر کتاب‌های فقهی و اصولی برجای مانده است.[۱]

تحصیلات

سیدمحمدتقی علوم منطق، بلاغت، فقه و اصول را نزد پدر و برادر خود، سید محمدحسین حکیم، شیخ علی ثامر، سید یوسف حکیم و سید محمدعلی حکیم خواند.

فلسفه و تاریخ را نزد شیخ محمدرضا مظفّر آموخت و دروس عالی فقه و اصول را نزد سید محسن حکیم، حسین حلی، سیدابوالقاسم خویی و سیدحسن بجنوردی گذراند.[۲]

فعالیت‌های علمی

رئیس دانشکده

محمدتقی حکیم عضو جمعیة مُنْتدی النشر بود و پس از وفات شیخ محمدرضا مظفّر، نخستین رئیس دانشکده فقه نجف، جانشین او شد و علاوه بر آن فقه مقارَن، اصول فقه و تاریخ را در آنجا تدریس می‌کرد.[۳]

او که در توسعه این دانشکده سهم مهمی داشت از استادان دانشگاه بغداد برای تدریس تاریخ، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی در دانشکده فقه دعوت کرد و خود نیز از ۱۳۴۳ش در دانشگاه بغداد به تدریس اصول فقهِ مقارَن پرداخت و هم‌زمان مقالات زیادی را در نشریاتی چون نجف و الایمان به چاپ رساند.[۴]

عضویت در مجامع علمی

سیدمحمدتقی در بسیاری از مجامع علمی عراق و دیگر کشورهای عربی عضویت داشت، در همایش‌های علمی متعددی در کشورهای دیگر حضور یافت و سخنرانی کرد، با عالمان دانشگاه الازهر ارتباط نزدیک داشت، بارها با آنان ملاقات کرد و گزارش این دیدارها را در مقالاتی با عنوان احادیثُ من القاهرة در مجله الایمان به چاپ می‌رساند.

استاد راهنما

محمد تقی حکیم در نگارش رساله دکترای اصول فقه یکی از دانشجویان الازهر، با عنوان دلیل‌العقل عندالشیعة الامامیة، کمک بسیار کرد و هنگام چاپ نیز بر آن مقدمه‌ای نگاشت و در آن بر ضرورت تقریب بین مذاهب اسلامی تأکید کرد.

عضو شورای دائرة المعارف

وی همچنین عضو شورای (لَجْنَه) نگارش موسوعة الفقه الاسلامی به سرپرستی شیخ حسن مأمون، از مشایخ الازهر، بود.

هدف از نگارش این دایرةالمعارف درج و ارائه احکام فقهی مذاهب اسلامی بدون جرح و تعدیل و ترجیح بوده است.[۵]

آثار علمی

سید محمدتقی طباطبایی حکیم آثار متعددی دارد که برخی از آنها عبارت‌اند از:

  • الاُصولُ العامّه للفقه المقارَن (بیروت ۱۹۶۳م)
  • الاشتراک و الترادف (بغداد ۱۹۶۵م)
  • قصةالتقریب بین المذاهب الاسلامیة (کویت ۱۹۷۸م)
  • سُنَّة اهل‌البیت (کویت ۱۹۷۸م)
  • مناهج البحث فی التاریخ (کویت ۱۹۷۸م)
  • مالک‌الاشتر (نجف ۱۹۴۶م)[۶]

کتاب الاُصولُ العامّه للفقه المقارَن، معروف‌ترین اثر اوست. این کتاب مباحث اصول فقه تطبیقی می‌باشد که سیدمحمدتقی حکیم با عنوان مدخل‌الفقه المقارن برای طلاب سال سوم و چهارم دانشکده فقه تدریس می‌کرد و با تجدیدنظر خود او در پاره‌ای از مباحث آن، با عنوان الاُصولُ العامّه للفقه المقارَن در ۱۳۴۲ش در بیروت به چاپ رسید.[۷]

دستگیری و وفات

رژیم بعث عراق در ۱۴۰۳ق/ ۱۳۶۲ش سیدمحمدتقی حکیم را همراه با شمار دیگری از اعضای خاندان حکیم دستگیر و زندانی نمود، اما بعدها او را با توجه به کهولت سن و بیماری آزاد کرد.[۸]

سرانجام وی در صَفر ۱۴۲۳ / اردیبهشت ۱۳۸۱ش در نجف درگذشت.

پانویس

  1. حرزالدین، ج ۲، ص۳۹۵ ؛ امینی، ج ۱، ص۴۲۴، ۴۲۷
  2. حکیم، الاصول، مقدمه ؛ حکیم، ثمرات، ص۱۴-۱۵
  3. آقابزرگ طهرانی، قسم ۱، ص۲۵۷ ؛ بهادلی، ص۳۷۴، ۳۸۴ ؛ حکیم، ثمرات، ص۱۷-۱۸
  4. حکیم، الاصول، مقدمه ؛ حکیم، ثمرات، ص۱۸-۲۲
  5. حکیم، الاصول، مقدمه ؛ حکیم، ثمرات، ص۲۲-۲۴
  6. حکیم، الاصول، مقدمه ؛ امینی، ج ۱، ص۴۲۸
  7. حکیم، ثمرات، ص۲۴ ؛ مظفّر، ج ۲، ص۲۰۶
  8. غروی، ج ۲، ص۵۵۸ ؛ حکیم، ثمرات، ص۲۶

منابع

  • آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، مشهد، ۱۴۰۴ق.
  • امینی، محمدهادی، معجم رجال‌الفکر و الادب فی النجف خلال الف عام، نجف، ۱۴۱۳ق.
  • بَهادلی، علی، الحوزة العلمیة فی النجف: معالمها و حرکتها الاصلاحیة، بیروت، ۱۴۱۳ق.
  • حرزالدین، محمد، معارف‌الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، قم، ۱۴۰۵ق.
  • حکیم، محمد تقی، الاصول العامة للفقه المقارن، قم، ۱۴۱۸ق.
  • حکیم، محمد تقی، ثمرات النجف فی الفقه و الاصول و الادب و التاریخ، بیروت، ۱۴۲۷ق.
  • غروی، محمد، مع علماء النجف الاشرف، بیروت، ۱۴۲۰ق.
  • مظفّر، محمدرضا، اصول‌الفقه، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، بیروت.

پیوند به بیرون