الحجة علی الذاهب الی تکفیر ابی‌طالب (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
الحجة علی الذاهب الی تکفیر ابی طالب
کتاب الحجة علی الذاهب.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید فخار بن معد موسوی
موضوع: اثبات ایمان ابوطالب
سبک: استدلالی
زبان: عربی
ناشر: سیدالشهداء

ألْحُجّةُ عَلَی الذّاهب إلی تَکْفیر أبی‌طالب یا ایمانُ أبی‌طالب اثر سید شمس‌الدین فخار بن معدّ موسوی از علمای شیعه است. این اثر در اثبات ایمان ابوطالب، پدر حضرت علی(ع) نوشته شده است. مؤلف با استدلال به اجماع شیعیان و سخنان اهل سنت به اثبات اسلام ابوطالب پرداخته و در ده فصل به آن استناد می‌کند.

درباره مؤلف

سید شمس الدین ابوعلی فِخار بن مَعدّ موسوی از فقها، مورخان، شعرا و نسب‌شناسان قرن ششم و از فرزندان ابراهیم مجاب، نوه امام کاظم(ع) است. پدر و پسر وی از بزرگان و شخصیت‌های برجسته عصر خویش بودند. او که تربیت یافته اساتید بزرگی بوده و از آنان اجازه روایت نقل کرده، شاگردان بسیاری را در حوزه علم و اجتهاد تربیت کرده است.

پیشینه موضوع

نوشتار اصلی: ایمان ابوطالب

ایمان ابوطالب یکی از مباحث کلامی بین شیعیان و اهل سنت است. بنا بر آن چه در برخی روایات و کتب تاریخی آمده است، ابوطالب عموی پیامبر اکرم(ص) و پدر امام علی(ع) به دین اسلام ایمان نیاورده و مشرک از دنیا رفته است.
اهل سنت، منکران ایمان ابوطالب هستند و به روایاتی استدلال کرده‌اند که نشان از عدم ایمان آوردن ابوطالب و پافشاری وی به آیین اجداد خویش حتی تا لحظه مرگ دارد. اما شیعیان با توجه به روایات اهل بیت(ع)، بر این مطلب اجماع دارند که ابوطالب به رسول خدا ایمان داشت. علمای شیعه علاوه بر پاسخ به استدلالات منکران، دلایل خویش را بر ایمان ابوطالب ذکر کرده‌اند.

نام کتاب

نام اصلی کتاب «الحجة علی الذاهب إلی تکفیر أبی‌طالب» است. آقا بزرگ تهرانی نام «حجة الذاهب إلی إیمان أبی‌طالب» و نیز «اَلرّدُّ عَلَی الذّاهب إلی کُفْر أبی‌طالب» را برای کتاب بیان می‌کند.[۱] در نتیجه «إیمان أبی‌طالب» نام اصلی کتاب نیست و این نام را محقق کتاب، سید محمد بحرالعلوم برای آن انتخاب کرده تا بنا بر آن‌چه در مقدمه آمده، کوتاه و زیبا باشد و در اولین نظر، بیننده را جلب نماید.[۲]

محتوای کتاب

نویسنده، استدلال‌هایی را درباره ایمان ابوطالب ذکر کرده تا جای هیچ شک و شبهه‌ای باقی نماند و نه تنها اجماع مسلّم علمای شیعه را بر این مطلب اثبات می‌کند، بلکه اقوال بسیاری از اهل سنت را هم که قائل به این مطلب بودند به عنوان مؤید شیعه ذکر می‌نماید.[۳] کتاب دارای یک مقدمه و ده فصل و یک خاتمه است:

الف- مقدمه:
شامل بیان انگیزه تألیف کتاب و مقام اجداد پیامبر و ابوطالب است.

ب- فصل‎های کتاب:

  • فصل اول: در معنای ایمان و اثبات ایمان ابوطالب از راه‌های مختلف.
  • فصل دوم: ادله قائلین به کفر ابوطالب از جمله آیه «إنک لا تهدی من أحببت» و جواب از آن‌ها.
  • فصل سوم: اثبات محبت پیامبر نسبت به ابو طالب که با توجه به حرمت دوستی کفار، ایمان ابوطالب را اثبات می‌کند.
  • فصل چهارم: کلمات و اشعار ابوطالب که دلالت بر ایمان او می‌کند.
  • فصل پنجم: جریان مفقودشدن پیامبر(ص) و علی(ع) و امر ابوطالب به فرزندش جعفر بر نماز با آنان.
  • فصل ششم: وفات ابوطالب و امر پیامبر به غسل و دفن او.
  • فصل هفتم: مهربانی‌های ابوطالب نسبت به پیامبر(ص) و اشعار دلالت‌کننده بر اسلام او.
  • فصل هشتم: قصیده معروفی از ابو طالب و چند واقعه تاریخی که ایمان ابو طالب را اثبات می‌کند.
  • فصل نهم: وصیتهای ابوطالب به اطرافیان برای حمایت از پیامبر(ص) و انگیزه‌های سیاسی ایجاد تردید در ایمان ابوطالب.
  • فصل دهم: دلیل کتمان اسلام ابوطالب از سوی خودش و تشبیه ابوطالب به اصحاب کهف و مؤمن آل فرعون که ایمان‌شان را مخفی می‌کردند.

ج- خاتمه کتاب:
مصنف در خاتمه تأکید می‌کند آنچه آورده، قطره‎ای از دریا بوده و درخواست اجر و ثواب از خداوند تا همه اعمالش را فقط برای خدا قرار دهد.[۴]

نسخ کتاب

تحقیق و چاپ

تحقیق کتاب در چاپ سیدالشهداء قم، به عهده سید محمد بحرالعلوم بوده و احادیث و آیات را نیز از مصادر استخراج نموده و آدرس داده است. فهرست‌هایی هم در پایان کتاب آمده است از جمله: فهرست مطالب، فهرست ترجمه افرادی که در پاورقی آمده‌اند، فهرست اعلام و فهرست منابع تحقیق.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. تهرانی، الذریعه، ج ۶، ص۲۶۱.
  2. موسوی، الحجة علی الذاهب، ۱۴۱۰ق، ص۲۹.
  3. کتابشناخت جامع الاحادیث.
  4. موسوی، الحجة علی الذاهب، ۱۴۱۰ق، فهرست کتاب.
  5. موسوی، الحجة علی الذاهب، ۱۴۱۰ق، ص۳۰.

منابع

  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعه، بیروت، دار الاضواء.
  • کتاب شناخت جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.
  • موسوی، فخار بن معد، إیمان أبی طالب (الحجة علی الذاهب إلی کفر أبی طالب)، تحقیق محمد بحرالعلوم، قم، دار سیدالشهداء، ۱۴۱۰ق.