مشربه ام‌ابراهیم
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | مدینه |
مَشربه اُمّ‌ابراهیم از مکان‌های تاریخی مدینه و از بقاع متبرکه نزد شیعیان است. این مکان به‌دلیل سکونت ماریه همسر پیامبر و مادر ابراهیم به نام او نامیده شده است. بنابر روایات، پیامبر(ص) در آنجا نماز می‌خواند و اهل‌بیت(ع) نیز به زیارت آن توصیه کرده‌اند. این مکان در جنوب شرقی مدینه و نزدیک مسجد قبا قرار دارد. مسجدی به یاد پیامبر(ص) در آنجا ساخته شده بود و تا اواخر دوره عثمانی مورد توجه بود؛ اما پس از تسلط وهابیان بر حجاز تخریب شد.
معرفی و اهمیت زیارتی
مشربه ام‌ابراهیم از مکان‌های زیارتی و از بقاع متبرکه مدینه به شمار می‌رود[۱] و در منابع تاریخی و مدینه‌شناسی معرفی شده است.[۲] بر اساس گزارش منابع، پیامبر اسلام(ص) در این مکان نماز می‌خواند[۳] و بعدها مسجدی در آنجا ساخته شد.[۴] نمازخواندن در این مسجد مستحب شمرده شده است.[۵] این مسجد مورد توجه شیعیان بوده است.[۶]
در روایات اهل‌بیت(ع) به زیارت مشربه ام‌ابراهیم توصیه شده است.[۷] در روایتی از امام صادق(ع) این مکان از مشاهد برشمرده و به زیارت آن توصیه شده است.[۸] در روایتی دیگری از او، زائران پس از مسجد قبا به رفتن به مشربه ام‌ابراهیم و نمازخواندن در آن، به‌عنوان محل عبادت پیامبر(ص)، سفارش شده‌اند.[۹]
موقعیت جغرافیایی و وجه نام‌گذاری
مشربه ام‌ابراهیم در جنوب شرقی شهر مدینه[۱۰] و نزدیک مسجد قبا قرار دارد.[۱۱] مَشرَبه به معنای زمین نرم و حاصلخیز[۱۲] محل سکونت ماریه قبطیه،[۱۳] همسر پیامبر(ص) بود.[۱۴] ابراهیم، فرزند پیامبر(ص)، در آنجا به دنیا آمد؛[۱۵] ازاین‌رو، این مکان به نام ام‌ابراهیم، شهرت یافت.[۱۶]
گزارش‌ها درباره قبرها و مدفونان
در برخی گزارش‌ها آمده است که در اطراف بنای مشربه ام‌ابراهیم و در قبرستان آن، قبر نَجمه، مادر امام رضا(ع)، و حمیده مادر امام کاظم(ع)، قرار داشته است.[۱۷] همچنین از وجود قبر شماری از امام‌زادگان و دوستداران اهل‌بیت(ع) در این مکان گزارش‌هایی نقل شده است.[۱۸]
پیشینه تاریخی مشربه ام‌ابراهیم
مشربه ام‌ابراهیم از جمله حیطان سبعه (باغ‌های هفت‌گانه) به‌شمار آمده است.[۱۹] بنابر گزارش منابع تاریخی، این باغ در اختیار مُخَیریق، از یهودیان مدینه، بود. مخیریق در جنگ اُحُد به یاری پیامبر اسلام(ص) رفت و پیش از نبرد اعلام کرد که اگر کشته شود، اموالش به پیامبر(ص) برسد. او در این جنگ به شهادت رسید و اموالش، از جمله این باغ، به پیامبر(ص) رسید.[۲۰]
پس از بروز اختلاف‌هایی میان پیامبر و برخی همسرانش، ماریه قبطیه را به این مکان برد. از آن پس، این باغ به مشربه ام‌ابراهیم شهرت یافت.[۲۱] پیامبر(ص) برای دیدار ماریه به این مکان رفت‌وآمد می‌کرد.[۲۲] همچنین بنابر گزارش برخی منابع، از جمله تفسیر قمی، پیامبر(ص) در ماجرای کناره‌گیری از برخی همسرانش، حدود یک ماه از آنان دوری کرد و در این مدت در مشربه ام‌ابراهیم سکونت داشت.[۲۳] گفته شده پیامبر بعدها این مکان را وقف کرد.[۲۴]
تخریب مشربه ام‌ابراهیم در دوران سعودی
بنای مشربه ام‌ابراهیم تا اواخر دوره عثمانی مورد توجه بود.[۲۵] پس از تسلط وهابیان بر حجاز، این بنا نیز مانند برخی دیگر از بقاع تاریخی تخریب شد.[۲۶]
بر اساس گزارش‌ها، پس از تخریب بنا، محوطه اطراف آن را محصور کردند تا از ورود زائران جلوگیری شود.[۲۷] در نتیجه، این مکان به محوطه‌ای مخروبه و قبرستانی محصور تبدیل شد و ورود به آن ممنوع اعلام گردید.[۲۸]
پانویس
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۵؛ ابن‌ضیاء، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، ۱۹۹۶م، ص۳۰۲.
- ↑ صبری باشا، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۶۹۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۹.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۶۰.
- ↑ کعکی، معالم المدینة المنورة، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۱۲۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۵.
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ شُرّاب، المعالم الاثیرة، ۱۴۱۱ق، ص۲۵۳.
- ↑ ابن‌شهر آشوب، مناقب آل أبی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۱، ص۱۶۲.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۹۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ ابن‌طلاع، أقضیة رسول‌الله (ص)، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۲.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۸۹.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۷۱.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۷۱.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۹۲.
- ↑ ابن‌شبه، تاریخ مدینه منوره، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۷۴.
- ↑ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۷.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
منابع
- ابن‌سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، محقق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- ابن‌شبه، عمر بن شبه، تاریخ مدینه منوره، مترجم: حسین صابری، تهران، مشعر، ۱۳۸۰ش.
- ابن‌شهر آشوب، مناقب آل أبی‌طالب علیهم السلام، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، ۱۳۷۰ق.
- ابن‌ضیاء، محمد بن احمد، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، محقق: ایمن نصر ازهری، علاء ابراهیم ازهری، بیروت، ۱۹۹۶م.
- ابن‌طلاع، محمد بن فرج، أقضیة رسول‌الله(ص)، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۲۶ق.
- جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، تهران، نشر مشعر، چاپ نهم، ۱۳۸۷ش.
- ذاکری، علی‌اکبر، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، مجله پیام زن، شماره ۱۹۷، مرداد ۱۳۸۷ش، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید:۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.
- سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، محقق: خالد عبدالغنی محفوظ، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
- شُرّاب، محمد محمدحسن، المعالم الاثیرة فی السنة و السیره، مقدمه: علی جمعه، بیروت، دار الشامیة، ۱۴۱۱ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، محقق، حسن موسوی خرسان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- صبری باشا، ایوب، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ۲۰۰۴م.
- عاملی، رضا علی حجازی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، مقدمه‌نویس: کاظم حسینی حائری، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۲۰۰۷م.
- فکری، مسعود، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، با همکاری: احمد علائی، تهران، مشعر، ۱۳۹۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: سید طیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- کعکی، عبدالعزیز، معالم المدینة المنورة بین المعمارة و التاریخ، مصحح: عبیدالله محمدامین کردی، احمد محمد محمد شعبان، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۱۴۱۹ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مدنی شیرازی، علی خان بن أحمد، الطراز الاول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) مشهد، لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- نجمی، محمدصادق، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا(ص)»، میقات حج، شماره ۵۴، ۱۳۸۴ش.