ابن اممکتوم
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | عبدالله یا عمرو بن قیس بن زائده |
| محل زندگی | مکه • مدینه |
| مهاجر/انصار | مهاجر |
| نسب/قبیله | بنیعامر بن لؤی |
| خویشاوندان | حضرت خدیجه(س) |
| مشخصات دینی | |
| نقشهای برجسته | نزول آیه اول و دوم سوره عبس در مورد وی • جانشین پیامبر(ص) در مدینه در برخی جنگها |
عبدالله یا عمرو بن قیس بن زائده[۱] از قبیله بنی عامر بن لؤی[۲] صحابی پیامبر اسلام(ص) بود.[۳] گفته شده هریک از بلال و ابن اممکتوم که زودتر به مسجد میرسیدند، اذان و دیگری اقامه میگفت.[۴]
به گفته مورخان پیش از اسلام، نام او حصین بود، اما پیامبر(ص) او را عبدالله نامید.[۵] پدرش، دایی خدیجه همسر پیامبر(ص) بود و مادرش عاتکه دختر عبدالله بن عنکثة از خاندان مخزوم بود.[۶] اطلاعات دقیقی درباره تاریخ تولد و چگونگی نابینایی او در دست نیست، ولی گفته میشود که در کودکی بینایی خود را از دست داده است.[۷]
براساس گزارش تاریخنویسان، ابناممکتوم در اوایل بعثت در مکه حضور داشت و به اسلام علاقهمند شده بود. چنانکه وقتی پیامبر(ص) با برخی از سران قریش، مانند ولید بن مغیره، سخن میگفت و امید داشت که آنها به اسلام بگروند، ابناممکتوم از پیامبر(ص) خواست که قرآن برایش تلاوت کند.
به گفته تاریخنگاران و مفسران آیات ۱ و ۲ سوره عبس در حق وی نازل شده است.[۸] همچنین گفتهاند پس از جنگ تبوک، آیه ۹۵ سوره نساء در سرزنش کسانی که از شرکت در پیکار خودداری کرده بودند نازل شد؛ با این حال، ابناممکتوم پس از آن در جنگها حضور مییافت و میگفت: پرچم جنگ را به من بسپارید، زیرا نابینا هستم و نمیتوانم بگریزم.[۹]
برخی تاریخنگاران گفتهاند که او و مصعب بن عمیر نخستین کسانی بودند که پیش از هجرت به مدینه برای دعوت به اسلام به آن شهر رفتند[۱۰] اما برخی منابع اشاره کردهاند که وی پس از جنگ بدر به مدینه مهاجرت کرد[۱۱] و در صُفّه مسجد مدینه مسکن گرفت .[۱۲]
گفته شده پیامبر اکرم(ص) به او اعتماد ویژهای داشت و او را در غزوات مختلف از جمله احد، خندق، بنینضیر و بنیقریظه به جای خود در مدینه میگماشت.[۱۳]
گفتهاند که ابن ام مکتوم در جنگ قادسیه حاضر بود و پرچم سیاهی در دست داشت. سپس به مدینه بازگشت و همانجا درگذشت؛ [۱۴] و به روایتی در همان جنگ کشته شد.[۱۵] قبری در قبرستان باب الصغیر به وی منسوب است.[۱۶]
پانویس
- ↑ ابنهشام، السیرة النبویة، دار المعرفة، ج۱، ص۳۹۰؛ ابنعبدالبر، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۹۹۷، ۹۹۸.
- ↑ زبیری، نسب قریش، ۱۹۵۱م، ص۳۴۳؛ ابنحبان، مشاهیر علماء الامصار، ۱۹۵۹م، ص۱۶.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۳۶۴.
- ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۴۲.
- ↑ زبیری، نسب قریش، ۱۹۵۱م، ص۳۴۳؛ ابنحبان، مشاهیر علماء الامصار، ۱۹۵۹م، ص۱۶.
- ↑ ابنحزم، جمهره انساب العرب، ۱۹۸۳م، ص۱۷۱.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۹۸۵م، ج۱، ص۳۶۲.
- ↑ ابنهشام، السیرة النبویة، دار المعرفة، ج۱، ص۳۸۹، ۳۹۰؛ سیدمرتضی، تنزیه الانبیاء، منشورات الشریف رضی.،ص ۱۱۸- ۱۱۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۶۶۳ -۶۶۴.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۹۸۵م، ج۱، ص۳۶۴.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق،، ج۱، ص۲۳۴.
- ↑ ابنقتیبه، المعارف، ۱۹۶۰م، ص۲۹۰.
- ↑ ابونعیم، حلیه الاولیاء و طبقات الاصفیاء، ۱۹۶۷م، ج۲، ص۴.
- ↑ ابو عمر، تاریخ خلیفة بن خیاط، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۷۱؛ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، جاهای مختلف.
- ↑ ابنقتیبه، المعارف، ۱۹۶۰م، ص۲۹۰.
- ↑ ذهبی، العبر فی خبر من غیر، دار الکتب العلمية، ص۱۵.
- ↑ قائدان، اصغر، اماکن سیاحتی و زیارتی دمشق، کتابخانه الکترونیکی انهار.</http://elib.anhar.ir/pageview.asp?ID=37647#link48
منابع
- ابو عمر، خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفة بن خیاط، تحقیق: نجیب فواز، بیروت، دار الکتب العلمية، ۱۴۱۵ق.
- ابونعیم، احمد، حلیه الاولیاء و طبقات الاصفیاء، بیروت، ۱۹۶۷م.
- ابنحبان، محمد، مشاهیر علماء الامصار، قاهره، ۱۹۵۹م.
- ابنحزم، علی، جمهره انساب العرب، بیروت، ۱۹۸۳م.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۰ق.
- ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله، الإستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
- ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، بیروت، ۱۹۶۰م.
- ابنهشام، عبد الملک بن هشام، السیرة النبویة، بیروت، دار المعرفة، بیتا.
- ذهبی، محمد بن احمد، العبر فی خبر من غبر، بیروت، دار الکتب العلمية، بیتا.
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنوؤط، بیروت، ۱۹۸۵م.
- زبیری، مصعب، نسب قریش، به کوشش لوی پرووانسال، قاهره، ۱۹۵۱م.
- سیدمرتضی، تنزیه الانبیاء، قم، منشورات الشریف رضی. بیتا.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- واقدی، محمد بن عمر، المغازی، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۹ق.
- یعقوبی، احمد بن اسخاق، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دایرة المعارف بزرگ اسلامی
- دانشنامه حج؛ ابن ام مکتوم