مقاله ضعیف
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع مردود
جانبدارانه
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
نیازمند خلاصه‌سازی

روزه

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از صوم)
پرش به: ناوبری، جستجو

روزه (به عربی: صوم) یکی از مهم ترین فروع دین اسلام است و منظور از آن، خودداری از انجام برخی کارها از جمله خوردن و آشامیدن از اذان صبح تا اذان مغرب به قصد قربت است.

روزه هر چند در ادیان پیش از اسلام بوده است، در فرهنگ اسلامی، احکام خاصی دارد. روزه از نظر فقهی، چهار قسم است: واجب، مستحب، مکروه و حرام است و به لحاظ عرفانی سه درجه عام، خاص و خاصُ الخاص دارد. منابع دینی، برای روزه آثار اخلاقی و معنوی متعددی بر شمرده اند.

در ماه رمضان همه مسلمانان - در صورت داشتن شرایطی که در کتابهای فقهی ذکر شده است- باید روزه بگیرند و در صورت نافرمانی باید کفاره بپردازند.


پیشینه تشریع روزه

روزه (صیام) در لغت به معنای خودداری از انجام کاری است و در اصطلاح شرع به معنای بازداشتن نفس از همه چیزهایی است که روزه را باطل می‌کند.(مُفطِرات)

روزه در ادیان پیش از اسلام بوده است. تورات[۱] [یادداشت ۱][۲] و انجیل[۳] گزارش هایی از روزه گرفتن امتهای پیشین را گزارش داده است.(توضیح بیشتر: [۱])

در منابع اسلامی، گزارشی از زمان تشریع اصل روزه نیست اما وجوب روزه ماه رمضان در در بیست و هشتم شعبان سال ۲ هجری قمری، ۱۳ روز پس از تغییر قبله تشریع شد.[۴] هرچند قبل از آن هم پیامبر و برخی مسلمانان روزه می‌گرفتند. دستور روزه گرفتن در ماه رمضان و بسیاری از احکام مربوط به آن در سوره بقره آیات ۱۸۳-۱۸۵، و آیه ۱۸۷ آمده است.

در ابتدای تشریع این حکم، روزه‌داران پس از افطار، فقط تا وقتی که به خواب نرفته بودند مجاز بودند غذا بخورند و زناشویی، در شب و روز ماه رمضان حرام بود. این دو حکم پس از مدتی منسوخ شد.[۵]

فلسفه روزه‌داری

در منابع دینی، روزه یکی از ستون‌های پنج گانه اسلام[۶] و گونه‌ای از جهاد[یادداشت ۲]شمرده شده و دارای آثار ذیل است:

  1. کسب تقوا[۷]
  2. کفاره برخی گناهان[۸]
  1. عامل مساوات بین غنی و فقیر[یادداشت ۳]
  2. وسیله امتحان و تثبیت اخلاص[یادداشت ۴]
  3. زکات بدن[یادداشت ۵]
  4. یادآوری گرسنگی و تشنگی قیامت[یادداشت ۶]
  5. رهایی از درد گرسنگی و تشنگی قیامت [یادداشت ۷]
  6. سپری در برابر آتش آخرت[یادداشت ۸]
  7. عامل شادی در قیامت [یادداشت ۹]
  8. یاری‌دهنده در مشکلات دنیا و آخرت[یادداشت ۱۰]
  9. عامل استجابت دعا هنگام افطار[یادداشت ۱۱]
  10. عامل تندرستی بدن[یادداشت ۱۲]
  11. عامل تقویت حافظه [یادداشت ۱۳]
  12. سپری از آفات دنیا[یادداشت ۱۴]
  13. آرامبخش دلها[یادداشت ۱۵]
  14. عامل دوری شیطان[یادداشت ۱۶]
  15. دربرگیرنده پاداش ویژه الهی (یا اینکه خود خدا پاداش خاص روزه‌دار است)[یادداشت ۱۷]
  16. عامل اشتیاق بهشت [یادداشت ۱۸]
  17. ترک روزه عامل بی‌ایمانی[یادداشت ۱۹]

همچنین، به باور برخی، روزه روحیه نظم، قناعت و صبر در برابر گناهان و مشکلات زندگی را نیز در فرد و جامعه تقویت می‌کند. بنابر آمارهای منتشر شده در رسانه‌ها، آمار تخلفات اجتماعی در ماه رمضان کاهش قابل ملاحظه‌ای پیدا می‌کند.[۹]

روزه حقیقی در احادیث، ترک همه چیزهایی معرفی شده که خدا نمی‌پسندد،[یادداشت ۲۰] روزه‌ای که چشم و گوش و مو و پوست هم روزه‌دار باشد،[یادداشت ۲۱] و روزه دهان بالاتر از روزه شکم و روزه قلب بالاتر از روزه دهان معرفی شده است.[یادداشت ۲۲]

روزه در فقه

روزه دارای احکام متعددی است و در برخی از فروعات آن میان فقهای مذاهب مختلف اسلامی اختلافاتی وجود دارد اما به طور کلی و بر اساس فقه شیعه، روزه دارای احکام ذیل است:

اقسام روزه

روزه از جهت احکام شرعی چهار گونه است:

روزه‌های واجب
روزه‌های حرام
  • روزه عید فطر و عید قربان
  • در روزی که انسان نمی‌داند آخر ماه شعبان است یا اول ماه رمضان (یوم الشک)، اگر به نیت اول ماه رمضان روزه بگیرد حرام است، ولی اگر به نیت آخر شعبان روزه بگیرد صحیح بوده و اگر بعدا معلوم شود اول ماه رمضان بوده به عنوان روزه ماه رمضان حساب می‌شود.
  • اگر کسی یقین یا گمان دارد روزه برایش مضر است ولی باز روزه بگیرد، روزه‌اش صحیح نیست.
  • روزه سکوت، یعنی نیت کند که علاوه بر مفطرات دیگر روزه، از سخن گفتن نیز در طول روز پرهیز کند.
  • روزه وِصال، یعنی عمدا روزۀ دو روز را به هم پیوند دهد بدون اینکه بین آنها افطار کند.
  • روزه ایام تشریق برای کسانی که در سرزمین مِنا هستند
  • روزه مسافر[۱۰]
روزه‌های مکروه
روزه‌های مستحب

در بقیه روزهای سال روزه مستحب است. البته در مورد روزه برخی از روزها سفارش بیشتری شده است.

در بین مسلمانان رایج است که برای آمادگی نوجوانان نابالغ برای روزه کامل، برخی روزها میان وعده‌های بین صبحانه (یا سحری) تا ناهار و از ناهار تا افطار را حذف و آنان را تشویق به روزۀ به اصطلاح کله گنجشکی می‌کنند.

مکلفان روزه

افطاری در هند

روزه ماه رمضان بر هر فرد مسلمانی که شرایط تکلیف را دارد واجب است مگر موارد ذیل:

  • افراد مسن و یا بیمارانی که امید به بهبودی برایشان نیست، در صورت سختی زیاد، می‌توانند از روزه گرفتن خودداری کنند بدون آنکه مجبور باشند قضای آن را به جای آوردند. این افراد باید به ازای هر روزی که روزه نگرفتند یک مُد طعام ببخشند.
  • اگر زنان باردار یا شیرده بترسند که روزه برای خودشان یا کودک ضرر داشته باشد، شکستن روزه بر آنها واجب است؛ گرچه قضای روزه نیز بر گردن آنهاست.
  • بیمارانی که احتمال بهبودی برایشان می‌رود و آنهایی که تاب گرسنگی و تشنگی را ندارند، می‌توانند روزه‌شان را بشکنند به شرط آنکه قضای‌اش را به جای آورند. اگر انسانی در خطر مرگ یا از دست دادن عضوی از اعضای بدن است، شکستن روزه بر او واجب می‌گردد.
  • خانم‌ها در شرایط عادت ماهیانه و نِفاس

روزه نوبالغان

کسانی بر اثر ضعف جسمانی روزه گرفتن برای آنها قابل تحمل نباشد یا برای آنان ضرر داشته باشد، می‌توانند روزه خود را افطار کنند، مانند دختران ۹ ساله. ضعف جسمانی به تنهایی موجب سقوط روزه نیست، بلکه اگر به حرج و مشقت برسد، روزه از او ساقط می‌شود. قضای این روزه بر او واجب است و اگر نتواند تا رمضان بعد قضا کند، برای هر روز، یک مد طعام دهد.[۱۱]

کیفیت روزه گرفتن

برای روزه گرفتن باید با نیت قصد قربت به خدای متعال نوع روزه را در دل معین کرده و از چیزهایی که روزه را باطل می‌کند دوری کرد. (برای مشاهده احکام بیشتر: [۲] [۳])

زمان نیت روزه این‌گونه است:

روزه ماه رمضان قضای روزه روزه‌های مستحبی
قبل از اذان صبح، یا اول ماه به نیت همه روزهای ماه رمضان اگر تا قبل از اذان ظهر کاری که روزه را باطل می‌کند انجام نداده می‌تواند نیت قضای روزه کند اگر تا قبل از غروب کاری که روزه را باطل می‌کند انجام نداده می‌تواند نیت روزه مستحبی کند.

روزه در شهرهای نزدیک قطب

مسلمانان کشورهایی مانند سوئد (در نزدیکی قطب شمال)، با ساعت‌های طولانی روزۀ ماه رمضان در روزهای تابستان رو به رو هستند. سازمان‌های اسلامی و مراجع تقلید، درباره حکم روزه در این مناطق دیدگاه‌های گوناگونی دارند و هنوز هیچ توافقی درباره چگونگی روزه‌داری مسلمانان در این کشورها صورت نگرفته است.[۴] [۵] [۱۲]

مُبطِلات روزه

اعمالی که انجام عمدی آنها باعث باطل شدن روزه می‌شود نُه چیز است:

  1. خوردن و آشامیدن (در آنچه غیر از راه حلق باشد مثل تزریق، محل اختلاف است)
  2. آمیزش جنسی (چه از راه حلال باشد یا راه حرام)
  3. دروغ بستن بر خدا، رسول خدا و امامان
  4. رساندن غبار غلیظ (مانند سیگار) به حلق بنا بر فتوای بیشتر فقها
  5. باقی ماندن بر جنابت، حیض و نفاس تا اذان صبح
  6. استمناء به معنی خارج کردن منی (چه از راه حلال باشد چه از راه حرام)
  7. اماله با مایعات بنا بر فتوای برخی فقها
  8. استفراغ کردن
  9. فرو بردن سر در آب بنا بر فتوای برخی فقها

نوشیدن آب در حال عُسر و حَرَج (=سختی شدید)

به فتوای عده‌ای از فقها روزه‌دار اگر دچار تشنگی شدید غیرقابل تحمل شود، می‌تواند به قدر ضرورت و رفع تشنگی آب بنوشد.[۱۳] اما اینکه این روزه باطل یا صحیح است، اختلاف است. برخی صحیح دانسته‌اند و در نتیجه نیازی به قضا نیست.[۱۴] و برخی از فقها اگرچه نوشیدن آب را جایز دانسته‌اند، اما روزه را باطل می‌دانند و باید قضا شود.[۱۵]

اِفطار یا بازکردن روزه

شکستن یا بازکردن روزه را افطار گویند.[۱۶] مطابق فقه اهل سنت روزه دار بهتر است در بازکردن روزه خود به محض غروب خورشید شتاب کند، حال آنکه طبق دیدگاه مشهور در فقه شیعه، روزه دار باید تا وقت اذان مغرب صبر کند.[۱۷] مسلمانان معمولاً روزه را با خرما باز می‌کنند. برخی از مسلمانان بعد از بازکردن روزه نماز می‌خوانند و سپس آماده وعده غذایی بزرگتری می‌شوند که معمولاً شامل غذاهای مخصوص به این ماه است. از آنجا که افطاری دادن به روزه دار فضیلت بسیار دارد[۱۸] [یادداشت ۲۴] این غذا خوردن‌ها فرصتی برای بازدید بستگان، همسایگان و دوستان از یکدیگر نیز هست.

در بعضی مکان‌ها مانند حرم امام رضا و برخی مساجد پس از نماز جماعت مغرب و عشا سفرۀ افطار مختصری پهن می‌شود که مورد استقبال نمازگزاران قرار می‌گیرد.

در گذشته به هنگام افطاری و سحری توپ در می‌کردند یا در بوق می‌دمیدند.[۱۹]

کفاره روزه

اگر شخص به علت بیماری یا مسافرت و... روزه ماه رمضان را افطار کرده باشد باید پس از ماه رمضان قضای آن را بگیرد و اگر تا ماه رمضان سال بعد موفق به گرفتن قضای آن نشده باشد علاوه بر قضای روزه برای هر روز یک مُد طعام (۷۵۰ گرم آرد، گندم، برنج، نان و...) به عنوان کفاره به فقیر بدهد و اگر بدون عذر عمدا روزه خود را باطل کرده باشد برای هر روز علاوه بر قضای آن روز، ۶۰ مُد طعام (نه پول آن) به ۶۰ مسکین باید بدهد و یا ۶۰ روز روزه بگیرد که ۳۱ روز آن (بر طبق فتوای مشهور فقها) باید پشت سر هم باشد.[نیازمند منبع]

اگر به چیز حرامی روزه را باطل کرده است علاوه بر اطعام ۶۰ مسکین برای هر روز، ۶۰ روز روزه به همان کیفیت باید بگیرد.[نیازمند منبع]

کسی که قضای روزه ماه رمضان را گرفته، اگر بعدازظهر روزه‌اش را باطل کند، باید به ده فقیر، هرکدام یک مُد طعام بدهد و اگر نمی‌تواند، سه روز روزه بگیرد.[نیازمند منبع]

روزه در ادبیات عرفانی

در ادبیات عرفانی، روزه سه درجه دارد: روزه عام، روزه خاص و روزه خاص الخاص.

  • روزه عام این است که انسان از چیزهایی که روزه را باطل می‌کند دوری کند.
  • روزه خاص این است که علاوه بر احتراز از این موارد، چشم و گوش و زبان و دست و پا و سایر اعضاء و جوارح او هم روزه باشند، روزها را روزه بگیرد و شب‌ها را به دعا بپردازد و از آزار دادن مردم یا حسد ورزیدن به ایشان بپرهیزد و دشمنی‌های شخصی را به کناری نهد و روزی که روزه می‌گیرد همانند سایر روزهایش نباشد.
  • روزه خاص الخاص هم این است که علاوه بر رعایت موارد بالا، قلب او هم روزه باشد؛ یعنی قلب خود را از توجه به غیر خدا نگه دارد و نفس خود را از خواهش‌ها و شهوات باز دارد به گونه‌ای که فکر گناه هم نکند.

روزه از منظر پزشکی

با توجه به این که روزه دار باید در طول روز از خوردن و آشامیدن پرهیز کند، این امر بر روی فعالیت بدنی وی تاثیراتی را بر جای می‌گذارد و دانشمندان در مورد نحوه و میزان این تاثیرات، تحقیقات متعددی را انجام داده‌اند.[۲۰][۲۱][۲۲] [۲۳] به همین دلیل پزشکان، توضیه‌های غذایی ویژه‌ای برای روزه‌داران دارند.

پانویس

  1. خروج ۳۴:۲۹.
  2. یهوشافط پس از پیروزی یهودیه بر موآبی‌ها و عمونیان چهل روز روزه گرفت. دوم تواریخ ۲۰:۳.
  3. انجیل لوقا، ۵:۳۴.
  4. علامه مجلسی، بحار الانوار، ج۱۹، ص۱۳۹؛کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۷؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۴۲.
  5. طبرسی، جوامع الجامع، جامعه مدرسین، ج۱، ص۱۰۶؛ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۷، ص۸۱.
  6. امام محمد باقر(ع): بُنِی الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسَةِ أَشْیاءَ عَلَی الصَّلَاةِ وَ الزَّکاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَایة؛ اسلام بر پنج چیز استوار است، بر نماز و زکات حج و روزه و ولایت (کلینی، کافی، ۱۴۰۷ش، ج۴، ص۶۲).
  7. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! روزه بر شما واجب گشت، همانگونه که بر مردمان پیش از شما واجب گشت؛ شاید تقوا پیشه کنید (سوره بقره، آیه ۱۸۳).
  8. سوره نسا، آیه ۹۲؛ سوره مائده، آیه ۸۹ و ۹۵؛ سوره مجادله، آیه ۴.
  9. «کاهش ۵ تا ۳۳ درصدی جرایم در ماه رمضان».
  10. علامه طباطبایی، المیزان، مؤسسة النشر الإسلامي، ج۳، ص۶۶۲.
  11. خمینی، استفتائات،، ج۱، ص۳۳۳، س۸۸؛ نظر مراجع عظام تقلید پیرامون روزه‌داری با ضعف جسمانی.
  12. هجده ساعت روزه‌داری در سوئد؛ به گزارش شیعه آنلاین به نقل از مهر؛ ۱۱ مرداد ۱۳۹۰.
  13. حکیم، مستمسک العروة الوثقی ج۸، ص۳۲۴؛ آملی، مصباح الهدی، ج۸، ص۱۴۰، خمینی، استفتاآت، ج۱، ص۳۲۱.
  14. شهید اول، الدروس الشرعیه، ج۱، ص۲۷۳ و ص۲۷۶؛ حلی، منتهی المطلب، ج۹، ص۱۳۹؛ شیخ بهایی، التعلیقة علی الرسالة الصومیه ص۴۹-۵۰؛ اردبیلی، مجمع الفائده، ج۵، ص۳۲۵-۳۲۶؛ حکیم، مصباح المنهاج، کتاب الصوم، ص۱۶۱؛ سبحانی، رساله توضیح المسائل، مساله ۱۲۵۶.
  15. مانند:آملی، مصباح الهدی، ج۸، ص۱۴۰؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی ج۸، ص۳۲۴؛ سبزواری، مهذب الاحکام ج۱۰ ص۱۳۲.
  16. فرهنگ فارسی عمید، «‌افطار‌».
  17. Fasting: Encyclopedia Iranica.
  18. امام صادق(ع): مَنْ فَطَّرَ صَائِماً فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِه -- هر کس روزه داری را افطار دهد، برای او هم مثل اجر روزه دار است تهذیب الاحکام (تحقیق خرسان) ج۴، ص۲۰۱، ح۵۷۹ - کافی (ط-الاسلامیه) ج۴، ص۶۸، ح۱.
  19. دانشنامه جهان اسلام، «‌بوق‌».
  20. Ramadan fasting is good for the heart.
  21. Every Other Day Fasting May Reduce Cancer Risk| Worldhealth.net Anti-Aging News.
  22. , , The miracle of fasting: proven through history for physical, mental and spiritual rejuvenation, Health Science Publications, Inc. , 2004, ; pp. ff1ii–52.
  23. Carrie Van Dusen, Brigham Young University, 05/25/2010.
  1. داوود در هنگام بیماری پسرش روزه گرفت. دوم سموئیل ۱۲:۱۵.
  2. حضرت محمد(ص): الصَّوْمُ فِی الْحَرِّ جِهَاد؛ روزه گرفتن در گرما، جهاد است (علامه مجلسی، بحار الانوار، بیروت، ج۹۳، ص۲۵۷، ح۱۴.
  3. امام صادق(ع): إِنَّمَا فَرَضَ اللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ) الصِّیامَ لِیسْتَوِی بِهِ الْغَنِی وَ الْفَقِیر؛ خداوند روزه را واجب کرده تا بدین وسیله دارا و ندار (غنی و فقیر) مساوی گردند (شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۳، ح۱۷۶۶).
  4. امام علی(ع): فرض الله...َ الصِّیامُ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْق‏؛ خداوند روزه را واجب کرد تا به وسیله آن اخلاص خلق را بیازماید (نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، ص۵۱۲، ح۲۵۲؛ تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص۱۷۶، ح۳۳۷۶).
  5. حضرت محمد(ص): لِکلِّ شَی‏ءٍ زَکاةٌ وَ زَکاةُ الْأَبْدَانِ الصِّیام‏؛ برای هر چیزی زکاتی است و زکات بدن‌ها روزه است (شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۷۵، ح۱۷۷۴).
  6. امام رضا(ع): إِنَّمَا أُمِرُوا بِالصَّوْمِ لِکی یعْرِفُوا أَلَمَ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ فَیسْتَدِلُّوا عَلَی فَقْرِ الْآخِرَة؛ مردم به انجام روزه امر شده‌اند تا درد گرسنگی و تشنگی را بفهمند و به واسطه آن فقر و بیچارگی، آخرت را بیابند (حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۱۰، ص۹، ح۱۲۷۰۱).
  7. حضرت محمد(ص): طُوبَی لِمَنْ ظَمَأَ، أَوْ جَاعَ لِلَّهِ، أُولَئِک الَّذِینَ یشْبَعُونَ یوْمَ الْقِیامَة؛ خوشا به حال کسانی که برای خدا گرسنه و تشنه شده‌‏اند؛ اینان در روز قیامت سیر می‌‏شوند (حر عاملی، هدایة الامة الی احکام الائمة، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۲۶۸، ح۹).
  8. حضرت محمد(ص): الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنَ النَّار؛ روزه سپری در برابر آتش جهنم است (کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۲، ح۱؛ ابن شعبه، تحف العقول، ۱۳۶۳ق، ص۲۵۸)؛ امام سجاد(ع): وَ أَمَّا حَقُّ الصَّوْمِ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ حِجَابٌ ضَرَبَهُ اللَّهُ عَلَی لِسَانِک وَ سَمْعِک وَ بَصَرِک وَ فَرْجِک وَ بَطْنِک لِیسْتُرَک بِهِ مِنَ النَّار؛ حق روزه آن است که بدانی این پرده‌‏ای است که خداوند در برابر زبان، گوش، چشم، اندام و شکمت آویخته تا تو را از آتش بپوشاند (ابن شعبه، تحف العقول، ۱۳۶۳ش، ص۲۵۸).
  9. امام صادق(ع): لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ عِنْدَ إِفْطَارِهِ وَ فَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّه؛ برای روزه‌دار دو سرور و خوشحالی است: یکی هنگام افطار و دیگری هنگام لقاء پروردگار (کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۵).
  10. امام صادق(ع): وَ اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ قال الصبر الصوم؛ خداوند عزو جل فرموده که است از صبر و نماز کمک بگیرید، صبر، روزه است (تفسیر قمی، ج۱، ص۴۶؛ عیاشی، تفسیر عیاشی، المکتبة العلمیة الإسلامیة، ج۱، ص۴۴، ح۴۱).
  11. امام موسی کاظم(ع): دَعْوَةُ الصَّائِمِ تُسْتَجَابُ عِنْدَ إِفْطَارِه؛ دعای شخص روزه‌‌دار هنگام افطار مستجاب می‌‏شود (علامه مجلسی، بحار الانوار، بیروت، ج۹۳، ص۲۵۵، ح۳۳).
  12. حضرت محمد(ص): صوموا تَصِحّوا؛ روزه بگیرید تا تندرست باشید (پاینده، نهج الفصاحة، ۱۳۸۷ش، ص۵۴۷، ح۱۸۵۴.
  13. عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ(ع) قَالَ: ثَلَاثٌ یذْهَبْنَ بِالْبَلْغَمِ وَ یزِدْنَ فِی الْحِفْظِ السِّوَاک‏ وَ الصَّوْمُ‏ وَ قِرَاءَةُ الْقُرْآن (طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۴۱۲ق، ص۵۱).
  14. امام صادق(ع): اَلصَّومُ جُنَّةٌ مِن آفاتِ الدُّنیا وَ حِجابٌ مِن عَذابِ الآخِرَةِ؛ روزه سپری است از آفت‌های دنیا و پرده‌ای است از عذاب آخرت (مصباح الشریعة، ص۱۳۵؛ نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسایل، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۶۹، ح۸۴۴۱).
  15. امام باقر(ع): اَلصّیامُ وَ الْحَجُّ تَسْکینُ الْقُلوبِ؛ روزه و حج آرام‏بخش دلهاست (شیخ طوسی، امالی، ص۲۹۶، ح۵۸۲.
  16. حضرت محمد(ص): اَلا اُخْبِرُکمْ بِشَی‏ءٍ اِنْ اَنـْتُمْ فَعَلْتُموهُ تَباعَدَ الشَّیطانُ مِنْـکمْ کما تَباعَدَ الْمَشْرِقُ مِنَ الْمَغْرِبِ؟ قالوا: بَلی، یا رسول اللّه قالَ: اَلصَّوْمُ یسَوِّدُ وَجْهَهُ وَ الصَّدَقَةُ تَـکسِرُ ظَهْرَهُ وَ الْحُبُّ فِی اللّه‏ِ وَ الْمُوازَرَةُ عَلَی الْعَمَلِ الصّالِحِ یقْطَع دابِرَهُ وَ الاْسْتِغْفارُ یقْطَعُ وَ تینَهُ و لکلّ شی‏ء زکاة و زکاة لأبدان الصّیام؛ آیا شما را از چیزی خبر ندهم که اگر به آن عمل کنید، شیطان از شما دور شود، چندان که مشرق از مغرب دور است؟ عرض کردند: چرا. فرمودند: روزه روی شیطان را سیاه می‌کند، صدقه پشت او را می‌شکند، دوست داشتن برای خدا و همیاری در کار نیک، ریشه او را می‌کَند و استغفار شاهرگش را می‌‏زند و برای هر چیزی زکات است و زکات بدن‌ها روزه است (قطب راوندی، منهاج البراعة، کتابخانه آیت الله مرعشی، ج۷، ص۴۲۶).
  17. حضرت محمد(ص): قَالَ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَی الصَّوْمُ لِی وَ أَنَا أَجْزِی بِه‏؛ خداوند تبارک و تعالی می‌فرماید روزه برای من است و من پاداش آن را می‌‏دهم (شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۵، ح۱۷۷۳.
  18. پیامبر(ص) می‏فرماید: انَّ الجنّةَ مُشتاقةٌ اِلی اَربعةِ نفرٍ: الی مُطعم الجیعانِ و حافِظِ الِلّسان و تالِی القرآنِ و صائِمِ شهرِ رمضان؛ بهشت مشتاق چهار نفر است، کسی که گرسنه‏ای را سیر کند، آن که حافظ زبان خود باشد، کسی که قرآن را تلاوت کند، و کسی که در ماه رمضان روزه بگیرد.
  19. امام صادق(ع): مَنْ أَفْطَرَ یوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ خَرَجَ رُوحُ الْإِیمَانِ مِنْه؛ هر کس یک روز ماه رمضان را (بدون عذر) بخورد، روح ایمان از او جدا می‌‏شود (شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۱۸، ح۱۸۹۲.
  20. امام علی(ع): لیس الصوم الإمساک عن المأکل و المشرب الصوم الإمساک عن کل ما یکرهه الله سبحانه؛ روزه، امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه خودداری از تمامی چیزهایی است که خداوند سبحان آنها را بد می‌داند (ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، دار احیاء الکتب العربیة، ج۲۰، ص۲۹۹، ح۴۱۷).
  21. امام صادق(ع): اِذا صُمتَ فَلیصُم سَمعَک وَ بَصرَک وَ شَعرَک وَ جِلدَک؛ آنگاه که روزه می‌‏گیری باید چشم و گوش و مو و پوست تو هم روزه ‌دار باشند. (کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۸۷.
  22. حضرت علی(ع): صَوْمُ الْقَلْبِ خَیرٌ مِنْ صِیامِ اللِّسَانِ وَ صِیامُ اللِّسَانِ خَیرٌ مِنْ صِیامِ الْبَطْن؛ روزه قلب بهتر از روزه زبان است و روزه زبان بهتر از روزه شکم است (تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص۱۷۶، ح۳۳۶۳.
  23. بقره:۱۹۶ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَمَا اسْتَیسَرَ مِنَ الْهَدْی فَمَنْ لَمْ یجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْک عَشَرَةٌ کامِلَةٌ ذلِک لِمَنْ لَمْ یکنْ أَهْلُهُ حاضِرِی الْمَسْجِدِ الْحَرام-- پس کسی که قربانی نداشت, سه روز در روزهای حج روزه بگیرد و هفت روز, زمانی که بازگشت. این ده روز کامل است.
  24. امام کاظم علیه‌السلام: فِطْرُک أَخَاک الصَّائِمَ أَفْضَلُ مِنْ صِیامِک‏ -- افطاری دادن به برادر روزه دارت از گرفتن روزه (مستحبی) بهتر است. کافی (ط-الاسلامیه) ج۴، ص۶۸، ح۲ - محاسن ص۳۹۶، ح۶۶.

منابع

  • ابن ابی الحدید، شرح البلاغه، تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، دار احیاء الکتب العربیه، قاهره
  • ابن شعبه، حسن بن علی، تحف العقول، موسسه النشر الاسلامی، ۱۳۶۳ش
  • اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان، موسسة النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۳ق.
  • آمدی عبدالواحدمحمد، غرر الحکم، چاپ دانشگاه تهران.
  • آملی، محمد تقی، مصباح الهدی، نشر مؤلف،تهران، ۱۳۸۰ق.
  • پاینده ابوالقاسم، نهج الفصاحه، دارالعلم، ۱۳۸۷ش
  • حر عاملی، محمد بن حسن‏، وسائل الشیعه، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، قم، ۱۴۰۹ق
  • حکیم، سید محسن، مستمسک العروة الوثقی، موسسة دار التفسیر، قم، ۱۳۷۴ش.
  • حکیم، سید محمدسعید، مصباح المنهاج کتاب الصوم، دار الهلال، قم، ۱۴۲۵ق.
  • حلی (علامه)، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب،مجمع البحوث الاسلامیه، مشهد،‌۱۴۱۲ق.
  • خمینی (امام)، سید روح‌الله، استفتاءات، دفتر نشر اسلامی، قم.
  • دانشنامه جهان اسلام، مدخل بوق
  • راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن
  • سبحانی، جعفر، توضیح المسائل، قم.
  • سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام،موسسة المنار، قم، ۱۴۱۳ق.
  • شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه، موسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۱۷ق.
  • شیخ بهایی، التعلیقه علی الرسالة الصومیة، موسسه عاشورا، قم، ۱۴۲۷ق.
  • صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش
  • طباطبائی (علامه)، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن، موسسه النشر الاسلامی
  • طبرسی، جوامع الجامع، تحقیق موسسه نشر اسلامی، جامعه مدرسین، قم
  • طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق ، انتشارات شریف رضی، قم، چاپ چهارم، ۱۴۱۲ق
  • طوسی، امالی، دارالثقافه للطباعه، قم.
  • عاملی، شیخ حر، هدایة الامة الی احکام الائمة، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۱۲ق
  • علامه مجلسی محمد باقر، بحار الانوار، دارالکتب اسلامیة، تهران، ۱۳۶۲ش.
  • علی المتقی ابن حسام الدین هندی، کنزالعمال، دائرة المعارف العثمانیة، بعاصمة حیدر آباد، ۱۳۶۴ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، تهران، المکتبة العلمیة الاسلامیة.
  • فرهنگ فارسی عمید
  • قطب راوندی، منهاج البراعه، تحقیق آیت الله مرعشی، کتابخانه آیت الله مرعشی، قم
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، دار الکتاب، قم ، ۱۳۶۷ش
  • کلینی، محمد بن یعقوب‏، کافی، دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق
  • نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل البیت: لاحیاء التراث، طبعة الاولی، قم، ۱۴۰۷ق.
  • یعقوبی، تاریخ یعقوبی، دار صادر، بیروت

پیوند به بیرون