مقاله قابل قبول
عدم جامعیت

سید علی حسینی سیستانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید علی سیستانی
سید علی سیستانی.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: سید علی حسینی سیستانی
لقب: مرجع تقلید
تاریخ تولد: ۱۳۰۹ش
محل زندگی: نجف
اطلاعات علمی
استادان: آیت الله حجتآیت الله بروجردیآیت الله خوییشیخ حسین حلی
اجازه اجتهاد از: آیت الله خویی• شیخ حسین حلی
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
وبگاه رسمی: http://sistani.org


سیّد عَلی سیستانی (زاده ۱۳۰۹ش)، از مراجع تقلید شیعیان و استاد درس خارج فقه و اصول در نجف. تحصیلات حوزوی را در مشهد، قم و نجف آموخت و در درس سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای ، آیت الله بروجردی و آیت الله خویی حاضر می‌شد. او پس از درگذشت آیت الله خویی در سال ۱۴۱۳ قمری به مرجعیت رسید و در جریان تغییر نظام و تصویب قانون اساسی جدید عراق پس از صدام حسین، نقش جدی ایفا کرد.

سیستانی در جریان حمله گروه داعش به عراق و پیشروی آنان به سمت مرکز و جنوب عراق، دفاع از کشور را واجب کفایی خواند. برخی از آثار فقهی وی مانند «قاعدة لا ضرر و لا ضرار»، در قالب تقریر منتشر شده است. بسیاری از مراکز علمی و آموزشی، کتابخانه‌ها و مراکز خدمات اجتماعی در نقاط مختلف جهان از جمله ایران، ترکیه، عراق، بریتانیا و لبنان، با مدیریت دفتر آیت الله سیستانی راه‌اندازی شده است.

زندگی

سید علی حسینی سیستانی، ۱۳ مرداد ۱۳۰۹ شمسی (۹ ربیع‌الاول ۱۳۴۹ قمری) در مشهد زاده شد. پدرش سید محمدباقر، از عالمان شیعه و مادرش فرزند سید رضا مهربانی سرابی بود. جدّ او سید علی سیستانی، از شاگردان میرزای شیرازی در نجف بود که در سال ۱۳۱۸ قمری به مشهد بازگشت.[۱]

تحصیل؛ از مشهد تا قم و نجف

سیستانی، تحصیلات ابتدایی و مقدماتی را در مشهد گذراند و از آغاز سال ۱۳۶۰ قمری، آموختن مقدمات علوم حوزوی را آغاز کرد. ادبیات عرب را از ادیب نیشابوری، شرح لمعه و قوانین را از سید احمد مدرس یزدی، کتاب‌های سطوح عالی فقه و اصول فقه را از میرزا هاشم قزوینی، دروس فلسفی را از سیف الله ایسی میانجی، شیخ مجتبی قزوینی و میرزا مهدی اصفهانی آموخت. سید علی سیستانی، همچنین در درس خارج میرزا مهدی آشتیانی و میرزا هاشم قزوینی نیز حضور می‌یافت.[۲]

هجرت سه ساله به قم

سید علی سیستانی، در سال ۱۳۶۸ قمری وارد قم شد و در درس خارج فقه و اصول آیت الله بروجردی حاضر شد. او همچنین در درس سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای هم حاضر می‌شد.[۳]

او در این دوران با سید علی بهبهانی از پیروان مکتب فقهی محقق تهرانی، نامه‌نگاری‌هایی درباره قبله‌شناسی داشت و سرانجام سید علی بهبهانی در نامه‌ای که ۷ رجب ۱۳۷۰ق به سید علی سیستانی (که در آن زمان ۲۱ ساله بود) نوشت، او را «عمدة العلماء و نخبة الفقهاء المدققین» خواند و ادامه بحث را به دیدار حضوری موکول کرد.[۴]

هجرت به نجف

سید علی سیستانی در سال ۱۳۷۱ قمری به نجف رفت و در مدرسه بخارایی ساکن شد و در درس خارج آیت الله خویی و شیخ حسین حلی حضور یافت و علاوه بر حضور طولانی در درس این دو، از مباحث سید محسن حکیم و سید محمود شاهرودی نیز استفاده می‌کرد.[۵]

اجتهاد و مرجعیت

سید علی سیستانی در سال ۱۳۸۰ قمری، در ۳۱ سالگی، از دو استاد خود آیت الله خویی و شیخ حسین حلی، گواهی اجتهاد مطلق دریافت کرد. او تنها کسی بود که از شیخ حسین حلی، اجازه اجتهاد مطلق دریافت کرد.[۶] آقابزرگ تهرانی هم در نوشته‌ای در تاریخ ۱۳۸۰ قمری، توانمندی سید علی سیستانی در علم رجال و حدیث را گواهی کرده است.[۷]

آیت الله سیستانی، از ۵ جمادی‌الثانی ۱۴۰۹ قمری، به خواست استاد خود آیت الله خویی، امام جماعت مسجد خضرا شد؛ تا پیش از آن، آیت الله خویی امام جماعت مسجد خضرا بود و به دلیل بیماری، آن را به شاگرد خود واگذار کرد. سید علی سیستانی، تا آخرین جمعه ذوالحجه ۱۴۱۴ قمری، و تا پیش از بسته شدن این مسجد از سوی دولت عراق (در زمان صدام حسین)، امام جماعت این مسجد بود.[۸]

سید علی سیستانی، پس از درگذشت آیت الله خویی در ۸ صفر ۱۴۱۳ قمری، به مرجعیت رسید. درگذشت سید عبدالاعلی سبزواری و سید محمدرضا گلپایگانی در سال ۱۴۱۴ قمری، و درگذشت محمدعلی اراکی و سید محمد روحانی، بر مقلدان او افزود.[۹]

آثار

از آیت الله سیستانی، آثاری منتشر شده و برخی از آثار و تالیفات او همچنان انتشار نیافته است. برخی از این موارد که بیشتر فتاوا و تقریرات درس اوست، عبارتند از:

  1. منهاج الصالحین، حاوی فتاوای سید علی سیستانی، در سه جلد، سال ۱۳۱۵ قمری در قم چاپ شد. منهاج الصالحین، کتاب سید محسن حکیم است که آیت الله خویی، فتاوای خود را بر اساس آن و با افزودن ابواب و فصولی به آن منتشر کرد و پس از او، شاگردش سید علی سیستانی هم همین رویه را ادامه داد. تاریخ نگارش مقدمه این کتاب از سوی آیت الله سیستانی، ۲۰ ذوالحجه ۱۴۱۳ قمری است.[۱۰]
  2. قاعدة لا ضرر و لا ضرار، تقریر درس فقه آیت الله سیستانی که توسط سید محمدرضا سیستانی نوشته و در سال ۱۴۱۴ قمری چاپ شده است.[۱۱]
  3. اختلاف الحدیث، تقریرات درس حدیثی آیت الله سیستانی در سال ۱۳۹۶ قمری که به قلم سید هاشم هاشمی از شاگردان او نوشته شده و به صورت غیر رسمی در ۱۹۵ صفحه منتشر شده است. این جزوه نشان می‌دهد که رویکرد سید علی سیستانی در رفع اختلاف احادیث، بیش و پیش از آنکه مبتنی بر تعادل و تراجیح باشد، بازشناسی منشأ پیدایش اختلاف در احادیث است.[۱۲]
  4. العروة الوثقی، حاوی تعلیقات سید علی سیستانی بر کتاب سید کاظم یزدی که چاپ دوم آن در سال ۱۴۳۱ قمری در بیروت منتشر شده است. این کتاب دو جلد است.[۱۳]
  5. الرافد فی علم الاصول، تالیف سید منیر سید عدنان القطیفی، تقریر درس اصول آیت الله سیستانی است که در یک جلد به زبان عربی منتشر شده و حاوی ارزش و جایگاه علم اصول در مکتب امامیه، ادوار فکر اصولی و مواردی از این دست است.[۱۴]

موسسات وابسته

موسسات و مراکز علمی و فرهنگی وابسته به آیت الله سیستانی، در نقاط مختلفی برپا شده است؛ از جمله قم، لندن، بیروت، استانبول و ایلام. برخی از این مراکز عبارتند از:

  1. موسسه امام علی (ع) در قم، در سال ۱۳۷۳ شمسی[۱۵] و با هدف ترجمه و نشر کتاب‌های اسلامی و معارف ائمه تاسیس شد و کتاب‌هایی به ۲۵ زبان زنده دنیا چاپ کرده است. این موسسه، نمایندگی‌هایی در لندن و بیروت دارد که به ترتیب در سال ۱۴۱۶ و ۱۴۱۷ قمری تاسیس شده‌اند.[۱۶]
  2. موسسه فرهنگی آل البیت (ع) در استانبول، در سال ۱۳۸۰ شمسی و با هدف احیای فرهنگ اهل بیت و آشنا کردن مردم با این مکتب و حفظ ارزش‌های اسلامی و مذهبی در ترکیه تاسیس شد. برگزاری کلاس‌های قرآنی و عقیدتی، برگزاری مراسم مذهبی، تاسیس اولین کتابخانه تخصصی اهل بیت (ع) در ترکیه، برگزاری سمینارهای دینی و مذهبی، ترجمه و نشر کتب و مجلات دینی، از اقدامات این موسسه است.[۱۷] نمایندگی این موسسه در کشور آلمان، از سال ۱۳۸۴ش آغاز به کار کرد.[۱۸]
  3. مرکز پژوهش‌های اعتقادی قم، با بخش‌هایی از جمله کتابخانه، هیئت ردّ شبهات، توجه به هدایت‌شدگان، اسناد و مدارک، همایش‌های اعتقادی و اینترنت، در حال فعالیت است.[۱۹]
  4. مرکز تحقیقات اسلامی المصطفی در قم، با هدف ایجاد بانک اطلاعات اعتقادی از مصادر شیعه و سنی تاسیس شده و اقدام به جمع‌آوری و تحقیق در سه هزار جلد کتاب برای تالیف دائرة المعارف عقایدی کرده است.[۲۰]
  5. مرکز احیای میراث اسلامی در قم، با هدف جمع‌آوری مصادر و منابع خطی فعالیت می‌کند.[۲۱]
  6. مرکز پژوهش‌های فلکی - نجومی در قم، در سال ۱۴۱۸ قمری تاسیس شده و آموزش‌هایی در زمینه نجوم، منظومه شمسی، علم فلک اسلامی و فیزیک نجومی ارائه می‌کند. تاسیس دانشکده فلکی نجومی و کتابخانه تخصصی نجومی، ترجمه مقالات نجومی، ساخت رصدخانه، چاپ آثار دانشمندان اسلامی درباره نجوم، و چاپ تقویم نجومی، از فعالیت‌های این مرکز است.[۲۲]
  7. مجتمع فرهنگی امام صادق (ع) در بیروت، در سال ۱۳۸۵ شمسی راه‌اندازی شد. دفتر پاسخ به سوالات شرعی، کتابخانه، و سالن همایش، در این مجتمع فعال است. علاوه بر این، یکی از اهداف این مرکز، ارائه خدمات خیریه اجتماعی و فرهنگی است.[۲۳]
  8. مرکز جهانی اطلاع‌رسانی آل البیت قم، در بهار ۱۳۷۷ شمسی تاسیس شد و راه‌اندازی پایگاه اطلاع‌رسانی با عنوان «الشیعه» در نشانی http://www.al-shia.org ، با هدف نشر ارزش‌های شیعه و معارف اهل بیت[۲۴]، یکی از اقدامات آن بود.[۲۵] این پایگاه اینترنتی به ۲۹ زبان فعال است.[۲۶] مراکزی به همین نام در نجف[۲۷]، کربلا[۲۸]، کاظمین[۲۹]، اصفهان، تهران و ایلام[۳۰] هم با هدف بهره‌برداری از خدمات اینترنتی در راستای تبلیغ اسلام و تشیع راه‌اندازی شده است.
  9. کتابخانه‌های تخصصی در قم، یکی دیگر از مراکز مورد حمایت آیت الله سیستانی است که در موضوعات مختلفی از جمله تفسیر و علوم قرآنی، علوم حدیث، فقه و اصول، فلسفه و کلام، ادبیات، و همچنین تاریخ اسلام و ایران، فعالیت می‌کنند.
  • کتابخانه تخصصی تفسیر و علوم قرآنی قم، در سال ۱۴۱۸ قمری با بیش از ۱۵ هزار جلد کتاب به زبان فارسی و عربی آغاز به کار کرد.[۳۱]
  • کتابخانه تخصصی علوم حدیث قم، در سال ۱۴۱۸ قمری تاسیس شد و حاوی کتاب‌هایی در موضوعات حدیث شیعه، رجال و درایه، فرهنگ‌نامه‌ها و لغتنامه‌ها، مصادر حدیث به زبان‌های انگلیسی، فرانسه و آلمانی و همچنین مجله‌های حدیثی است.[۳۲]
  • کتابخانه تخصصی فقه و اصول قم، در سال ۱۴۲۰ قمری با ۱۵ هزار جلد کتاب و ‍‍۱۵۸۰ مجله تخصصی راه‌اندازی شده و حاوی کتاب‌هایی در موضوعات فقه، اصول، رجال و حقوق است.[۳۳]
  • کتابخانه تخصصی فلسفه و کلام قم، حاوی کتاب‌هایی در موضوعاتی از قبیل فلسفه، کلام، منطق، تاریخ، حکمت، عرفان و مذاهب فلسفی و ادیان مختلف است.[۳۴]
  • کتابخانه تخصصی ادبیات قم، در سال ۱۴۱۸ قمری تاسیس شد و بیش از ۴۵ هزار جلد کتاب فارسی و عربی دارد.[۳۵]
  • کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران در قم، با چهار هزار کتاب در سال ۱۳۷۴ شمسی تاسیس شد و کتاب‌های آن در سال ۱۳۹۰ شمسی، ۱۱۵ هزار جلد بوده است. تاکنون ۱۶ عنوان کتاب از سوی این کتابخانه منتشر شده است.[۳۶]

دفتر آیت الله سیستانی، همچنین مراکزی را برای ارائه خدمات اجتماعی، در نقاط مختلف راه‌اندازی کرده است:

  1. مجتمع فرهنگی مسکونی مدینة العلم در نجف، با هدف اسکان طلاب حوزه علمیه راه‌اندازی شده و شامل واحدهای مسکونی، مهد کودک، مدارس ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان، مراکز بهداشتی و تجاری و همچنین خدمات فرهنگی مانند کتابخانه است.[۳۷] مجتمع فرهنگی مسکونی آیت الله سیستانی در قم نیز با هدف اسکان طلاب حوزه علمیه قم، در سال ۱۴۱۶ قمری راه‌اندازی شد.[۳۸] دفتر آیت الله سیستانی همچنین در ساخت مجتمع مسکونی مهدیه قم که یکی دیگر از محل‌های سکونت طلاب حوزه علمیه قم است، مشارکت داشته است.[۳۹] مجتمع مسکونی ثامن الحجج (ع)در مشهد[۴۰] و مجتمع مسکونی امام هادی (ع) در قم[۴۱] هم از همین نمونه‌اند.
  2. مدرسه‌های علمیه بلاغی[۴۲] و نجم الائمه[۴۳] در نجف، مدرسه قرآنی کربلا[۴۴] و همچنین مدرسه حضرت رقیه (س) در کربلا برای یتیمان[۴۵]، زیر نظر دفتر آیت الله سیستانی ساخته شده و اداره می‌شود.
  3. درمانگاه‌های خیریه امام صادق (ع) در قم[۴۶]، درمانگاه خیریه امام حسن مجتبی (ع) در ایلام[۴۷]، درمانگاه تخصصی امام حسین (ع) در کربلا[۴۸]، مرکز تخصصی و فوق تخصصی چشم‌پزشکی جواد الائمه (ع) در قم[۴۹]، و همچنین موسسه رفاه اجتماعی العین که با هدف حمایت از یتیمان و مراقبت از آنها تاسیس شده[۵۰]، بخشی دیگر از اقدامات اجتماعی دفتر آیت الله سیستانی است.

نقش‌آفرینی‌های سیاسی و اجتماعی

اقامه نماز بر پیکر آیت الله خویی: پس از درگذشت آیت الله خویی، سید علی سیستانی که از مهمترین شاگردان وی بود، نماز میت را اقامه کرد. بر اساس سنت‌های حوزوی، کسی که بر پیکر مرجع درگذشته نماز می‌گزارد، جانشین اوست.[۵۱] گرچه به دلیل شرایط پیچیده و سخت شیعیان و حوزه علمیه نجف در دوران صدام و همچنین زنده بودن سید عبدالاعلی سبزواری تا ۲۵ مرداد ۱۳۷۲ش، مرجعیت آیت الله سیستانی در خاموشی آغاز شد.[۵۲] با این حال جعفر نطنزی، یکی از شاگردان آیت الله خویی، معتقد است که نماز آیت الله سیستانی بر پیکر استاد خود، نمی‌تواند حاوی معنای مذکور باشد؛ چرا که به گفته او «در نجف کسی نمانده بود.» نطنزی همچنین درباره تشییع آیت الله خویی و نماز آیت الله سیستانی بر پیکر او گفته است که «تشییعی نبود که سر و صدا باشد. جنازه آقای خویی را آوردند و ایشان نماز خواند و رفت. بعد هم حرکتی که دلالت بر مرجعیت ایشان بکند نداشت. چون مرد عاقلی است و بعد از ایشان هم آقا سید عبدالاعلی مرجع بود.»[۵۳]

مشارکت در تغییر نظام و قوانین عراق: آیت الله سیستانی، پس از حمله نیروهای امریکایی به عراق و برانداختن دولت صدام حسین، هیچ گاه خواهان مقاومت در برابر سقوط صدام نشد. گرچه همواره از پذیرفتن مقامات امریکایی مانند جی گارنر و پل برمر پرهیز می‌کرد. او همچنین نقش کلیدی در تشویق مردم برای شرکت در انتخابات‌های مختلف برای تاسیس نظام جدید و تدوین قوانین جدید حاکم بر عراق داشت.[۵۴]

حل نزاع مقتدا صدر و نیروهای امریکایی و عراقی: توقیف روزنامه الحوزه که مواضع اسلامی و ضدامریکایی مقتدی صدر در آن منتشر می‌شد[۵۵]، در سال ۱۳۸۳ شمسی، منجر به آغاز درگیری نظامی شبه‌نظامیان جیش المهدی با نیروهای امریکایی حاضر در عراق شد.[۵۶] این بحران منجر به ورود تانک‌های ارتش امریکا به کربلا، و درگیری بین نیروهای امریکایی و طرفداران مقتدی صدر در شهرهای کربلا، نجف و کوفه شد و ده‌ها تن در جریان این درگیری‌ها کشته شدند.[۵۷] درگیری‌های متعدد بین سپاه مهدی، نیروهای امریکایی و همچنین نیروهای عراقی، در اردیبهشت تا مرداد ۱۳۸۳ ادامه یافت و منجر به محاصره شهر نجف، وارد شدن آسیب به حرم امام علی(ع)، کشته شدن ده‌ها تن از ساکنان شهرهای شیعه‌نشین عراق، و سنگر گرفتن نیروهای جیش المهدی در حرم امام علی (ع) شد.[۵۸][۵۹] این بحران، سرانجام با ورود آیت الله سیستانی و طرح او برای حل مسالمت‌آمیز مسئله، ۶ شهریور ۱۳۸۳ شمسی پایان یافت. در این جریان، مسئولیت اداره حرم امام علی (ع) و مسجد کوفه، به مرجعیت واگذار شد.[۶۰]

فراخوان مبارزه با داعش: آیت الله سیستانی، پس از سقوط موصل در عراق و پیشروی گروه داعش به سوی مرکز و جنوب عراق، دفاع از کشور، ملت و مقدسات را واجب کفایی خواند و از شهروندانی که توانایی حمل سلاح و مبارزه با تروریست‌ها را دارند خواست به نیروهای امنیتی بپیوندند.[۶۱] این خواسته آیت الله سیستانی که از سوی عبدالمهدی کربلایی، امام جمعه کربلا و نماینده سید علی سیستانی اعلام شد، گرچه یک فتوا نبود[۶۲]، اما بنابر تحلیل‌ها، کارکرد فتوا را داشت و موجب شد بسیاری به صفوف مبارزه با داعش بپیوندند.[۶۳][۶۴]

پانویس‌ها

  1. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  2. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  3. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  4. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  5. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  6. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  7. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  8. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  9. «زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی».
  10. سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۵.
  11. سیستانی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم، ۱۴۱۴ق.
  12. «آیت الله العظمی سیستانی و اختلاف الحدیث».
  13. یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۳۱ق.
  14. سیستانی، الرافد فی علم الاصول، ۱۴۱۴ق.
  15. «معرفی موسسه».
  16. «موسسه امام علی (ع) - قم».
  17. «موسسه فرهنگی آل البیت (ع) - استانبول».
  18. «موسسه فرهنگی آل البیت (ع) - برلین».
  19. «مرکز پژوهش‌های اعتقادی - قم».
  20. «مرکز تحقیقات اسلامی المصطفی (ص) - قم».
  21. «مرکز احیای میراث اسلامی - قم».
  22. «مرکز پژوهش‌های فلکی - نجومی - قم».
  23. «مجتمع فرهنگی امام صادق (ع) - بیروت».
  24. «صفحه معرفی سایت».
  25. «مرکز جهانی اطلاع‌رسانی آل البیت (ع) - قم».
  26. نگاه کنید به پایگاه اینترنتی الشیعه: al-shia.org
  27. «مرکز اطلاع‌رسانی آل البیت (ع) - شبکه نجف اشرف».
  28. «مرکز اطلاع‌رسانی آل البیت (ع)- شبکه کربلا».
  29. «مرکز اطلاع‌رسانی آل البیت (ع) - شبکه کاظمین».
  30. «مراکز و موسسات».
  31. «کتابخانه تخصصی تفسیر و علوم قرآنی - قم».
  32. «کتابخانه تخصصی علوم حدیث - قم».
  33. «کتابخانه تخصصی فقه و اصول - قم».
  34. «کتابخانه تخصصی فلسفه و کلام - قم».
  35. «کتابخانه تخصصی ادبیات - قم».
  36. «کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران - قم».
  37. «مجتمع فرهنگی مسکونی مدینة العلم ـ نجف اشرف».
  38. «مجتمع فرهنگی مسکونی حضرت آیت الله العظمی سیستانی (دام ظله) ـ قم».
  39. «مجتمع مسکونی مهدیه - قم».
  40. «مجتمع مسکونی ثامن الحجج (علیه السلام) ـ مشهد».
  41. «مجتمع مسکونی امام هادی (ع) - قم».
  42. «مدرسه علامه بلاغی - نجف اشرف».
  43. «مدرسه دینی نجم الائمه - نجف اشرف».
  44. «مدرسه قرآنی ـ کربلا».
  45. «مدرسه حضرت رقیه (علیها السلام) برای ایتام ـ کربلا».
  46. «درمانگاه خیریه امام صادق (علیه السلام) - قم».
  47. «درمانگاه خیریه امام حسن مجتبی (علیه السلام) ـ ایلام».
  48. «درمانگاه تخصصی امام حسین (علیه السلام) ـ کربلا».
  49. «مرکز تخصصی و فوق تخصصی چشم پزشکی جواد الائمه (علیه السلام) ـ قم».
  50. «مؤسسه رفاه اجتماعی العین».
  51. فتحی، «فقیهی برای همه اعصار».
  52. «شیعه با وجود آیت الله سیستانی احساس عزت می‌کند».
  53. «شیعه با وجود آیت الله سیستانی احساس عزت می‌کند».
  54. فتحی، «فقیهی برای همه اعصار».
  55. صالح، «ستارگان علمی و جهادی در عراق چه کسانی هستند؟».
  56. «خداحافظی مقتدا صدر از سیاست؛ نگاهی به زندگی وی».
  57. «درگیری خونین در نجف، ورود تانک‌های ارتش امریکا به کربلا».
  58. «شروع و پایان جیش المهدی، گروه نظامی جریان صدر...».
  59. «ستارگان علمی و جهادی در عراق چه کسانی هستند؟».
  60. «سفر درمانی حضرت آیت الله سیستانی؛ بازگشت به عراق و حل بحران نجف - بخش پایانی».
  61. «نقش فتوای جهادی آیت الله سیستانی در جلوگیری از تجریه عراق».
  62. معموری، «نقش آیت الله سیستانی در افزایش مسئولیت اخلاقی در جنگ با داعش».
  63. «نقش فتوای جهادی آیت الله سیستانی در جلوگیری از تجریه عراق».
  64. «آیت الله سیستانی فتوای جهاد صادر کرد».

منابع