مقاله متوسط
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
نیازمند خلاصه‌سازی

نماز جماعت

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
نماز جماعت در مسجدالحرام

نماز جماعت، نمازی که به صورت دسته‌جمعی اقامه می‌شود و یکی از با فضیلت‌ترین عبادات اسلامی است. در نماز جماعت، کسی را که جلو می‏‌ایستد و مردم به او اقتدا می‏‌کنند امام و نمازگزارانی را که به او اقتدا می‌کنند «مأموم» می‌گویند.

در برخی احادیث آغاز تشریع نماز به صورت جماعت بوده است.[۱] اولین نماز جماعت را پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) اقامه کردند.

طبق نظر شیعه، شرکت در نماز جماعت مستحب است و فقط خواندن نماز یومیه، نماز آیات، نماز عیدین، نماز میت و نماز جمعه به صورت جماعت درست است. مذاهب اهل سنت اختلافاتی با شیعه در این مورد دارند.

ادله مشروعیت نماز جماعت

از آیات و روایات و سنت پیشوایان دین استفاده می‌شود که برگزاری نماز به صورت جماعت جایز است. در دو جای قرآن امر به نماز جماعت شده است:

۱. «وَ أَقیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ وَ ارْکعُوا مَعَ الرَّاکعین: و نماز را بر پا دارید و زکات را بدهید و با رکوع‏‌کنندگان رکوع کنید».[۲]

بنابر نظر مفسران، رکوع دسته‌جمعی کنایه از نماز جماعت است.

۲. «یا مَرْیمُ اقْنُتی لِرَبِّک وَاسْجُدی وَارْکعی مَعَ الرَّاکعینَ؛:ای مریم، فرمانبرِ پروردگار خود باش و سجده کن و با رکوع‌کنندگان رکوع نما».[۳]

این آیه در مورد حضرت مریم است ولی چون احکام مربوط به ادیان گذشته چنانچه بدون تحریف منتقل بشوند و از سوی شریعت اسلام هم نسخ نشده باشد، برای مسلمانان هم اعتبار دارند می‌توان از این آیه نیز جواز نماز جماعت را استفاده کرد.

علاوه بر این، روایاتی که فضایلی را در مورد نماز جماعت ذکر می‌کنند دلالت بر جواز نماز جماعت دارند.

پیامبر از آغاز، نمازهای خود را به جماعت می‌خواندند. در صدر اسلام، نماز جماعت به امامت رسول خدا برگزار می‌شد و حضرت علی هم تنها مأموم مرد بودند. بعد از آن جعفر طیار (برادر حضرت علی) به امر ابوطالب (پدر حضرت علی) به این جمع ملحق شد.[۴]. حضرت خدیجه(س) هم اولین زنی بود که در نماز جماعت شرکت می‌کرد[۵]

علت تشریع نماز جماعت

بر اساس روایت نقل‌شده از امام رضا، علت تشریع نماز جماعت، آشکار شدن اسلام و اخلاص در بین مردم است. ايشان فرمود: «انما جعلت الجماعة لئلا یکون الاخلاص والتوحید والاسلام والعبادة لله الا ظاهرا مشکوفا مشهورا؛ علت تشریع نماز جماعت آن است که اسلام و توحید و بندگی و اخلاص به خداوند متعال در معرض دید عموم و ظاهر و مشهور در میان مردم باشد». [۶]

اهمیت و فضیلت نماز جماعت

بر اساس روایات، ترک بدون عذر نماز جماعت از عوامل عدم قبول نماز و بی‌توجهی به آن، به منزله کوچک شمردن خداوند است.[۷] و این نشانگر اهمیت نماز جماعت است.

برخی از فضایل نماز جماعت، با توجه به روایات، عبارتند از:

  • تعداد حاضران در نماز جماعت، هر چه بیشتر باشد نزد خدا محبوب‌تر[۸] و پاداش آن بیشتر است: اگر مأموم یک نفر باشد فضیلت نماز ۱۵۰ برابر و اگر دو نفر باشند ۶۰۰ برابر است و چنانچه از ۹ نفر فزونتر شوند پاداش چنین نمازی را جز خدا نمی‌داند.[۹]
  • ثواب یک نماز جماعت برتر از چهل سال نماز فُرادی در خانه است.[۱۰]
  • پیامبر فرمود: هر که به سوی مسجد برود به هر گامی که برمی‌دارد، هزار حسنه در نامه عملش می‌نویسند و هفتاد هزار درجه بدو عطا کنند و اگر در این حال از دنیا برود حق تعالی هفتاد هزار فرشته را مأمور می‌کند در قبر او را زیارت کنند و در تنهایی قبر مونس او باشند تا از قبرش مبعوث شود.[۱۲]
  • عامل دوری از نفاق[۱۳]،
  • شرکت در نماز جماعت باعث آسان شدن تحمل سختی‌های قیامت و باعث ورود به بهشت است.[۱۶]
  • فردی که در نماز جماعت شرکت می‌کند، می‌تواند دیگران را شفاعت کند.[۱۸]

شیوه اقامه نماز جماعت

در نماز جماعت، امام جماعت، به نمایندگی از نمازگزاران، در رکعت‌های اول و دوم حمد و سوره پس از آن را می‌خواند و نمازگزاران سکوت می‌کنند. آنان از امام در حرکات و اعمال نماز پیروی می‌کنند و بقیه ذکرهای نماز را در این دو رکعت و همه رکعتهای بعد با صدای آهسته می‌خوانند. نمازگزار (مأموم) نباید در افعال نماز به عمد از امام جماعت پیشی بگیرد. به نظر مشهور فقهای شیعه و برخی مذاهب اهل سنّت، پیروی نمازگزاران از امام جماعت در افعال نماز شرط صحت آن نیست، هرچند برخی فقها این امر را شرط صحت و شماری دیگر آن را شرط جماعت بودن نماز می‌دانند.[۱۹]

احکام فقهی نماز جماعت

حکم شرعی شرکت در نماز جماعت

شیعه، شرکت در نماز جماعت را مستحب مؤکد می‌داند[۲۰]. البته بر اساس نظر مشهور فقهای شیعه، نماز عید فطر و نماز عید قربان، در صورت وجود همه شرایط وجوب (از جمله حضور امام معصوم)، باید به جماعت خوانده شوند[۲۱] در مقابل حنبلیان و برخی از حنفیان نماز جماعت را واجب عینی دانسته[۲۲] و گروهی از شافعیان نماز جماعت را برای مردان در غیر حال سفر، واجب کفایی دانسته‌اند[۲۳].

در نماز جمعه، جماعت شرط صحت نماز است[۲۴].

موارد جواز اقامه جماعت

بیشتر فقهای اهل سنت به جماعت خواندنِ تمامی نمازهای مستحب را مجاز می‌دانند[۲۵]. مالکیان و حنفیان به جماعت خواندن برخی نوافل در غیر نمازهای مستحبی ماه رمضان و نیز نماز آیات را مکروه دانسته‌اند[۲۶]. فقیهان شیعه به جماعت خواندن نمازهای مستحب، جز نماز باران (نماز استسقاء)، را مشروع ندانسته و همه اقسام نمازهای جماعت مستحب، از جمله نماز تراویح، را بدعت شمرده‌اند[۲۷]؛ البته به نظر برخی فقها برگزاری نماز عید فطر و عید قربان به جماعت، در عصر غیبت جایز و مستحب است.

شرایط نماز جماعت

  1. نماز امام جماعت با نماز نمازگزاران از نظر وجوب یا استحباب(در نمازهای مستحبی که می‌توان به جماعت خواند.) یکی باشد.[نیازمند منبع]
  2. مأموم از امام جلوتر نایستد.
  3. جایگاه امام جماعت از جایگاه نمازگزاران بلندتر نباشد(مقدار كم و سراشيبى مختصر مانعى ندارد)؛ از این رو معمولاً در مساجد، سطح محراب پایین‌تر ساخته می‌شود.[نیازمند منبع]
  4. فاصله امام و مأموم و فاصله صف‌ها زیاد نباشد.
  5. بین امام و مأموم و همچنین بین صف‌ها چیزی مانند پرده یا دیوار مانع نباشد، ولی نصب پرده بین صف مردان و زنان اشکال ندارد.[۲۸]

شرایط امام جماعت

نوشتار اصلی: امام جماعت

امام جماعت باید عاقل[۲۹]،بالغ [۳۰]، مؤمن (شیعه دوازده امامی) [۳۱] وعادل باشد،[۳۲] علاوه بر این بایدختنه شده باشد.[۳۳]،حلال زاده باشد[۳۴] و اگر همه یا بعض مأمومان، مرد هستند، امام جماعت باید مرد باشد.[۳۵] به قول مشهور، امامت زن برای زن در صورت دارا بودن سایر شرایط امام جماعت، جایز است.[۳۶] قرائت نمازش درست باشد.[۳۷]اگر مأمومان ایستاده هستند، امام جماعت باید ایستاده باشد.[۳۸]

بر اساس نظر برخی از فقهای شیعه امام راتب در امامت نماز جماعت بر دیگران اولویت دارد[۳۹] در عین حال برخی این اولویت را مستحبی می‌دانند.[۴۰]

آداب نماز جماعت

نماز جماعت مستحباتی دارد که عبارتند از:

  1. محافظت بر صف اول[۴۱]
  2. متوجه نماز خود باشد و از توجه به دیگران و اعمالشان خودداری کند،
  3. هماهنگی با امام جماعت را رعایت کرده و نظم جماعت را بر هم نزند،
  4. بهترین لباسهای خود را پوشیده و خود را معطر کند،
  5. در صفها مزاحم دیگران نشود،
  6. بوی بدن یا دهان او دیگران را آزار ندهد،
  7. به هنگام نماز صدای او دیگران را آزار ندهد،
  8. با برادران دینی احوالپرسی کرده و جویای احوال غائبین باشد.
  9. امام جماعت نیز باید حال شرکت کنندگان در نماز را مراعات کند.[۴۲]

پانویس

  1. بروجردی، بحث قبله ستر و ساتر و مکان مصلی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۸۴.
  2. سوره بقره، آیه ۴۳.
  3. سوره آل عمران، آیه ۴۳.
  4. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۵، ص۳.
  5. ابن اثیر، جامع الاصول، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۴۱۴
  6. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۲۸۷.
  7. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۲۹۵.
  8. ابن حنبل، مسند ابن حنبل، دار الصادر، ج۵، ص ۱۴۰.
  9. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۵، ص ۱۵.
  10. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۴۴۶.
  11. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۸، ص۱۱۹.
  12. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۵، ص۴۳۴.
  13. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۴۴۹.
  14. صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۳۷.
  15. صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۳۷
  16. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۳۷۲
  17. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج،۸۸، ص۴.
  18. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۴۴۹.
  19. جزیری، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۸۱ـ ۳۸۵؛ خوئی، المستند فی شرح العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۱۷، ص۲۲۹ـ۲۳۲
  20. نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۱۱ـ۱۲.
  21. صدوق، المقنع، ۱۴۱۵ق، ص۱۴۹؛ نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۶.
  22. ابن اثیر، جامع الاصول، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۵۶۴-۵۶۶.
  23. خطیب شربینی، مغنی المحتاج، دار الفکر، ج۱، ص۲۲۹ـ۲۳۰.
  24. موصلی، الاختیار لتعلیل المختار، ۱۹۸۴م، ج۱، ص۸۳؛ بهوتی حنبلی، کشاف القناع، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۵۵۲-۵۵۳.
  25. جزیری، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۷۰ـ۳۷۱.
  26. جزیری، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۷۰.
  27. طوسی، کتاب الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۳۰.
  28. یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۷۷۷-۷۸۴.
  29. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۲۳.
  30. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۲۵.
  31. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۱۳، ص ۲۷۳-۲۷۵.
  32. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۲۷۵.
  33. طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۵۵؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۳۱، ص۲۶۳.
  34. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۲۴.
  35. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۳۶-۳۳۷.
  36. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۳۷.
  37. یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج‌۱، ص ۷۹۸.
  38. یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج‌۱، ص ۷۹۸.
  39. بحرانی، الحدائق الناضره، ۱۳۶۳ش، ص۱۹۶-۱۹۸؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۴۸.
  40. خمینی، تحریر الوسیله، ۱۳۷۹ش، ج۱، ص۲۷۷.
  41. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۳۰۷
  42. نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، نامه ۵۲، ص۴۲۶.

منابع

  • قرآن کریم.
  • ابن اثیر الجزری، مبارک بن محمد، جامع الاصول فی احادیث الرسول، تصحیح عبدالقادر ارناؤوط، بیروت، دار بن الاثیر، ۱۴۰۳ق.
  • ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند احمد بن حنبل، بیروت، دار صادر، [بی‌تا].
  • بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، تحقیق محمدتقی ایروانی، علی آخوندی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش.
  • بروجردی، حسین، قبله ستر و ساتر و مکان مصلی، به تقریر علی پناه اشتهاردی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
  • بهوتی حنبلی، منصوربن یونس، کشاف القناع عن متن الاقناع، تصحیح محمدحسن شافعی، بیروت، بی نا، ۱۴۱۸ق.
  • جزیری، عبدالرحمان، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، بیروت، دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة، ۱۴۲۴ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۹ق.
  • خطیب شربینی، محمدبن احمد، مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج، با تعلیقات جوبلی بن ابراهیم شافعی، بیروت، دارالفکر، [بی تا].
  • خمینی، روح الله، تحریر الوسیله، قم، دارالعلم، ۱۳۷۹ش.
  • خوئي، سید ابوالقاسم، المستند فی شرح العروة الوثقی، به تقریر مرتضی بروجردی، قم، [بی نا]، ۱۴۲۱ق.
  • صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال، قم، دار الشریف، ۱۴۰۶ق،
  • صدوق، محمد بن علی، المقنع فی الفقه، قم، مؤسسة الامام الهادی، ۱۴۱۵ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، تصحیح محمد تقی کشفی، تهران، مرتضویه، ۱۳۸۷ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، کتاب الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه الطبع و النشر،۱۴۱۰ق.
  • موصلی، ابوالفضل عبداللّه بن محمود ، الاختیار لتعلیل المختار، تعلیقات محمود ابودقیقه، استانبول، بی نا، ۱۹۸۴م.
  • نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
  • نراقی، احمد بن محمد مهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعة، قم، کتابخانه آبت الله مرعشی نجفی، ۱۴۱۶ق.
  • نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
  • نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، بیروت، دار الکتب اللبنانی، چاپ اول، ۱۹۸۰م.
  • یزدی طباطبایی، سید محمد کاظم، العروه الوثقی، بیروت، موسسه اعلمی، ۱۴۰۹ق.

پیوند به بیرون