مقاله قابل قبول
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده

نماز آیات

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

نماز آیات، از نمازهای واجبی است که با رخ دادن حوادث طبیعی ویژه‌ای، بر مُکلَّفان واجب می‌شود. نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد.

علت نامگذاری

آیات در زبان عربی جمع «آیه» یا «آیت» به معنای «نشانه» است.این نماز را نماز آیات (نشانه‌ها) گویند، زیرا خواندنش هنگامی واجب می‌شود که حوادث طبیعی ویژه‌ای رخ دهد.[نیازمند منبع]

پیشینه

پس از درگذشت ابراهیم فرزند رسول خدا، گروهی از مردم گفتند که فقط خورشید بهر مرگ پسر فرستادهٔ خدا گرفته‌است. پیامبر خدا پس از شنیدن این سخن بالای منبر رفت، و مردم را از این اعتقاد باز داشت و سپس دستور داد که نماز آیات خوانده شود. پس از منبر پایین آمد و با مردم نماز خورشیدگرفتگی (کسوف) را برگزار کرد. از آن زمان، نماز آیات بر مسلمانان واجب شد.[۱]

زمان وجوب نماز آیات

اگر خورشید یا ماه‌گرفتگی (جزئی یا کلی)، زمین لرزه، آذرخش و صاعقه و طوفان‌ها و بادهای زرد و سرخ،[۲] و حوادث طبیعی دیگر در صورتی که موجب وحشت اکثر مردم شود.[۳] در جایی رخ دهد، نماز آیات فقط بر مردم همان منطقه‌ واجب می‌شود و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست.[۴] هم‌چنین نماز آیات از افراد حائض و نَفساء نیز ساقط است.[۵]

منظور از گرفتن ماه و خورشید مقداری است که با چشم دیده می‌شود، امّا اگر آن قدر کم باشد که با وسایل علمی می‌توان دید یا بسیار زودگذر است و فوراً باز می‌شود، نماز آیات واجب نیست.[۶]

پس لرزه‌های زیادی که بعد از زلزلۀ اصلی رخ می‌دهند، اگر محسوس باشند، سبب واجب شدن نماز آیات می‌شوند.[۷] و اگر احساس نشود، نماز آیات واجب نیست.[۸]

وقت نماز آیات

  • وقت نماز کسوف و خسوف از اوّل گرفتگی قرص تا زمان ظاهر شدن تمام قرص است[۹]
  • قضای نماز آیات در مورد کسوف و خسوف، هرگاه تمام قرص گرفته باشد واجب است خواه عمدا آن را ترک نموده باشد و خواه سهوا، بر وقوع آن مطّلع شده باشد و یا مطّلع نشده باشد، ولی هرگاه تمام قرص نگرفته باشد اگر تا بیرون رفتن قرص از آن مطّلع نشده باشد و بعد از آن بفهمد قضای آن بر او واجب نیست امّا اگر در وقت گرفتن قرص بفهمد و آن را ترک کند قضای آن بر او واجب است خواه عمدا ترک کرده باشد و خواه سهواً.[۱۰]

کیفیت برگزاری

نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد. در نماز آیات، قبل از هر رکوع، سوره حمد و سورۀ دیگری از قرآن خوانده می‌شود، که در این صورت، در دو رکعت، ده حمد و ده سوره خوانده می‌شود، ولی می‌توان یک سوره را پنج قسمت کرده و قبل از هر رکوع یک قسمت از آن را خواند، که در این صورت، در دو رکعت دو حمد و دو سوره خوانده می‌شود.[۱۱] البته می‌توان در یک رکعت از نمازآیات پنج‌ مرتبه حمد و سوره‌ خواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را تقسیم کند.[۱۲]

احکام نماز آیات

هرگاه فردی از وقوع چیزی که نماز آیات برای آن واجب است یقین کند و یا اطمینان پیدا کند[۱۳] نماز آیات بر وی واجب می‌شود. این وجوب فوری است. [۱۴] مگر این که سبب وجوب نماز آیات در وقت نمازهای یومیه واقع گردد که در این صورت باید هر یک را که وقت آن تنگ است مقدّم داشت ولی اگر وقت هر دو تنگ باشد باید نماز یومیه را مقدّم بدارد و در صورتی که وقت هر دو وسیع باشد می‌تواند هر کدام را که بخواهد مقدّم بدارد و احوط مقدّم داشتن نماز یومیه است.[۱۵]

واجبات نماز آیات

واجبات نماز آیات عبارتند از:

  1. نیت
  2. تکبیرة الاحرام
  3. قرائت
  4. سجدتان ۵
  5. پنج رکوع در هر رکعت
  6. پنج قیام واجب در هر رکعت
  7. پنج قرائت واجبه
  8. تشهد
  9. سلام.[۱۶]
  • کسی که چند نماز آیات بر او واجب است، اگر همه آن‌ها برای یک چیز بر او واجب شده باشد، موقعی که قضای آن‌ها را می‌خواند، لازم نیست معین کند که هر نمازی برای کدام دفعه آن‌ها است. ولی اگر برای دلایل مختلف واجب شده باشد بنا بر احتیاط واجب، باید موقع نیت، معین کند نماز آیاتی را که می‌خواند برای کدام یک آنها است.[۱۷]
  • هر یک از رکوع‌های نماز آیات، رکن است، که اگر عمداً یا سهواً کم یا زیاد شود، نماز باطل است.[۱۸]

مستحبات نماز آیات

  • مستحب است پیش از رکوع دوّم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت بخواند، و اگر تنها یک قنوت پیش از رکوع دهم بخواند کافی است.[۱۹]
  • چیزهایی که در نمازهای یومیه واجب و مستحب است در نماز آیات هم واجب و مستحب می‌باشد ولی در نماز آیات مستحب است به جای اذان و اقامه سه مرتبه به قصد امید ثواب، بگویند «الصلاة».[۲۰]
  • در نماز آیات، چه در شب باشد یا روز، بلند خواندن حمد و سوره، مستحب است.[۲۱]
  • نماز آیات را می‌توان به جماعت خواند، که در این صورت حمد و سوره‌ها را تنها امام جماعت می‌خواند.[۲۲]

پانویس

  1. الحر العاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۶ق، ج۷، ص۴۸۵.
  2. در صورتی که به آنها آیت صدق کند[غیرعادی باشند]اگر چه کسی هم نترسد، نماز آیات واجب است.گلپایگانی، مسأله ۱۵۰۰
  3. فلاح‎زاده، احکام دین، ج۱ ص۱۴۸.
  4. توضیح المسائل، م ۱۴۹۴.
  5. غایه القصوی فی ترجمه العروة الوثقی، ج۲، ص۲۷.
  6. خمینی، رساله نجاة العباد، ج۱، ص۱۰۹
  7. مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله بهجت(ره)
  8. رساله توضیح المسایل(مراجع)، ج۱، ص۸۲۴.
  9. رساله شریفه مجمع الرسائل (المحشَّی)، ج۱، ص۴۱۱. مسأله ۱۳۰۷
  10. رساله شریفه مجمع الرسائل (المحشَّی)، ج۱، ص۴۱۱. مسأله۱۳۱۰
  11. ر.ک. فلاح‎زاده، احکام دین، ج۱، ص۱۴۸ و ۱۴۹.
  12. توضیح المسائل، م ۱۵۰۹.
  13. خمینی، تحریر الوسیله، ج۱، ص۳۴۷؛ بهجت، محمد تقی، ج۱، ص۴۸۰
  14. رساله شریفه مجمع الرسائل (المحشَّی)، ج۱، ص۴۱۱. مسأله۱۳۰۸
  15. رساله شریفه مجمع الرسائل (المحشَّی)، ج۱، ص۴۱۲. مسأله ۱۳۱۲
  16. شرح تبصره علامه حلی، ج۱، ص۱۴۶.
  17. رساله توضیح المسایل(مراجع)، ج۱، ص۸۱۳.
  18. توضیح المسائل، م ۱۵۱۵.
  19. توضیح المسائل، م ۱۵۱۲.
  20. توضیح المسائل، م ۱۵۱۰.
  21. ترجمه تحریر الوسیله، ج۱، ص۳۵۱.
  22. العروةالوثقی، ج۱، ص۷۳۰، م ۱۳.

منابع

  • خمینی، روح الله، ترجمه تحریر الوسیله، مترجم:اسلامی، علی، مترجم:قاضی‌زاده، محمد، قم، دفتر انتشارات اسلامی(وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم)، ۱۳۸۳.
  • بهجت، محمد تقی، جامع المسایل، دفتر حضرت آیه الله العظمی بهجت، قم، ۱۳۸۴.
  • صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر، رساله شریفه مجمع الرسائل(المحشَّی)، موسسه حضرت صاحب الزمان، مشهد مقدس۱۳۷۳.
  • طوسی، محمد بن حسن، گزیده تهذیب، مترجم:بهبودی، محمد باقر، کویر، تهران۱۳۷۰.
  • محمدی، علی، شرح تبصره علامه حلی،‌دار الفکر، قم۱۳۷۶.
  • یزدی، محمد کاظم بن عبد العظیم، غایه القصوی فی ترجمه العروة الوثقی، مترجم:قمی، عباس، مصحح:اسداللهی فرد، علیرضا، صبح پیروزی، قم.
  • خمینی، روح الله، رساله نجاة العباد، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران.
  • فلاح‎زاده، محمدحسین، احکام دین: مطابق با فتاوای مراجع بزرگ تقلید، نشر مشعر، تهران، ۱۳۸۶.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، الطبعة الثالثة، ۱۴۱۶ق.