مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

یوم الشک

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

یوم الشک ، اصطلاحی فقهی به معنای روزی از ماه قمری است که به علت عدم رؤیت هلال معلوم نیست آخرین روز ماه قبلی است یا آغازین روز ماه بعدی. یوم الشک در اصطلاح مشهور غالبا برای روز مشکوک میان آخر ماه شعبان و اول ماه رمضان به کار می‌رود.

تعریف یوم الشک

تعداد روزهای ماه‌های قمری بین ۲۹ روز یا ۳۰ روز متغیر است. هرگاه در غروب روز ۲۹‌ام یک ماه قمری، هلال ماه، به علت ابری بودن هوا رویت نشود، یا در خصوص رویت ماه اختلاف ایجاد شود آن روز، یوم الشک نامیده می‌شود. [۱] یوم الشک در فقه احکام خاصی دارد.

احکام فقهی

آخر ماه شعبان

طبق قاعده فقهی استصحاب، این روزِ مشکوک جزء ماه قبلی (شعبان) بوده و روزۀ آن همچون بقیه روزهای ماه شعبان واجب نیست[۲]، ولی می‌توان نیت روزه مستحبی یا قضا کرد و چنانچه فردی نیت روزه ماه رمضان کند، روزه‌اش حرام است.[۳]

روزه یوم الشک به نیت ماه شعبان مستحب است.[۴]

اگر این روز را روزه گرفت و بعدا مشخص شد که ماه رمضان بوده، آن روزه خود به خود روزۀ ماه رمضان حساب می‌شود؛ اما اگر مشخص شد که آخر ماه شعبان بوده، همان روزه مستحبی یا روزه قضایی که نیت کرده محسوب می‌شود.[۵]

اگر کسی در روز یوم الشک روزه نگرفت و قبل از ظهر مشخص شد که آن روز اول ماه رمضان است، اگر مُبطِلات روزه (چیزهایی که باعث باطل شدن روزه است) را مرتکب نشده، باید نیت روزه ماه رمضان کند و روزه‏‌اش صحیح است (برخی مراجع قضای روزه را نیز به احتیاط واجب لازم می‌دانند) و اگر بعد از ظهر مشخص شد که آن روز، روز اول ماه رمضان است و یا یکی از مبطلات را مرتکب شده، روزه آن روز صحیح نیست؛ ولی باید تا اذان مغرب از کاری که روزه را باطل می‌‏کند خودداری نموده و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا کند.[۶]

آخر ماه رمضان

در روزی که شک داریم سی‌امین روز ماه رمضان است یا ماه رمضان تمام شده و عید فطر است، روزِ مشکوک طبق قاعده استصحاب، جزء ماه قبلی (ماه رمضان) محسوب می شود و روزۀ آن واجب است و چنانچه در بین روز مشخص شد که هلال ماه شوال در غروب شب قبل رؤیت شده باید روزه خود بشکند و افطار کند چرا که روزه گرفتن در عید فطر حرام است.

از آنجا که در یوم الشک پایان ماه رمضان و آغاز ماه شوال حکم روزه بین واجب و حرام متغیر است، برخی افراد برای رعایت احتیاط در این روز به سفر می‌روند، هرچند اکثریت قریب به اتفاق جامعه به تشخیص و اعلام حاکم شرع اعتماد می‌کنند.

پانویس

  1. بحرانی، الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة، ۱۴۰۵ق، ج‌۱۳، ص: ۴۲
  2. خویی، ابوالقاسم، موسوعة الإمام الخوئي، ۱۴۱۸ق، ج‌۲۱، ص ۷۴.
  3. لنکرانی، تفصيل الشريعة في شرح تحرير الوسيلة (الصوم و الاعتكاف)،۱۴۲۶ق، ص ۳۳۴.
  4. سید مرتضی، الانتصار في انفرادات الإمامية،۱۴۱۵ق، ص۱۸۳.
  5. علامه حلی، تحرير الأحكام الشرعية على مذهب الإمامية (ط - الحديثة)، ۱۴۲۰ق، ج‌۱، ص۴۵۹.
  6. محقق حلی، المعتبر في شرح المختصر،۱۴۰۷ق، ج‌۲، ص۶۵۲.

منابع

  • بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم، الحدائق الناظره فی احکام العتره الطاهره، قم، محقق و مصحح: محمد تقی ایروانی و سید عبد الرزاق مقرم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌، ۱۴۰۵ق.
  • خوئی، ابوالقاسم، موسوعه الامام الخویی، قم، محقق و مصحح: پژوهشگران مؤسسه إحياء آثار آية الله العظمى خويى‌، موسسه احیاء آثار الامام الخوئی، ۱۴۱۸ق.
  • سید مرتضی، الانتصار فی انفرادات الامامیه، قم، محقق و مصحح: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامى‌، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۵ق.
  • علامه حلی، تحرير الأحكام الشرعية على مذهب الإمامية (ط - الحديثة)، قم،محقق و مصحح: ابراهيم بهادرى‌، موسسه امام صادق، ۱۴۲۰ق.
  • فاضل لنکرانی، محمد فاضل موحدی، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، ۱۴۲۶ق.
  • محقق حلی، المعتبر في شرح المختصر، قم، محقق و مصحح: محمد على حيدرى- سيد مهدى شمس الدين- سيد ابو محمد مرتضوى- سيد على موسوى‌ موسسه سیدالشهداء، ۱۴۰۷ق.