مسائل مستحدثه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

مسائل مستحدثه مسائلی که در فقه اسلامی، حکم شرعی برای آنان وجود نداشته و یا مسائلی که حکم شرعی داشته‌اند؛ اما به خاطر دگرگون شدن شرایط جامعه، حکم شرعی جدید انتظار می‌رود. برخی از نمونه‌های مسائل مستحدثه عبارتند از: بانکداری، بیمه، پیوند اعضاء، تغییر جنسیت.

فقیهان برای یافتن حکم شرعی این مسائل، به قوانین کلی موجود در منابع اسلامی مراجعه می‌کنند.

مفهوم

برخی آیات و روایات بر جاودانگی، جهانی بودن و فراگیری دین اسلام دلالت می‌کنند، به این معنا که در دین اسلام برای همه مسائل راهکاری وجود دارد.[۱] از طرف دیگر، نیازهای انسان متغیر و نامحدود است و دین اسلام برای همه این نیازها حکم شرعی صادر نکرده است.[۲]

به این گونه مسائل که در فقه اسلامی حکم شرعی درباره آنان وجود نداشته است، مسائل مستحدثه می‌گویند.[۳] همچنین به مسائلی که در گذشته حکم شرعی درباره آنان وجود داشته است؛ امّا با دگرگون شدن شرایط جامعه حکم شرعی جدیدی انتظار می‌رود نیز مسائل مستحدثه می‌گویند.[۴] فقیهان برای یافتن حکم شرعی این قبیل مسائل، یک سلسله قوانین و اصول کلی در منابع فقه اسلامی (یعنی قرآن، روایات و عقل) را به کار می‌برند که برای هر عصر و زمانی پاسخگو هستند.[۵]

نمونه

مسائل مستحدثه در امور مختلفی وجود دارد. در بخش پزشکی می‌توان به مسائلی چون کالبدشکافی، پیوند اعضاء، باروری مصنوعی و تغییر جنیست اشاره کرد. در امور عبادی می‌توان از حکم نماز و روزه در قطب، تزریق داروهای تقویتی به روزه دار و حکم رؤیت هلال با چشم مسلح یاد کرد. همچنین در اقتصاد مباحثی مانند تورم، بانکداری، بیمه و خرید و فروش بلیط‌های بخت‌آزمایی نیز از مسائل مستحدثه هستند.[۶]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. رجوع کنید به: «نشست علمی فقه و مسائل مستحدثه»، ص۱۶.
  2. رجوع کنید به: «نشست علمی فقه و مسائل مستحدثه»، ص۱۶.
  3. م.ن، «کلید حل مسائل مستحدثه»، ص۱۲.
  4. باقرزاده مشکی باف، «عناصر تعیین کننده در حل مسائل مستحدثه»، ص۵۰.
  5. م.ن، «کلید حل مسائل مستحدثه»، ص۱۲.
  6. «نشست علمی فقه و مسائل مستحدثه»، ص۱۷.

منابع

  • باقرزاده مشکی باف، محمدتقی، «عناصر تعیین کننده در حل مسائل مستحدثه»، مجله کاوشی نو در فقه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، شماره ۴۳، بهار ۱۳۸۴.
  • «نشست علمی فقه و مسائل مستحدثه»، در مجله پژوهه، قم، شماره ۹، آذر و دی ۱۳۸۳.
  • م، ن، «کلید حل مسائل مستحدثه»، در مجله درسهایی از مکتب اسلام، قم، مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق (ع)، شماره ۲، تیر ۱۳۶۶.